W marcu br. w Bukowinie Tatrzańskiej odbyła się prezentacja projektów basenów termalnych.

W ciągu trzech lat na zachodnim zboczu Wysokiego Wierchu ma powstać pierwszy tego typu w Polsce i najnowocześniejszy w Europie aquapark z wodami termalnymi nawierconymi w otworze Bukowina Tatrzańska PIG/PNiG-1.

Bukowina Tatrzańska powstała prawie 400 lat temu a obecnie jest jedną z najbardziej znanych miejscowości górskich w Polsce. Na początku XX wieku te tereny zaczęły przyciągać ludzi związanych z nauką, sztuką i polityką, których ściągały pod Tatry wspaniałe widoki i niepowtarzalna góralska kultura. W Bukowinie zatrzymywało się wielu turystów w drodze nad Morskie Oko i zachwyceni miejscową muzyką, śpiewem, strojami i zwyczajami reklamowali ją jako wspaniałe miejsce wypoczynku. W latach międzywojennych powstało w Bukowinie Towarzystwo Przyjaciół Bukowiny, które wspomagało realizację planów rozwojowych tej miejscowości.

 

zobacz także:

Geotermia w Poddębicach – już coraz bliżej gorących wód

Geotermia tunelowa

Początki zainteresowania wodami termalnymi na Podhalu sięgają połowy XIX wieku, kiedy to w Jaszczurówce w 1844 roku odkryte zostało źródło o temperaturze 20,40C. Pierwszy raz wody termalne o temp. 360C uzyskano z otworu Zakopane IG-1 na Antołówce w Zakopanem. Wody termalne występujące w podfliszowych, spękanych i skrasowiałych skałach mezozoicznych i częściowo paleogeńskich możliwe są do uzyskania na powierzchni, w obrębie niecki podhalańskiej, wierceniami usytuowanymi w odległości około 800 – 1000 m na N od brzegu Tatr. Obszarem zasilania dla tych wód są Tatry, zaś skały fliszowe stanowią element izolujący. W stosunku do innych rejonów Polski, w niecce podhalańskiej istnieją najlepsze warunki uzyskania wód termalnych ze względu na: korzystną budowę geologiczną, wysoką temperaturę (do ponad 860C na wypływie), niską mineralizacją (poniżej 3 g/dm3), wysoką wydajność (ponad 200 m3/h z pojedynczego ujęcia), odnawialność złoża i łatwą dostępność terenu.

Ogólna charakterystyka geologiczna

Niecka podhalańska, w obrębie której wykonano otwór Bukowina Tatrzańska PIG/PNiG-1, znajduje się w północnej części Karpat wewnętrznych – między Tatrami na południu i pienińskim pasem skałkowym (Pieninami) na północy (Rys. 1). Niecka ta w kierunku wschodnim przedłuża się na terytorium Słowacji aż do strefy uskokowej Rużbachów, obejmując Magurę Spiską. Strefa uskokowa oddziela nieckę podhalańską od Kotliny (niecki) Popradzkiej. W kierunku zachodnim, niecka ciągnie się na terytorium Słowacji do uskoku Krowiarek, który oddziela ją od niecki skoruszyńskiej.

Niecka podhalańska zbudowana jest z paleogeńskich utworów piaskowcowo-łupkowych leżących na mezozoicznych jednostkach tatrzańskich. Spągową, transgresywną część paleogenu stanowią skały węglanowe wykształcone w postaci zlepieńców numulitowych i mułowców. Seria transgresywna nosi nazwę eocenu tatrzańskiego lub eocenu węglanowego. Flisz podhalański wieku eocen górny – oligocen stanowi serię zalegającą powyżej eocenu numulitowego. Największą jego miąższość – 2996 m stwierdzono w otworze Chochołów PIG-1, usytuowanym w zachodniej części niecki. Profil utworów fliszowych obejmuje warstwy: szaflarskie, zakopiańskie, chochołowskie oraz najmłodsze – ostryskie (Rys 1).

