Austria słynie z geotermi, w szczególności austriacki land na południowym wschodzie kraju – Styria (Steiermark) znany jest między innymi z bogatych zasobów wód geotermalnych, które od wielu lat wykorzystywane są głównie na potrzeby balneoterapii i rekreacji. Największa koncentracja kompleksów termalnych w Austrii występuje w południowo-wschodniej części Styrii, w odległości ok. 65-80 km od stolicy tego landu – Grazu, niedaleko granicy ze Słowenią i Węgrami. Ze względu na termalne atrakcje turystyczne wydzielono nawet osobny region turystyczny o nazwie Styryjski Land Termalny (Das Steirische Thermenland). Aż sześć miejscowości termalnych w tej części Styrii jest dowodem na to, że dzięki umiejętnemu i perspektywicznemu wykorzystaniu bogactwa przyrody można przyczynić się do znacznego rozwoju gospodarczego nie tylko poszczególnych miejscowości, lecz także całego regionu. Początkiem boomu turystycznego było odkrycie wód geotermalnych w latach 70. XX w., uznanie ich zaś za wody o właściwościach leczniczych sprawiło, że zaczęły powstawać ośrodki termalne, co zdecydowanie zmieniło wizerunek całego regionu. W artykule zostały przedstawione wybrane rekreacyjno- uzdrowiskowe kompleksy termalne w Styrii oraz jedna z dwóch elektrowni geotermalnych w Austrii, elektrociepłownia w Bad Blumau.

 

 

W styryjskiej termalnej krainie każdy znajdzie coś dla siebie Południowa i wschodnia część Styrii (rys. 1) to region, który jeszcze około trzydzieści lat temu był jednym z najuboższych w Austrii, gospodarczo słabo rozwinięty, o charakterze rolniczym, słabo dostępny komunikacyjnie, o wysokim wskaźniku emigracji, praktycznie niezagospodarowany turystycznie i mało rozpropagowany, nie tylko wśród gości zagranicznych, ale także wśród samych Austriaków. Wszystko zaczęło się zmieniać od lat 70. ubiegłego stulecia dzięki przypadkowemu odkryciu termalnego bogactwa podczas poszukiwania złóż ropy naftowej. Przyrodnicze i kulturowe walory południowo-wschodniej Styrii stanowią znaczący potencjał do rozwoju turystycz- nego, który został tak naprawdę odkryty i doceniony dopiero od momentu, w którym zapoczątkowano wydobywanie wód termalnych i turystykę termalną. Obiekty termalne zaczęły systematycznie powstawać po tym jak rozpoczęto eksploatację cennych zasobów wód geotermalnych o korzystnych parametrach temperaturowych i chemicznych. Obecnie odwiedzający i turyści mają do dyspozycji kilka miejscowości położonych na stosunkowo niewielkim obszarze, w których znajdują się bardzo atrakcyjne i luksusowe kompleksy termalne: w południowo- wschodniej Styrii – sześć miejscowości i w południowej części landu Burgenland – trzy: Stegersbach, Bad Tatzmannsdorf, Lutzmannsburg (rys. 2).

 

Miejscowości termalne w południowo-wschodniej Austrii w landzie Styria

 

Termy zapewniły i zapewniają coraz to bardziej intensywny, systematyczny napływ turystów, także z zagranicy, dzięki czemu niezależnie od pory roku region ten jest w skali nie tylko krajowej, ale też europejskiej jednym z najbardziej uznanych i ulubionych miejsc spędzania wypoczynku, szczególnie związanego z coraz bardziej modnym kierunkiem SPA i wellness (zapewnienie dobrego samopoczucia i równowagi ciała i duszy). Wody geotermalne stały się najważniejszym motorem rozwoju turystyki w całym regionie, gdy tylko zaczęto je wykorzystywać do celów leczniczych i rekreacyjnych. Już nie tylko takie walory przyrodnicze wschodniej Styrii, jak łagodny klimat i pagórkowaty, powulkaniczny krajobraz wraz z walorami kulturowymi, takimi jak: zamki, winnice, ciekawa kultura ludowa i unikalna kuchnia, przyczyniają się do coraz większego zainteresowania tą częścią Austrii, do znacznego wzrostu atrakcyjności oraz do dynamicznych, pokaźnych i trwałych zmian w gospodarce. Prawie trzydziestoletnie doświadczenie w rozwoju turystyki termalnej w tym regionie spowodowało, że stał się on najważniejszy, jeśli chodzi o lecznictwo termalne, SPA i wellness.

