Już 11 września 2018 r. Najwyższa Izba Kontroli (NIK) ogłosiła na swojej stronie internetowej
informację o wynikach kontroli pt. „Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami”, która została zatwierdzona przez Prezesa NIK 27 sierpnia 2018 r.

Z raportu wynika, że z 6,5 mld zł zgromadzonych na rachunku Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w I połowie 2017 na ochronę powietrza przeznaczono 210 mln. W ciągu całego roku kwota wypłat na ten cel zamknęła się już sumą 770 mln zł.

Co dzieje się z resztą środków?

Pieniądze zgromadzone przez NFOŚiGW znajdują się na oprocentowanych rachunkach bankowych przekazanych w zarząd u Ministra Finansów. Ich wydatkowanie następuje w wyniku ustawowej działalności NFOŚiGW, w tym przede wszystkim finansowania ochrony środowiska. Środki te nie „przepadają”, nie są zwracane na rachunek budżetu państwa. Zasób niewykorzystany w danym roku pozostaje do wykorzystania w latach kolejnych.

Zgromadzone środki – według przepisów Prawa ochrony środowiska (POŚ) – w części przeznaczane są tylko i wyłącznie na wyraźnie wskazane cele. I tak z ogólnej kwoty 6,5 mld zł, na cele ochrony powietrza (definiowanej jak przedsięwzięcia z zakresu efektywności energetycznej i OZE) w 2017 roku mogła być wydatkowana co najwyżej kwota 4,2 mld zł. Przy założeniu, że nie byłyby finansowane przez NFOŚiGW inne, tak ważne sfery, jak na przykład gospodarka wodno-ściekowa, edukacja ekologiczna, czy zapobieganie i likwidacja nadzwyczajnych zagrożeń środowiska.

Natomiast pozostałe środki nie mogą być przeznaczone na działania antysmogowe. W ramach tzw. „zobowiązań wieloletnich” alokowane muszą być na przedsięwzięcia konkretnie wskazane, m.in. z zakresu gospodarki odpadami, geologii, górnictwa. Łącznie na ten cel w 2017 roku było 1,2 mld zł. Pozostałe środki tzw. funduszu podstawowego (1,1 mld zł) mogły być przeznaczane na cele wskazane w ustawie Prawo ochrony środowiska.

Skąd będą pieniądze na Czyste Powietrze?

Rozwiązanie kwestii smogu wymaga skoordynowanych działań wszystkich organów i instytucji państwa, a także znacznych zasobów środków pieniężnych. I tylko dlatego, że Narodowy Fundusz dysponuje obecnie zasobem około 4,8 mld zł środków ukierunkowanych na odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczną oraz, że będzie otrzymywał przychody z opłaty antyemisyjnej, mógł podjąć się realizacji ogólnopolskiego programu priorytetowego Czyste Powietrze, skierowanego potencjalnie do ponad 4 mln rodzin, z budżetem uczestników programu wynoszącym 103 mld zł.

Czy będą fundusze na ograniczenie emisji zanieczyszczeń z transportu?

Z informacji przedstawionej przez NFOŚiGW dla NIK wskazano na wypłaty środków w kwocie 66 mln zł dokonanych w latach 2015-2016 w ramach programu GIS (Green Investment Scheme), Część 7) GAZELA – Niskoemisyjny transport miejski. Był to pierwszy program w obszarze ograniczenia emisji zanieczyszczeń z transportu. Środki wydatkowano na nieskoemisyjne autobusy.

Obecnie Narodowy Fundusz proponuje cztery programy priorytetowe, których celem jest poprawa jakości powietrza poprzez ograniczenie emisji pochodzenia komunikacyjnego. Łączny budżet tych programów to około 2,48 mld zł w perspektywie do 2023 r.:

W 2019 r. zostanie uruchomiony Fundusz Niskoemisyjnego Transportu, zarządzany przez NFOŚiGW. Przewiduje się, że do 2027 r. będzie on dysponował środkami finansowymi w wysokości 6,7 mld zł.

Źródło: NFOŚiGW

Redakcja GLOBEnergia