Tatry dzielą się na dwie strefy facjalno-tektoniczne – południową (wierchową), mającą znaczne rozprzestrzenienie i północną, ciągnącą się wąskim pasem wzdłuż północnego brzegu Tatr, zwaną reglową. Strefa wierchowa zbudowana jest z trzonu krystalicznego przykrytego od strony północnej skałami triasowo-jurajsko-kredowymi. Na osady te zostały nasunięte, zanurzające się ku północy, fałdy leżące Czerwonych Wierchów i Giewontu z zachowanymi niekiedy jądrami krystalicznymi. Płaszczowiny regli tatrzańskich są nasunięte na sfałdowane serie wierchowe. Proces ten odbywał się w górnej kredzie a przed transgresją paleogeńską. Największe znaczenie dla omawianych w artykule problemów zasilania i przepływu wód podziemnych mają spękane i skrasowiałe dolomity triasu środkowego, wapienie triasu i jury oraz kwarcyty jury.

Pieniński pas skałkowy, oddzielony od niecki podhalańskiej strefą zdyslokowaną, zbudowany jest na obszarze Polski głównie z utworów fliszowych i skał węglanowych wieku jurajsko-kredowo-paleogeńskiego. Można w nim wyróżnić szereg odrębnych jednostek tektoniczno-strukturalnych dających się śledzić wzdłuż całego pasa skałkowego (pienińska, braniska, niedzicka, czertezicka, haligowiecka i czorsztyńska).

Mapa geologiczna Podhala

Rys. 1. Mapa geologiczna Podhala (bez utworów czwartorzędowych).

Profil otworu Bukowina Tatrzańska PIG/PNiG – 1

Otwór Bukowina Tatrzańska PIG/PNiG – 1 usytuowany jest we wschodniej części Pogórza Gubałowskiego (w południowej części województwa małopolskiego). Wykonano go na NW zboczu Wysokiego Wierchu w odległości ok. 150 m na E od ronda na Klinie. Znajduje się on około 6 km na N od brzegu Tatr. W odległości około 2,5 km na NE od niego przepływa rzeka Białka.

W profilu otworu stwierdzono następujące utwory:

– do głębokości 2215,0 m – flisz podhalański (eocen górny – oligocen) zbudowany z łupków i piaskowców w różnych proporcjach należących do warstw chochołowskich górnych

– (do 150 m), chochołowskich dolnych (do 575 m), zakopiańskich górnych (do 1220 m) i zakopiańskich dolnych (do 2215 m) z olistolitem skał węglanowych w głębokości 1986 m – 2041 m;

– do głębokości 2225,0 m – zlepieńce eocenu węglanowego (eocen środkowy);

– do głębokości 3780,0 m – skały węglanowe jednostek tatrzańskich wieku trias – jura – kreda

Badania hydrogeologiczne

Wody termalne stwierdzono w utworach triasowo-jurajskich w przedziale głębokości 2390 m – 2605 m po wykonaniu perforacji w rurach 6 5/8. Głównym celem badań hydrogeologicznych było ustalenie zasobów eksploatacyjnych wód termalnych ujętego poziomu wodonośnego przez określenie parametrów hydraulicznych otworu, jego sprawności i możliwości eksploatacyjnych oraz określenie parametrów filtracyjnych kompleksu warstw wodonośnych i warunków dopływu.

Badania hydrogeologiczne przeprowadzono metodą próbnego pompowania, podczas którego określono parametry hydrodynamiczne kolektora wody termalnej: przepuszczalność (współczynnik filtracji), zasięg oddziaływania otworu, wydajność jednostkową, średnią przewodność warstwy, model złoża oraz ewentualne bariery i uskoki w pobliżu odwiertu. Otrzymane rezultaty badań wykorzystano do obliczeń własności hydrodynamicznych.