 

zobacz także:

Larderello – geotermalna tradycja Włoch

 

Kompleksowe działania promocyjne wzmocniły rozpoznawalność i stopień atrakcyjności regionu przez turystów, zaś wśród mieszkańców przyczyniły się do zwiększenia poczucia tożsamości z miejscem zamieszkania i zachęciły do większego zaangażowania się w działalność w branży usług turystycznych czy też w branży produkcyjnej na potrzeby turystyki. Ścisłe połączenie turystyki, rolnictwa i gastronomii stało się ważnym czynnikiem stanowiącym wartość dodaną regionu, bazującym na bogatym i różnorodnym potencjale przyrodniczym (termalnym i krajobrazowym) oraz historyczno-kulturowym. Wszystkie najważniejsze walory turystyczne połączone zostały ze sobą w ramach szlaków tematycznych, powstał np.: szlak zamków (Schlößerstraße), szlak jabłkowy (Apfelstraße), szlak winny (Weinstraße), oraz w ramach regionów kulinarnych, w którym tematem przewodnim są tradycyjne lokalne specjalności kulinarne. Uzupełnieniem oferty turystycznej Styryjskiego Landu Termalnego jest szeroka oferta sportowa i rekreacyjna, skupiona głównie wokół kompleksów termalnych i związana z nimi. Idee takie są dobrym i skutecznym narzędziem do rozwoju regionalnego i sprawiają, że cały region, dzięki atrakcyjnej i wszechstronnej promocji zyskuje większą siłę przyciągania turystów.

 

Basen termalny w termie Rogner-Bad Blumau

 

Wart zauważenia i podkreślenia jest fakt, że przedstawiciele wszystkich sześciu term zlokalizowanych w południowo -wschodniej Styrii współpracują ze sobą w ramach oficjalnej organizacji turystycznej o nazwie Styryjski Land Termalny (Das Steirische Thermenland). Pomimo bliskiej odległości i tej samej branży działalności obiektów termalnych, dyrektorowie term nie mówią o negatywnej konkurencji, lecz o pozytywnej atmosferze współpracy i dążeniu do tego samego celu, jakim jest głównie wspieranie i rozwój gospodarki regionalnej poprzez promocję walorów termalnych regionu w połączeniu z wszystkimi walorami przyrodniczymi i kulturowymi. Tego rodzaju współpraca możliwa jest między innymi dzięki założeniu, że każdy kompleks termalny ukierunkowany jest na różne grupy doce- lowe klientów, dzięki czemu w Styryjskim Landzie Termalnym każdy może znaleźć termę najbardziej odpowiadającą swoim upodobaniom i potrzebom.

 

Lecznicze właściwości styryjskich wód geotermalnych w Austrii

 

Wody geotermalne w Austrii eksploatowane w sześciu opisywanych w artykule miejscowościach charakteryzują się zbliżonym składem chemicznym – są to wody sodowo-wodorowęglanowe, często z domieszką chlorków (Loipersdorf, Bad Waltersdorf, Bad Blumau). Ponadto woda z odwiertów: „Vulkania” w Bad Blumau i „Maxquelle” w Bad Gleichenberg zawiera naturalnie występujący dwutlenek węgla (w ilości powyżej 1000 mg/dm3, a zatem wody te określane są jako szczawy). Wody termalne Styryjskiego Landu Termalnego znajdują swoje lecznicze zastosowanie w licznych schorzeniach, takich jak np.: choroby reumatoidalne, osteoporoza, choroby stawów i kręgosłupa, choroby dermatologiczne i kobiece, zaburzenia układu pokarmowego i przemiany materii, a także w leczeniu i rehabilitacji stanów pooperacyjnych po urazach stawów, kości, mięśni. Zabiegi balneoterapeutyczne wspomagają również leczenie dolegliwości układu krążenia i nerwowego (np. wegetatywne stany wyczerpania), wzmacniają układ odpornościowy organizmu oraz zapobiegają stanom depresyjnym i wspomagają odreagowanie stresu.

 

zobacz także:

Geotermia w Kalifornii – Gorąca Kalifornia

 

Bad Waltersdorf – geotermalne „źródło spokoju” w Austrii

 

Niewielka miejscowość Waltersdorf jeszcze do początku lat 80. XX wieku była miejscem wypoczynku letniego, jednak o słabo rozwiniętej infrastrukturze turystycznej. Szansa na poprawę i ożywienie sytuacji gospodarczej pojawiła się w 1975 roku, kiedy to zamiast spodziewanej ropy naftowej w odwiercie z głębokości 1200 m wytrysnęła woda geotermalna o temperaturze 62oC. Następne odwierty termalne wykonano w latach 1990 i 1998. Początkowo wodę geotermalną wykorzystywano do zaopatrzenia kilku budynków użyteczności publicznej w energię cieplną. Od 1984 roku dzięki otwarciu termalnego kompleksu basenów i centrum SPA wraz z hotelem miasteczko jest jednym z najbardziej znanych i luksusowych miejscowości uzdrowiskowych o randze europejskiej. W ciągu prawie trzydziestu lat liczba turystów powiększa się bardzo dynamicznie i znacząco wzrosła (w 1980 roku zanotowano ok. 11 tys. noclegów rocznie, zaś w 2008 roku już ok. 370 tys.). Terma w Bad Waltersdorf o nazwie „Heiltherme”, która wskazuje na główny kierunek działalności, tj. na lecznictwo, oferuje gościom przede wszystkim możliwość wyciszenia się, odpoczynku i skorzystania z różnych ciekawych form nie tylko balneoterapii.

