Wraz z nadejściem wiosny zakończyliśmy kolejny sezon grzewczy, jest to zatem doskonały moment na jego podsumowanie. Jak kształtowały się ceny nośników energii na przestrzeni ostatnich  lat, w kontekście bieżących cen za ogrzewanie? I co ważniejsze, czy prognozy na najbliższe lata będą sprzyjające przede wszystkim dla użytkowników systemów indywidualnych?

Jaki system grzewczy jest w stanie zapewnić użytkownikowi najniższe rachunki za ogrzewanie?

Historia cen energii cieplnej w odniesieniu do bieżącej sytuacji

Wg danych statystycznych koszty ogrzewania typowego budynku mieszkalnego, wraz z przygotowaniem ciepłej wody użytkowej, wynoszą w granicach od 70 do 80% kosztów eksploatacji  obiektu, w skali roku. W przypadku rozważań nad ewentualną modernizacją systemu grzewczego, istotnym jest wzięcie pod uwagę równych wariantów potencjalnych kosztów poniesionych na rzecz ogrzewania.

Okres powojenny w Polsce charakteryzował się bardzo zaniżonymi cenami energii cieplnej, niewspółmiernymi z kosztami pozyskiwania energii, co głównie dotyczyło węgla kamiennego- wówczas głównego paliwa w gospodarce energetycznej kraju. Reforma cen przeprowadzona w roku 1982 przyniosła pierwsze podwyżki, co nie poprawiło sytuacji rynkowej. Ówczesny kryzys gospodarczy skutecznie uniemożliwiał wprowadzenie znaczących podwyżek cen energii cieplnej, ponieważ spowodować mogłoby to wzrost niepokoju społecznego.

W 1990 r. nastąpiła znaczna podwyżka cen energii i paliw. Stawka za 1 GJ ciepła wynosiła 31 000 zł (w przeliczeniu 31 zł/GJ), będąc nawet 5-krotnie wyższą  w stosunku do cen z ubiegłych lat. Podwyżka ta jednak nie poprawiła sytuacji przedsiębiorstw energetycznych, a wywołała jedynie falę protestów społecznych, przeciwko systematycznie wzrastającym cenom energii cieplnej. 1 stycznia 1995 r. wprowadzono denominację złotówki, w związku z czym kursu wymiany
1 PLN = 10 000 zł, co doskonale widać w zestawieniu cen w kolejnych latach.

Prawdziwy przełom w ciepłownictwie nastąpił w okresie potransformacyjnym. Od 1990 r. podjęte zostały działania mające na celu dopasowanie cen najbardziej wrażliwych społecznie nośników- energii cieplnej, do bieżącej sytuacji rynkowej. Z kolei wejście w życie Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r.- Prawo energetyczne gwarantowało ustalenie cen energii elektrycznej i cieplnej zgodnie z zasadami w niej określonymi oraz wszelkimi rozporządzeniami wykonawczymi do tej ustawy, co spowodowało znaczą poprawę funkcjonowania sektora energetycznego.

Jak podaje prezes URE w 2015 r. średnia stawka za wytworzenie 1GJ energii wyniosła  38,57 zł i była o 1,7% wyższa w stosunku do stawki z roku 2014. Odnosząc to dynamiki cenowej lat ’90 jest to stawka współmierna z cenami pozyskiwania surowca oraz stawką poniesioną na rzecz przesyłu.

Wzrost urzędowych cen ciepła dla gospodarstw domowych w zł/GJ (z podatkiem VAT)

 

Analizując dynamikę zmian cen nośników energii cieplnej, z lat ubiegłych, zaobserwować można systematyczny wzrost cen konwencjonalnych paliw stałych, co podyktowane jest głównie wzrastającymi standardami emisyjnymi, narzucanymi przez Unię Europejską.

W roku 2014 średnia cena wytwarzanego ciepła wyniosła 37,92 zł/GJ i była o 7,2% w wyższa stosunku do 2013 r. Dla porównania w roku 2008 ta sama stawka ukształtowała się na poziomie 32,61 zł/GJ.

Chcąc spełnić unijne standardy należy w głównej mierze dążyć do poprawy efektywności energetycznej systemów cieplnych, a także rozważyć możliwości wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w skali ogólnokrajowej. Uwzględniając niesłabnące tempo wzrostu cen substratów energetycznych, systemy wykorzystujące odnawialne źródła energii mogą w perspektywie najbliższych lat okazać się rozwiązaniem najbardziej opłacalnym.

Miejskie sieci ciepłownicze stanowią systemy dystrybucji ciepła, zaspokajające potrzeby zdecydowanej większości miasta; będący silnie rozwiniętą i dość stabilną gałąź przemysłu. Główną grupą odbiorców końcowych są spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe oraz mieszkania komunalne, zatem to właśnie oni w głównej mierze odczuwać będą wzrost cen.

