Czym jest smog?

Smog najłatwiej można zdefiniować, jako zauważalne zjawisko występowania żółtawo- brązowawej mgły o charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu. Sama nazwa jest złączeniem słów: smoke (dym) i fog (mgła).
Zjawisko smogu występuje wtedy, gdy w powietrzu znajduje się zbyt dużo zanieczyszczeń, a warunki atmosferyczne, jak chociażby brak wiatru sprzyjają ich koncentracji. Do szkodliwych związków należą głównie toksyczne pyły, tlenki siarki, czy azotu.

Powstawanie szkodliwego zjawiska

Jedną z głównych przyczyn powstawania smogu jest nieefektywne spalanie paliw w kotłowniach lokalnych i paleniskach indywidualnych, emisja komunikacyjna oraz zanieczyszczenia napływowe z sąsiednich obszarów. Według Ministerstwa Środowiska emisja związana z indywidualnym ogrzewaniem budynków mieszkalnych odpowiada za 40 % pyłu zawieszonego PM10 oraz 78 % wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, w tym benzo(a)pirenu.

Smog powstaje w wyniku niskiej emisji z indywidualnych źródeł ciepła i przy sprzyjających warunkach terenowych (w dolinie), pogodowych (brak wiatru, czy duża wilgotność) i atmosferycznych (inwersja powietrza- ciepłe masy unoszą się nad zimnymi). Zjawisko najbardziej zauważalne jest w obszarach zurbanizowanych.

Podstawowe rodzaje smogu

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje smogu jak fotochemiczny i londyński. Pierwszy z nich nazywany również smogiem typu Los Angeles możliwy jest do zaobserwowania w okresie letnim. W czasie, gdy nie ma wiatru, a temperatura kształtuje się na poziomie 25-35 °C. Dochodzi do reakcji pomiędzy węglowodorami i tlenkami azotu ze światłem. Rezultatem takiego stanu rzeczy jest powstanie utleniaczy, jakim jest np. ozon., który to jest szkodliwy dla organizmów. Drugim rodzajem smogu jest tzw. smog londyński. Nazwa pochodzi od zjawiska powstania gęstej mgły w 1952 r. w Londynie, która skutkowała śmiercią 12000 osób. Smog londyński powstaje w okresie zimowym na skutek inwersji temperatur tj. zalegania ciężkiej mgły w warstwie przypowierzchniowej. Powstanie zjawiska powodują takie związki jak tlenek siarki, czy pył zawieszony, a w mniejszym stopniu tlenki azotu i węgla.

Polska Europejską Stolicą Smogu?

Europejska stolica smogu”- tak brytyjski dziennik „Financial Times” określił na początku tego roku Polskę. Zauważono, że w grudniu zanotowano wyższe stężenie szkodliwych substancji, niż w samym Pekinie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, przytoczonych przez „Financial Times”, w zestawieniu 50 najbardziej zanieczyszczonych europejskich miast są 33 polskie miejscowości. Prawie 80 % mieszkańców Polski jest bezpośrednio narażona na skutki zanieczyszczeń powietrza. Media o przekroczeniu dopuszczalnych norm alarmują wielokrotnie. Tylko na Śląsku w zeszłym roku było prawie 130 dni z przekroczeniami norm czystości powietrza.

Czy smog naprawdę szkodzi?

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia zanieczyszczenia powietrza każdego roku zabijają 6,5 mln ludzi na całym świecie. W Polsce jest to prawie 50 tys. mieszkańców rocznie. Patrząc przez pryzmat szkodliwości na zdrowie istotne znaczenie mają cząstki o średnicy mniejszej niż 10 μm, czyli takie które powstają w wyniku niskiej emisji. Cząstki o średnicy 5- 10 μm są w większości zatrzymywane w nosie, a mniejsze docierają do gardła, czy nawet tchawicy. Cząstki o średnicy 1-5 μm przenikają do oskrzeli i oskrzelików.

Submikronowe cząstki o średnicy mniejszej niż 1 μm docierają do pęcherzyków płucnych, skąd mogą przenikać do krwiobiegu. Badania wykazały, że jeżeli kobieta w ciąży oddycha zanieczyszczonym powietrzem naraża w ten sposób niemowlę na kłopoty ze zdrowiem już nawet w momencie narodzin. Holenderscy naukowcy udowodnili, że przebywanie w miejscach występowania smogu zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci o 7 %. Przykładowo, pyły zawieszone mogą uszkodzić płuca, podnieść ciśnienie krwi, zwężać naczynia krwionośne, a co za tym idzie również ryzyko zawału.

Dobrze wiemy, że smog zawiera o wiele więcej innych szkodliwych składników. Szczególnie wrażliwe są osoby starsze, alergicy, astmatycy i dzieci.

Jak zminimalizować zjawisko smogu?

Najbardziej efektywnym rozwiązaniem minimalizującym smog jest wymiana niskosprawnych kotłów węglowych na ekologiczne źródła energii. W czasie spalania w piecach do atmosfery przedostają się najbardziej szkodliwe węglowodory. Im mniej efektywny jest proces spalania, tym więcej rakotwórczych związków dostaje się do atmosfery. Dlatego też likwidacja „kopciuchów” jest bardzo ważna.

Szacuje się, że w Polsce wciąż używa się ponad 5 mln pieców i kotłów węglowych, z których większość stanowią właśnie piece w których spalane jest dosłownie wszystko. W celu zredukowania zjawiska występującego smogu należy jak najczęściej korzystać z publicznego transportu, czy tego ekologicznego jak rowery. Ponadto, powinniśmy w miarę możliwości zwiększać ilość zieleni wokół nas. Warto pomyśleć nad nowoczesnymi technologiami w przemyśle, czy chociażby ograniczeniem transportu w centrach miast. Jednym z kluczowych aspektów powinna być edukacja, zarówno dorosłych jak i dzieci. Zakaz palenia śmieci powinien być bezwzględnie egzekwowany. Postawy wpajane już od najmłodszych lat wpłyną na otaczające nas środowisko.

Smog –  i co dalej?

Proces eliminacji zjawiska smogu jest długotrwały. Pierwszych efektów możemy się spodziewać dopiero za kilka lat, dlatego też już dzisiaj, podczas dni, kiedy stan powietrza jest niekorzystny, unikajmy spacerów. Jakość powietrza możemy kontrolować na bieżąco poprzez zainstalowanie specjalnej aplikacji w telefonie, czy sprawdzaniu informacji na stronie Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska. Nie należy w tych dniach również otwierać okien.

Powinniśmy dużo pić i oddychać przez nos, który stanowi naturalny filtr powietrza. Nawet dobrze dobrana dieta pomaga neutralizować nadmiar wolnych rodników. Jadłospis powinien zawierać pokarmy bogate w witaminy A, C i E oraz selen, cynk, mangan, czy beta-karoten. W wolne dni warto też pomyśleć o wycieczce poza miasto.

Redakcja GLOBEnergia