 

Kompleks termalny w Bad Blumau zaprojektowany przez F. Hundertwassera

 

Goście „Heiltherme” mają do dyspozycji łącznie siedem niecek basenowych (4 zewnętrzne i 3 wewnętrzne), w tym pięć wypełnionych wodą termalną o temperaturze ok. 36oC, w których znajdują się atrakcje wodne oraz dwie o temperaturze 28oC. Ponadto można skorzystać z jedenastu pomieszczeń saun oraz bogatego programu wellness i profilaktyki zdrowotnej oraz oferty sportowej i kosmetycznej. Turyści przebywający w oddzielnym kompleksie hotelowym & SPA „Quellenhotel****” mają również do dyspozycji własne baseny termalne i sauny. Cechą wyróżniającą ośrodek termalny w Bad Waltersdorf jest połączenie zabiegów SPA i wellness z typowymi specjalnościami regionu, które wykorzystywane są nie tylko do celów kulinarnych, lecz także do zabiegów relaksujących (np. tradycyjny styryjski olej z pestek dyni, jabłka z lokalnych sadów i in.) w ramach unikalnej marki „Tradycyjna Styryjska Medycyna®”. Na bazie wody termalnej i produktów regionalnych wytwarzane są również dobrej jakości kosmetyki. Szeroka gama możliwości wypoczynku, terapii i poprawy zdrowia jest przedstawiona i zorganizowana w taki sposób, aby do skorzystania z niej zachęcić przede wszystkim osoby dorosłe, aktywne zawodowo (Terma „Heiltherme” prowadzi m.in. program zapobiegający syndromowi wypalenia zawodowego).

 

Bad Sebersdorf – geotermalne atrakcje dla najmłodszych w Austrii

 

Najnowszym w tej części Styrii obiektem termalnym i zarazem przeznaczonym dla najmłodszych gości jest kompleks termalny w Sebersdorf o nazwie „H2OHotel- Therme-Resort”, otwarty w 2005 roku. Miejscowość Sebersdorf położona jest zaledwie kilka kilometrów od Bad Waltersdorf, a zatem można było przewidzieć, że warunki hydrogeologiczne pozwolą na opłacalną eksploatację wód geotermalnych. W 2004 roku wykonano odwiert termalny na głębokość ok. 500 m, wydobywana woda geotermalna ma temperaturę 34oC. W przeciwieństwie do termy w Bad Waltersdorf z atrakcji termy „H2O” w pobliskim Sebersdorf mogą korzystać całe rodziny z małymi dziećmi i młodzież. Oba obiekty termalne nie stanowią więc dla siebie żadnej konkurencji, gdyż każdy z nich ma określony profil i grono gości.

 

Bad Blumau – bajkowy raj geotermalny i „zielony prąd” w Austrii

 

W Bad Blumau, podobnie jak w przypadku większości miejscowości termalnych, nowy okres w historii miasta otworzyło wykonanie odwiertu poszukiwawczego ropy naftowej (1979 rok). Znów znaleziono „tylko” gorącą wodę. Początkowo nie zwrócono uwagi na to termalne bogactwo, jednak władze gminy po kilku latach obserwowanego wzrostu turystycznego w innych miejscowościach termalnych postanowiły teraz i w Bad Blumau rozpocząć inwestycje związane z wykorzystaniem wód geotermalnych. Terma została założona przez austriackiego przedsiębiorcę Roberta Rognera Seniora i otwarta w maju 1997 roku, zaś cztery lata później, dotychczas nieciekawe rolnicze miasteczko otrzymało miano kurortu uzdrowiskowego, co znacznie podniosło jego rangę i przyczyniło się do poprawy infrastruktury gospodarczej. Kompleks termalny w miejscowości Bad Blumau jest drugim, po „H2O-Therme” w Sebersdorf, najmłodszym wśród wszystkich term w południowo-wschodniej Styrii. W Bad Blumau istnieją w sumie trzy odwierty termalne: „Vulkania” (Blumau-2), „Melchior” (Blumau-3) i „Balthasar” (Blumau-1). Woda z pierwszego odwiertu „Vulkania” o głębokości ponad 2800 m charakteryzuje się najwyższą mineralizacją wśród wód termalnych wydobywanych w innych miejscowościach Styrii i zasila m.in. specjalną basenową nieckę zewnętrzną.

