INWESTORZE!  Jeśli  chcesz  być  zadowolony  z  realizowanego  przedsięwzięcia  budowy  domu,  zapoznaj  się  z  kilkoma  wybranymi  przez  nas  zagadnieniami,  które  uważamy  za  ważne  podczas  realizacji  inwestycji,  budowy  domu,   w którym chcesz zastosować urządzenie grzewcze, którym ma być pompa ciepła.

Systemy powietrze/woda
•     Bardzo ważnym zagadnieniem przy montażu pompy  ciepła  powietrze/woda  jest  odpływ  kondensatu  powstający  w  czasie  automatycznego  rozmrażania  parownika  urządzenia.  Dotyczy  to  w  szczególności  pomp ciepła w zabudowie zewnętrznej. Należy dopilnować by odpływ kondensatu był starannie wykonany, był chroniony przed zamarzaniem i mógł być wykonany z naturalnym spadkiem. Odpływ kondensatu  musi być wykonany ze spadkiem w dół i na bok od  pompy ciepła lub pod miejsce montażu urządzenia,  musi zapewniać swobodny odpływ wody nagromadzonej  w  wannie  kondensatu  po  procesie  rozmrażania parownika. Odpływ powinien być skierowany  do studzienki – warstwy grubego żwiru o wysokości  około minimum 600 mm i średnicy minimum 500 mm  i  usytuowanej  na  głębokości  około  120  cm  poniżej  poziomu gruntu (około 20 cm poniżej warstwy przymarzania). Zaleca się by rurę odpływu kondensatu zaizolować izolacja termiczną w celu niknięcia przymarzania kondensatu w rurze odprowadzającej wodę.
•     Zwrócić  uwagę  na  kierunek  odprowadzenia  powietrza. W idealnym przypadku kierunek wylotu powietrza jest zgodny z różą wiatru, głównym kierunkiem  wiatru. W przypadku odwrotnym spada temperatura  powietrza zasysanego przez pompę ciepła, w konse-kwencji spada moc grzewcza urządzenia oraz współczynnik  COP  pompy  ciepła,  SCOP  systemu,  a  rosną  koszty eksploatacyjne.
•     Unikać możliwości mieszania się powietrza doprowadzanego do pompy ciepła z odprowadzanym –  konsekwencje zjawisko opisano powyżej.
•     Dla pomp ciepła w wykonaniu zewnętrznym należy zapewnić swobodny, nieograniczony przepływ  powietrza wokół urządzenia (zob. wytyczne techniczne STIEBEL ELTRON POLSKA).
•     Przy zabudowie zewnętrznej i wewnętrznej należy  zapewnić niezbędny dostęp serwisowy do urządzenia zgodny z instrukcją montażu pompy ciepła.
•     Przy zabudowie zewnętrznej należy tak umieścić pompę  ciepła by była możliwość jej zdemontowania i zabrania  do  zakładu  serwisowego.  W  innym  przypadku  serwisant może obciążyć użytkownika kosztami prac dodatkowych niewynikających z gwarancji (np. konieczność  zamówienia  dźwigu  w  celu  przeniesienia  urządzenia   z miejsca montażu/demontażu, do którego nie ma dostępu wózkiem widłowym – brak przestrzeni dojazdowej).
•     Ze względu na przetłaczanie przez wentylator pompy  ciepła dużych ilości powietrza i powstający szum nie  należy montować pomp ciepła w pobliżu / obok ścian  sypialni lub pokoi dziecięcych.
•     Istnieje możliwość obniżenia poziomu akustycznego pompy ciepła w wersji zewnętrznej przez zastosowanie tłumików drgań powietrza, np. KSD.

Poziom hałasu (ciśnienia akustycznego – EN 12102)
pompy ciepła Przy  ustawianiu  pomp  ciepła  powietrze/woda  na  zewnątrz  odprowadzenie  powietrza  nie  sprawia  w  zasadzie  żadnych  problemów. Należy jednak unikać kierowania odprowadzanego zimnego powietrza w stronę tarasów, balkonów sąsiadów,   a także bezpośrednio na ściany budynku czy garażu. Szczególnie istotne jest także unikanie zwiększenia poziomu hałasu zarówno w kierunku sąsiadów jak i własnego domu. Pompa ciepła  nie powinna być ustawiana w pobliżu sypialni czy pokoi gościnnych. Przejścia rur przez ściany i stropy powinny być zabezpieczone przed przenoszeniem dźwięku. Kompaktowe pompy ciepła powietrze/woda odznaczają się niskim poziomem hałasu.  Jednakże  błędy  popełnione  przy  montażu  urządzenia  mogą  prowadzić do niepożądanego z zwiększenia poziomu hałasu.