Odbiorcy indywidualni stanowią niewielki odsetek, stanowiący zwykle ok. 2% klientów.

Obecny stan infrastruktury sieci przemysłowej stanowi olbrzymi problem, z którym energetyce ciepłowniczej przyjdzie się mierzyć. Duża część sieci dystrybucyjnej nie była modernizowana od ponad 20 lat, a przestarzałe systemy kanałowe generują duże straty na przesyle.

Wprowadzona w życie „Polityka Energetyczna Polski do 2030 roku” zakłada systematyczny wzrost cen energii cieplnej i elektrycznej, wynikający z rosnących wymagań środowiskowych, dotyczących „(…) zwłaszcza opłat za uprawnienia do emisji CO2, i wzrostem cen nośników energii pierwotnej”. Sporządzona przez MAE wg scenariusz BAU prognoza zmian cen nośników energii do 2030 r.  przedstawia tempo wzrostu cen poszczególnych nośników . Prognoza ta wyraźnie wskazuje na  niesprzyjające zmiany w sektorze energetyki przemysłowej, co dotyczyć będzie głównie gospodarstw zaopatrywanych w ciepło z sieci ciepłowniczych.

Ponieważ węgiel kamienny stanowi dominujący substrat w produkcji energii cieplnej (74%), najbliższe lata przyniosą podwyżki w taryfach  za pozyskany 1 GJ energii cieplnej.

 

Porównanie cen kosztów energii cieplnej dla różnych źródeł

Analizując zestawienie cen kosztów wytworzenia 1 kWh, sporządzone przez firmę Viessmann [3],  wzięte pod uwagę zostały różnego rodzaju urządzenia grzewcze, o różnej sprawności. W zależności od zastosowanego substratu grzewczego oraz stopień technologicznego zaawansowania urządzenia, ceny za uzyskaną 1kWh ciepła kształtują się w zakresie od 0,12 zł/kWh (w przypadku pompy ciepła lub kotła na drewno) do 0,43 zł/kWh w odniesieniu do kotłów wykorzystujących olej opałowy lub LPG, co powoduje rozpiętość cenową na poziomie 3,6 raza. Oczywiście podane w zestawieniu wartości są wartościami szacunkowymi i w zależności od sprawności danego urządzenia cena 1kWh może znacznie ulec zmianie.

Poniżej scharakteryzowane zostały niektóre z powszechnie stosowanych rozwiązań grzewczych.

Ogrzewanie budynków kotłami na węgiel kamienny wpisuje się w silnie zakorzenioną tradycję grzewczą i obecnie w dalszym ciągu jest jednym z najpowszechniej stosowanych sposobów zaopatrywania budynków w ciepło. Zazwyczaj kotły na węgiel charakteryzują się dość niską sprawnością grzewczą, co pomimo stosunkowo niskich cen surowców, przekłada się na zwiększenie kosztów produkcji ciepła. Ze względu na wysoką emisyjność dwutlenku węgla systemów wykorzystujących węgiel kamienny w niedalekiej przyszłości rozwiązanie to stanie się  niewątpliwie wysoce nieopłacalnym. Dodatkowo uwzględnić należy ewentualne trudności w uzyskaniu dobrej jakości paliwa w sezonie grzewczym czy silne wahania cen, co negatywnie wpływa na wartość surowca.

Średnia cena rynkowa: ekogroszek: 900 zł brutto/t, miał: 500 zł brutto/t

Kotły wykorzystujące oleje opałowe stanowią grupę urządzeń w pełni zautomatyzowanych, niewymagających dodatkowej obsługi, jednak koszt wytworzenia 1 kWh ciepła, w porównaniu do pozostałych rozwiązań, jest najwyższy.

Obserwowana tendencja wzrostowa cen olejów opałowych w ciągu najbliższych lat najprawdopodobniej nie ulegnie zmianie, zatem nie ma co oczekiwać aby rozwiązanie to mogło stać się tańsze.

Średnia cena rynkowa: 3,35zł brutto/l

Ogrzewanie domów kotłem na pelet lub brykiet jest jednym z najprzyjaźniejszych rozwiązań grzewczych. Wykorzystanie biopaliw stałych nie przyczynia się do emisji szkodliwych związków w takim stopniu jak choćby kotły na węgiel.

Cena za 1 t peletu  jest porównywalna z ceną węgla (ok. 850 zł brutto/t), jednak stosowanie peletu w formie substratu grzewczego jest rozwiązaniem znacznie bardziej wydajnym.

Grajewska Katarzyna