 

Terma Rogner- Bad Blumau

 

Najwyższa wartość mineralizacji, jaką odznacza się woda termalna z odwiertu „Vulkania” (aż 17,9 g/dm3), pośród innych wód termalnych eksploatowanych w Styrii, to cecha korzystna w przypadku stosowania jej do kąpieli i zabiegów balneoterapeutycznych. Woda z odwiertu „Melchior” wydobywana jest z głębokości ok. 1000 m, z wydajnością 1,5 m3/h, ma niższą temperaturę (47oC) i zasila niecki basenowe wewnętrzne i zewnętrzne w termie. Odwiert „Balthasar” o głębokości ponad 3000 m pełni jednocześnie funkcję otworu zatłaczającego i wydobywczego (woda o temperaturze 95oC, wydobywana z wydajnością 17 m3/h, wykorzystywana jest do celów grzewczych). Wydajność wydobycia z odwiertu „Vulkania” jest największa i wynosi 23 litry na sekundę (80 m3/h), co na dobę daje ok. 2000 m3 wody. Termę w Bad Blumau z wielu względów należy uznać za wyjątkową nie tylko w skali Austrii, lecz także w skali europejskiej. Woda geotermalna wydobywana jest z największej głębokości w tym regionie (z ok. 3000 m), odznacza się zatem najwyższą temperaturą (ok. 110oC), przez co woda może być wykorzystywana także do wytwarzania energii elektrycznej. Jest to jeden z nielicznych takich projektów w Europie, a drugi w Austrii (obok elektrociepłowni geotermalnej w Altheim). Elektrociepłownia w Bad Blumau działa od sierpnia 2001 roku i funkcjonuje w procesie technologicznym ORC. Oznacza to, że możliwa jest produkcja prądu elektrycznego z wody geotermalnej dzięki zastosowanemu czynnikowi roboczemu, jakim jest substancja organiczna o niskiej temperaturze wrzenia (tu: izopentan). Woda geotermalna oddaje ciepło tej substancji, która wrze, a powstała para napędza turbinę prądotwórczą połączoną z generatorem i w ten sposób wytwarzana jest energia elektryczna. Moc elektrowni binarnej w Bad Blumau wynosi ok. 180 kWel /rok. Woda wylotowa, która opuszcza wymiennik ciepła ma temperaturę 85oC i wykorzystywana jest do celów grzewczych w kompleksie termalnym Rogner-Bad Blumau.

 

zobacz także:

Geotermia na Islandii

 

Moc cieplna przeznaczona do ogrzewania pomieszczeń wynosi 3500 kWt, zaś moc do podgrzewania wody w basenach wynosi 1600 kWt. Łączna moc ciepłowni, która działa od grudnia 2000 roku, wynosi 5100 kWt. Ogrzewanie geotermalne możliwe jest nawet przy temperaturze powietrza –20oC i pozwala zaoszczędzić w sezonie grzewczym ok. 6800 litrów oleju opałowego na dzień. Efekt ekologiczny, który przynosi ciepłownia geotermalna, polega m.in. na uniknięciu emisji 4500 ton gazów cieplarnianych do atmosfery. Wielkość zaoszczędzonej emisji odpowiada ilości spalin produkowanych przez 2700 samochodów osobowych rocznie. Pozytywne oddziaływanie zakładu geotermalnego na środowisko przyrodnicze przejawia się również w tym, że wykorzystana woda geotermalna zatłaczana jest otworem iniekcyjnym na głębokość ponad 3000 m, dzięki czemu zapewniony jest obieg zamknięty. Woda termalna wydobywana w Bad Blumau ma w składzie chemicznym naturalnie występujący dwutlenek węgla. W procesie odgazowania wody termalnej jest on uwalniany i za pomocą specjalnej, opracowanej w zakładzie geotermalnym w Bad Blumau, technologii, która działa od 2003 roku, gaz ten zostaje upłynniany przy temperaturze –35oC i ciśnieniu 16-17 barów. Dzięki tej technologii możliwe jest przechowywanie dwutlenku węgla i dalsze jego wykorzystanie, np. do przygotowywania wody kąpielowej (w celu regulacji wartości pH), oraz wykorzystanie przez przemysł spożywczy do produkcji napojów gazowanych…..

 

Karolina Smętkiewicz
GLOB Energia

Czytaj całość w GlobEnergia 5/2011

okładka-globenergia-5-2011Image31