Wszyscy czekamy na rozwój sytuacji w sprawie uregulowań prawnych dotyczących odnawialnych źródeł energii, w tym także energii geotermalnej. Jest to szczególnie ważne w kontekście obecnych wydarzeń na Ukrainie, które spotęgowały dyskusję na temat bezpieczeństwa energetycznego i uzależnienia polskiej gospodarki od zewnętrznych dostaw energii. Zwiększenie wykorzystania OZE, poza innymi oczywistymi korzyściami, przyczynia się do dywersyfikacji źródeł wytwarzania energii, tym samym zwiększając bezpieczeństwo energetyczne kraju.

Poszczególne odnawialne źródła energii pomimo, iż łączy je ze sobą pojęcie odnawialności, różnią się zdecydowanie od siebie, zarówno pod względem potencjału zasobowego, jak i technicznych aspektów ich wykorzystania. Szczególnie specyficzny charakter ma wykorzystanie energii geotermalnej, która jest wewnętrznym ciepłem Ziemi zakumulowanym zarówno w wodach, jak i skałach. Tak więc źródło tego typu energii, jako jedyne spośród wszystkich odnawialnych, występuje pod ziemią. W tej kwestii wody geotermalne są zbliżone do paliw kopalnych zwłaszcza takich jak ropa naftowa czy gaz ziemny. Techniczne aspekty poszukiwania i wykorzystania zasobów energii geotermalnej zbliżone są do rozwiązań stosowanych w przemyśle naftowo-wydobywczym. Jest to zatem najbardziej „geologiczna” spośród wszystkich znanych nam energii odnawialnych. Posiada ona szereg zalet, które czynią ją atrakcyjną. Przede wszystkim wspomniana odnawialność, którą zapewnia właściwa eksploatacja zasobów. Niezaprzeczalnym atutem jest także jej ekologiczność.
Wytwarzanie energii z wód geotermalnych wpływa na poprawę stanu środowiska naturalnego na terenach miejskich. W wielu polskich miastach borykamy się z trudnym problemem zanieczyszczenia powietrza. Stężenia pyłu zawieszonego oraz tzw. wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), w tym silnie rakotwórczego benzo[a]pirenu (B[a]P), na jakie narażona jest (zwłaszcza w sezonie grzewczym) znaczna część mieszkańców naszego kraju, wielokrotnie przekraczają normy zapisane w prawie tak krajowym, jak i unijnym. Wykorzystanie energii geotermalnej oczywiście nie stanowi recepty na rozwiązanie tego problemu, zwłaszcza w rejonach o niskim potencjale geotermalnym (w tym niestety w jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast Polski – Krakowie), ale są w Polsce miasta, miasteczka, gminy, które posiadają bogate zasoby geotermalne, a ich zagospodarowanie na pewno przyczyni się do poprawy jakości powietrza i tym samym jakości życia mieszkańców.

Wykorzystanie energii geotermalnej jest zdeterminowane przez szereg czynników. W przeciwieństwie do innych odnawialnych źródeł energii, warunki pogodowe czy klimatyczne nie są tutaj podstawowym aspektem. Istotne są przede wszystkim warunki hydrogeotermalne, które będą determinowały potencjał zasobowy danego regionu. Właśnie te zasoby są kluczowym elementem umożliwiającym efektywne funkcjonowanie instalacji geotermalnych. Są kluczowe, ale nie jedyne. Równie istotne jest, żeby istniał odbiorca wyprodukowanej energii. Ciepłownicze instalacje geotermalne powinny być lokalizowane w rejonach o odpowiednio dużym i skoncentrowanym zapotrzebowaniu na ciepło, w których mogą konkurować cenowo z istniejącymi systemami ciepłowniczymi. Czynniki zewnętrzne tworzą ramy funkcjonowania ciepłowni geotermalnych. Koszt kapitału na realizację przedsięwzięć w dziedzinie geotermii, jak również ceny ciepła produkowanego metodami alternatywnymi, w naturalny sposób wymuszają taki minimalny poziom sprzedaży, który przy ustalonych cenach ciepła geotermalnego, nie wyższych od dotychczas obowiązujących na rynku ciepłowniczym, powinien zapewnić efekty finansowe oczekiwane przez inwestorów.
Istotne zatem są wszystkie aspekty wynikające ze sposobu obciążenia instalacji ciepła geotermalnego, a także te elementy, które wpływają na konkurencyjną pozycję geotermalnego nośnika energii. Takim elementem na pewno jest polityka państwa, od której zależy m.in. dostępność środków finansowych na tego typu inwestycje. Patrząc jednak na udział poszczególnych rodzajów energii odnawialnej w bilansie energetycznym Polski, energia geotermalna pomimo wielu zalet nie zajmuje istotnej pozycji. Czyżby Polska była pozbawiona zasobów z tego unikatowego źródła energii? Zgodnie z danymi GUS-u w roku 2012 udział energii geotermalnej w łącznym pozyskaniu energii ze źródeł odnawialnych wyniósł zaledwie 0,19% (przy 82,16% udziale biopaliw stałych). W Polsce energia geotermalna jest wykorzystywana do produkcji energii cieplnej i to jest kluczowy sektor jej zagospodarowania. W 2012 roku pozyskano w Polsce 661,1 TJ ciepła geotermalnego (podczas, gdy w tym samym roku w Niemczech pozyskano 18 000 TJ).

Anna Sowiżdżał
AGH Akademia Górniczo-Hutnicza
Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska,
Katedra Surowców Energetycznych

Cały artykuł w numerze 3/2014
2014 03 GLOBEnergia