Do głównych czynników kształtujących własności fizyczno-chemiczne wód termalnych niecki podhalańskiej należą przede wszystkim warunki krążenia oraz litologia środowiska skalnego. Wody pochodzenia meteorycznego infiltrujące na terenie masywu tatrzańskiego, zgodnie z kierunkiem zapadania serii wodonośnych migrują ku północy, a następnie na skutek szczelnej bariery, jaką stanowią utwory pienińskiego pasa skałkowego, rozpływają się wachlarzowato ku wschodowi i zachodowi poza granice państwa (Rys. 2). Tego rodzaju układ powoduje zróżnicowanie szybkości przepływu, która maleje od kilkudziesięciu m/rok w południowej części niecki do zaledwie kilku m/rok w strefie przypienińskiej. Różnicuje się również czas kontaktu wody ze skałą, czego odbiciem jest chemizm wód. W otworach usytuowanych w strefie przytatrzańskiej ogólna mineralizacja nie przekracza 400 mg/dm3, a  w najbardziej oddalonych od Tatr otworach wody należą już do słabo zmineralizowanych w granicach powyżej 1000 do ok. 2700 mg/dm3. O spowolnieniu tempa przepływu wód od strefy szybkiej wymiany w południowym skrzydle niecki Podhala w kierunku osi maksymalnego jej obniżenia świadczy nie tylko wzrost mineralizacji, ale i konsekwentne obniżanie się udziału wodorowęglanów. Badania izotopowe wskazują na stosunkowo młody wiek wód w granicach 100-2000 lat, co świadczy o wysokiej intensywności ich wymiany w niecce podhalańskiej. Według Grabczaka i Zubera można przypuszczać, że najmłodsza woda występuje w otworze Furmanowa PIG-1, nieco starsza w Poroninie PAN-1, znacznie starsza w Chochołowie, a najstarsza w otworze Bańska IG-1 i Bukowina Tatrzańska PIG/PNiG – 1. Jak widać wiek wód również potwierdza istnienie nie tylko pionowej ale i poziomej strefowości hydrochemicznej wód niecki artezyjskiej Podhala.

Wody termalne występują w podfliszowych, spękanych i skrasowiałych skałach mezozoicznych i częściowo paleogeńskich w odległości około 800 – 1000 m na N od brzegu Tatr. Obszarem zasilania są dla nich Tatry, natomiast skały fliszowe stanowią element izolujący. Wody opadowe, które infiltrują na obszarze Tatr, po zetknięciu się z południowym zasięgiem skał fliszowych są rozdzielane jakby na dwa strumienie (Rys. 2). Jeden z nich spływa na teren niecki podhalańskiej do utworów czwartorzędowych i spękanej górnej partii utworów fliszowych, natomiast drugi przepływa systemem szczelin i pustek krasowych do trzeciorzędowych skał węglanowych i mezozoicznych utworów jednostek tatrzańskich. Skały nieprzepuszczalne, głównie fliszowe stanowią jakby formę klina rozdzielającego te wody.

 

Przekrój geologiczny Podhala

Podsumowanie

Pomysł powstania bukowiańskich term jest ściśle związany z wodami termalnymi nawierconymi w otworze usytuowanym w okolicy Klina. Zrodził się na początku lat dziewięćdziesiątych, a realizowany jest w chwili obecnej przez Bukowiańskie Towarzystwo Geotermalne Sp. z o.o. powstałe w 2001 roku. Na działce o powierzchni 4 ha położonej w zacisznym zakątku, otoczonym lasem z pięknym widokiem na góry powstanie kompleks 12 basenów: 6 zewnętrznych i 6 wewnętrznych, z których każdy wyposażony zostanie w urządzenia do aquaterapii (Rys. 3, 4). Temperatura wody w basenach utrzymywać się będzie w granicach 29-360C. Przewidziano również sporo atrakcji dla dzieci, między innymi zjeżdżalnię wodną i specjalne pływalnie. Na terenie bukowiańskich term powstaną także: sauny, siłownie, solarium, gabinety masażu i kosmetyczne a także pomieszczenia do rehabilitacji ludzi niepełnosprawnych, restauracje, kawiarnie i bary. Przy basenach termalnych wybudowane zostaną parkingi dla 200 samochodów osobowych i 10 autobusów. Bukowiańskie termy będą zarówno ośrodkiem uzdrowiskowym i rehabilitacyjnym (Rys. 3 i 4) jak również centrum rozrywek dla całych rodzin.

Bukowińska Terma

Projekt ośrodka uzdrowiskowo-rehabilitacyjnego w Bukowinie Tatrzańskiej.

 

Józef Chowaniec-Państwowy Instytut Geologiczny Oddział Karpacki

Cały artykuł – GLOBEnergia 4/2006

geotermia