Dlatego trzeba zwrócić uwagę i pamiętać, że:  
•     rośliny umieszczone przed ścianami mogą zmniejszyć odbicie fal dźwiękowych przez ich pochłanianie,
•     należy unikać ustawiania pomp ciepła na podłożach odbijających fale dźwiękowe (duże powierzchnie o podłożu odbijającym fale dźwiękowe mogą powodować zwiększenie  poziomu hałasu o 3 dB(A) w porównaniu z powierzchniami  porośniętymi trawą lub roślinami),
•     należy  unikać  ustawienia  pomiędzy  dwoma  ścianami  lub  w kącie, gdyż odbicia fal dźwiękowych mogą powodować  zwiększenie poziomu hałasu,
•     poziom hałasu może zostać obniżony przez wykorzystanie  odpowiednich naturalnych sposobów (do obniżenia poziomu hałasu przyczyniają się powierzchnie trawiaste i pokryte  roślinami, bezpośrednie rozchodzenie się fal dźwiękowych  przy  ustawieniu  pompy  na  zewnątrz  można  ograniczyć   w znacznym stopniu przez zastosowanie masywnych ścianek, żywopłotów lub palisad).

Systemy solanka/woda
•     Czy zastosowane w instalacji dolnego źródła materiały i urządzenia (pompy obiegowe, naczynia przeponowe, odpowietrzniki, zawory odcinające itd.) mają dopuszczenie do pracy z mieszaniną propylen-glikolu i wody?
•     W  instalacjach  dolnego  źródła  nie  wolno  stosować  materiałów   i urządzeń niemających dopuszczenia do pracy w temp. poniżej 0 o C.
•     W  instalacjach  gruntowych  wymienników  ciepła  nie  wolno  stosować  takich  materiałów  jak  ocynk  (bezpośredni  kontakt   z propylen-glikolem) i PP – polipropylen oraz innych materiałów  niemających dopuszczenia do pracy z propylen-glikolem oraz   w zakresie niskich temperatur – poniżej 5 o C.
•     Do napełniania instalacji dolnego źródła nie należy stosować  alkoholi  (substancja  niedopuszczona  przez  producentów  pomp obiegowych stosowanych w pompach ciepła – utrata  gwarancji), dodatkowo alkohol metylowy zgodnie z przepisami jest to substancja oznaczona, jako trująca.
•     Do napełniania instalacji dolnego źródła nie zaleca się stosowania glikolu etylenowego – zgodnie z przepisami jest  to substancja oznaczona jako trująca.
•     W instalacji dolnego źródła należy unikać połączeń rur dobiegowych w innym miejscu niż w obrębie studzienki zbiorczej.
•     W  przypadku  braku  studzienki  zbiorczej,  połączenia  należy  wykonać w obrębie rozdzielacza umieszczonego na ścianie zewnętrznej lub wewnętrznej.
•     Należy zapewnić możliwość szybkiego i taniego dostępu /rewizji do elementów łączonych / połączeń instalacji dolnego źródła.
•     Czy przejścia przez ścianę, fundament zostały wykonane zgodnie z zaleceniami producenta (zob. wytyczne techniczne STIEBEL   ELTRON POLSKA lub renomowanego producenta dolnych źródeł)?
•     Czy połączenia w instalacji z PE dolnego źródła na zewnątrz były  wykonywane zgodnie z wytycznymi producenta dolnego źródła oraz dotyczącymi takich połączeń, szczególnie wtedy, kiedy  temperatury powietrza zewnętrznego były niższe niż +7 o C?
•     Pamiętaj o tym, że gruntowy wymiennik ciepła możesz wykorzystać do chłodzenia pasywnego lub aktywnego.

Wymiennik poziomy:
Czy na działce wokół budynku jest wystarczająca powierzchnia do wykonania wymiennika   poziomego, około 2,5 razy powierzchnia większa niż ogrzewana?
Czy w obrębie działki, na której posadowiony jest budynek jest zapewniona możliwość dojazdu (odpowiednia szerokość i wysokość dojazdu) sprzętem ciężkim: koparką, samochodem ciężarowym „z 3 lub 4 osiami?
Czy w obrębie działki, na której posadowiony jest budynek jest zapewniona możliwość dojazdu (odpowiednia szerokość i wysokość dojazdu) sprzętem ciężkim: koparką, samochodem ciężarowym „z 3 lub 4 osiami?Czy wymiar dolnego źródła, wielkość/powierzchnia ułożenia, ilość sekcji wymiennika poziomego wymaganego  dla danej pompy ciepła został skonsultowany z Działem Technicznym producenta pompy ciepła?
Czy projekt instalacji dolnego źródła został naniesiony na aktualny rzut geodezyjny i oddany do  wydziału geodezji starostwa powiatowego w celu zgłoszenia prowadzonych prac? Zgodnie z Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo Budowlane tekst ujednolicony przez GUNB Rozdział 4, Art. 29, punkt 16  pompy ciepła nie wymagają pozwolenia na budowę. Zgodnie z nowym Prawem Geologicznym i Górniczym (Dz. U. 2011 nr 163 poz981 art. 3) nie jest to obowiązkowe dla instalacji wykonanych w celach energetycznych do 30 m głębokości, jest to zalecane (przypis autora).
Należy unikać wykonywania poziomego wymiennika gruntowego w postaci jednego odcinak rury.
Czy sprawdzono by współczynnik odbioru ciepła z gruntu nie przekraczał 40 kWh/m 2 /rok zalecanych dla poziomych gruntowych wymienników ciepła?
Czy zaplanowano i czy została wykonana próba szczelności poziomego gruntowego wymiennika  zgodnie z wytycznymi projektowania, wykonywania i odbioru instalacji z pompami ciepła. Cz. 1.  Dolne źródła do pomp ciepła. Wydanie 01/2013 PORT PC.
W przypadku poziomego wymiennika ciepła istnieją ograniczenia w zakresie wykorzystania go do   chłodzenia pasywnego lub aktywnego – patrz wytyczne techniczne STIEBEL ELTRON POLSKA lub  renomowanego producenta dolnych źródeł.

Wymiennik pionowy:
Czy na działce wokół budynku jest wystarczająca powierzchnia do wykonania wymiennika pionowego?

UWAGA bardzo ważne:

Zgodnie z prawem Geologicznym i Górniczym (Dz. U. 2011 nr 163 poz 981 art. 3 oraz art. 86):
1.  wykonanie gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych do głębokości ≤ 30 m nie jest  wymagany projekt prac geologicznych, (jeżeli prace nie będą prowadzone na obszarze górniczym);
2.  wykonanie gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych do głębokości ≤ 100 m jest  wymagany projekt prac geologicznych, niezależnie czy prace będą prowadzone na obszarze górniczym czy  też po za nim;
3.  wykonanie gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych do głębokości ≤ 100 m   jest wymagany projekt prac geologicznych oraz plan ruchu zakładu górniczego, jeżeli prace będą   prowadzone na obszarze górniczym;
4.  wykonanie gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych dla głębokości > 100 m   jest wymagany projekt prac geologicznych oraz plan ruchu zakładu górniczego, niezależnie czy prace będą   prowadzone na obszarze górniczym czy też po za nim.

 Czy firma/wiertnik wykonujący prace wiertnicze posiada doświadczenie w zakresie wykonywania  pionowych gruntowych wymienników ciepła – sond pionowych stosowanych w systemach pomp  ciepła solanka/woda, jeśli tak to jakie?
 Czy wielkość/długość całkowita wymiennika pionowego wymaganego dla danej pompy ciepła  został skonsultowany z Działem Technicznym producenta pompy ciepła?
 Czy w obrębie działki, na której posadowiony jest budynek jest zapewniona możliwość dojazdu   (odpowiednia szerokość i wysokość dojazdu) sprzętem ciężkim – wiertnicą, samochodem   ciężarowym z 3 lub 4 osiami?
 Czy zastosowano zalecaną przez producenta odległość pomiędzy sondami?
Dla głębokości do 60–70 mb odległość wynosi minimum 6, optymalnie 7 mb.
Od głębokości 70 mb każde 10 mb głębiej przekłada się na zwiększenie rozstawu o 1 mb.  
Przykład: Sondy 80 mb głębokości – rozstaw pomiędzy sondami optymalnie/zalecane 8 mb  Sondy 90 mb głębokości – rozstaw pomiędzy sondami optymalnie/zalecane 9 mb itd.
Dla instalacji powyżej 100 kW mocy dolnego źródła zalecany jest TRT – Test Reakcji Termicznej   i analiza termiczna dolnego źródła w perspektywie wielodziesięciolecia – minimum 50 lat,   np. z wykorzystaniem programu EED.
Czy została zachowana minimalna odległość zalecanej 2 m od instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej, ścian budynków, granicy działki itp?
Czy zaplanowano i czy została wykonana próba szczelności pojedynczej sondy przed i po zainstalowaniu sondy w górotworze i czy jest protokół z takich prób dla wszystkich sond (zgodnie z wytycznymi projektowania, wykonywania i odbioru instalacji z pompami ciepła. Cz. 1. Dolne źródła do  pomp ciepła. Wydanie 01/2013 PORT PC)?
Czy przekazano Inwestorowi protokoły z prób szczelności?
Należy unikać wykonywania pionowego gruntowego wymiennika ciepła w postaci jednej sondy. Zaleca się stosowanie układu równoległego połączeń poszczególnych pionowych wymienników   z kontrolą przepływu dla każdej sekcji (zalecane jest zastosowanie rotametrów). Nie należy stosować układu szeregowego połączeń poszczególnych sond – skutkuje to   zwiększeniem hydraulicznych oporów liniowych, zwiększeniem dyspozycyjnej wysokości   podnoszenia pompy obiegowej dolnego źródła (szczególnie ważne dla pomp obiegowych   zabudowanych w urządzeniu), a w konsekwencji spadkiem współczynnika SCOP systemu   i wzrostem kosztów eksploatacyjnych.
 Czy współczynnik odbioru ciepła z gruntu nie przekracza 90 kWh/mb/rok sondy zalecanych dla   pionowych gruntowych wymienników ciepła?
 Jaki jest zakres prac określony w umowie z wiertnikiem w zakresie wykonania układu dolnego   źródła składającego się minimum z dwóch sond (zalecenie STIEBEL ELTRON POLSKA)?
Brak określenia zakresu prac w obszarze wykonania dolnego źródła może skutkować podziałem   odpowiedzialność pomiędzy wiertnikiem a wykonawcą / monterem systemu pompy ciepła. Wynikłe problemy pomiędzy Wykonawcami, mogą skutkować dalej wieloma problemami   eksploatacyjnymi, użytkowymi i konfliktami międzyludzkimi
Czy zastosowane sondy spełniają wymagania wynikające z warunków, w których będą zastosowane, czy są to sondy fabrycznie przygotowane – głowica wraz z rurą/rurami?
Nie zaleca się ze względów temperaturowych jak i technologii połączeń (szczególnie jesienią i zimą)   przygotowywania głowic sond, jak również całkowitych sond wraz z rurami roboczymi zasilania   i powrotu na miejscu zainstalowania.
Czy w instalacji dolnego źródła zostały zrównoważone przepływy? Czy zastosowano rotametry (na przepływie bezpośrednim lub w układzie równoległym „bocznikowym”), pętlę Tihelmana?
Czy przestrzeń pomiędzy sondą a górotworem została wypełniona masą wypełniającą (np. bentonitem)?  
Brak masy wypełniającej bardzo mocno wpływa na współczynnik odbioru ciepła z gruntu oraz zmniejsza  mechaniczną wytrzymałość sondy. 
Czy wykonano to metodą iniekcji oddolnej?
Jeżeli nie zastosowano masy wypełniającej to, z jakiego powodu i czy firma wykonawcza zapewniła  w umowie prawidłową pracę wymiennika i możliwość pozyskania przyjętej ilości energii?
Czy w zakresie zawartej umowy z geologiem (posiadającym stosowne uprawnienia), jest również  nadzór nad wykonaniem gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych?
W przypadku zastosowania gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych   w systemach chłodzenia pasywnego i aktywnego nie zaleca się stosowania sond pionowych   o głębokościach przekraczających 100 mb (zob. tabelę średnich temperatur gruntu). **
Czy w przypadku współpracy gruntowych pionowych wymienników ciepła – sond pionowych   z dodatkowym zewnętrznym źródłem ciepła (np. kolektory słoneczne) spełniono wymagania techniczne dla sondy oraz pompy ciepła (maksymalnej temperatury na wyjściu z dolnego źródła do pompy  ciepła), a także środowiskowe (brak wpływu na średnią temperaturę środowiska wodnogruntowego)?

** Średnia temperatura gruntu
Głębokość odwiertu [m] Tereny otwarte Tereny miejskie Tereny górzyste
0 9,5 9,5 3,2
25  11,3 12,5 8,0
50  12,0 13,5 8,7
75   12,8 14,5 9,5
100 13,5 15,5 10,2
125 14,3 16,5 11,0
150  15,0 17,5 11,7
175   15,8 18,5 12,5
200 16,5 19,5 13,2


W kolejnym numerze lista dotycząca   pomp ciepła woda/woda.

Pobierz wersję PDF

 

Artur Karczmarczyk
Główny Konsultant i Szef Działu Szkoleń Techniki Systemowej

Stiebel Eltron Polska Sp. z o.o.