Od 1998 roku trwa realizacja programu pod nazwą Zmniejszenie uciążliwości obiektów PTTK zlokalizowanych na terenie parków narodowych.

Projekt współfinansowany jest przez fundację Ekofundusz, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Polsko-Szwajcarską Komisję Środków Złotowych. Według przewidywań zadanie będzie realizowane do końca 2005 roku, a jego główny cel to proekologiczna budowa lub modernizacja istniejących instalacji energetycznych i sanitarnych w schroniskach PTTK.

Projekt obejmuje 32 obiekty zlokalizowane na terenach parków narodowych. Do dzisiaj zrealizowano przedsięwzięcia w DW PTTK w Świętej Katarzynie, w dwóch hotelach górskich i jednym schronisku w Bieszczadach, dwóch schroniskach w Pieninach, dwóch schroniskach w Tatrach i jednym w Beskidach. Jak dotychczas najwięcej dotacji finansowych zostało przyznanych  przez fundację Ekofundusz. Obecnie trwa realizacja inwestycji w Hotelu Górskim na Kalatówkach nieopodal Kasprowego Wierchu, a wkrótce rozpocznie się montaż kolektorów słonecznych ogrzewających ciepłą wodę użytkową w Ośrodku Campingowym w Ustrzykach Górnych w Bieszczadach. Instalowane urządzenia w większości pochodzą od polskich producentów.

 

Zasobnik ciepłej wody użytkowej

Schroniska górskie stanowią ważne punkty dla ruchu turystycznego. Zlokalizowane w atrakcyjnych miejscach krajobrazowych przyciągają rzesze piechurów. Można się tam posilić, wykąpać i wypocząć. Obiekty często są znacznie oddalone od sieci energetycznych i ciepłowniczych, a większość z nich ogrzewana jest kotłami węglowymi lub koksowymi. Za pomocą węgla często przygotowuje się też ciepłą wodę użytkową. Tymczasem nowe technologie w połączeniu z możliwością zewnętrznego wsparcia finansowego dają szansę efektywnego wykorzystania czystej energii odnawialnej.

 

Kocioł na biomasę

Problem ciepłej wody w kranie można rozwiązać montując kolektory słoneczne. Przeprowadzając remont kotłowni często rozważa się montaż kotłów na odpady drzewne. Tego paliwa w okolicach schronisk zazwyczaj jest pod dostatkiem. Uważa się, że biomasa roślinna posiada zerowy bilans emisji CO2. Podczas spalania dwutlenek węgla jest wydzielany do atmosfery, lecz jego emisja nie przekracza ilości, którą pobrały rośliny podczas wzrostu. Spalanie odpadów drzewnych to też znacznie mniejsze wydzielanie lotnych związków siarki w porównaniu do węgla lub produktów ropopochodnych. Kupując kocioł na biomasę można zatem starać się o przyznanie dotacji lub kredytów preferencyjnych z programów wspierających energetykę odnawialną.

W przypadku produkcji energii elektrycznej nowoczesnym i wygodnym w późniejszej eksploatacji byłoby wyposażanie schronisk w ogniwa fotowoltaiczne. Koszt tych instalacji na razie jest jednak zbyt wysoki, tym bardziej, że muszą one pracować w układach autonomicznych. Pocieszający jest fakt, że z roku na rok ceny ogniw są coraz niższe. Obecnie chcąc zbudować elektrownię zasilaną słońcem trzeba korzystać z urządzeń pochodzących z importu. Uwzględniając opłaty celne i podatki, cena paneli słonecznych w Polsce jest o około 28% wyższa niż w Europie Zachodniej. Pojawili się u nas wprawdzie pierwsi producenci samych ogniw fotowoltaicznych, lecz to stanowi zaledwie część procesu produkcji całego panela. Problem tkwi między innymi w dużej hartowanej szybie, w której umieszczane są ogniwa. Powierzchnia szyby musi posiadać specjalne rzeźbienie ponieważ gładka odbijałaby promienie słońca. Takie szyby potrafią produkować już na Ukrainie i w Czechach, lecz nasze krajowe huty nie posiadają jeszcze odpowiednich technologii.

Turbina wodna w Dolinie Chochołowskiej

Jedno z najstarszych urządzeń produkujących energię ze źródeł odnawialnych w Tatrzańskim Parku Narodowym pracuje w pobliżu  schroniska w Dolinie Chochołowskiej. Jest to 50 kW turbina wodna z 1956 roku. Dzięki wsparciu fundacji Ekofundusz kilka lat temu założono tu nowy generator. Moc całego zespołu nie jest wystarczająca aby zaspokoić potrzeby  schroniska, w którym przygotowanych jest ponad 100 miejsc noclegowych. Przed laty zdecydowano się więc na doprowadzenie sieci energetycznej. Zasadnicze ogrzewanie budynku odbywa się za pośrednictwem grzałek elektrycznych, a dodatkowo zainstalowany został kocioł fluidalny na biomasę.

Schronisko w sąsiedniej dolinie na hali Ornak nie posiada podłączenia do sieci energetycznej. Poprowadzenie powietrznej linii przez malowniczą Dolinę Kościeliską zniszczyłoby jej walory widokowe. W przypadku ułożenia przewodów pod ziemią przedsięwzięcie wymagałoby znacznych nakładów finansowych.

Fakt, że obiekt znajduje się w parku narodowym wiąże się z dodatkowym utrudnieniem dla inwestora. Od dawna rozważano tutaj budowę małej elektrowni wodnej, która podobnie jak w Chochołowskiej mogłaby przynajmniej po części rozwiązać problem zaopatrzenia w energię. Niestety brak jest w pobliżu wystarczająco dużej rzeki. Obecnie prąd wytwarza generator napędzany silnikiem spalinowym włączanym co wieczór na kilka godzin, w czasie gdy zapotrzebowanie na energię w obiekcie jest największe. Wtedy też trwa doładowywanie akumulatorów kwasowych umieszczonych w specjalnym pomieszczeniu zlokalizowanym w piwnicy budynku. Prąd jest niezbędny do celów oświetleniowych i gospodarczych, a od niedawna zasila również pompy obiegowe i układy elektroniczne sterujące nowoczesnymi systemami c.o. i c.w.u..

Kolektory na Ornaku

Jesienią 2002 roku w schronisku na Ornaku w ramach programu o nazwie Zmniejszenie uciążliwości obiektów PTTK zlokalizowanych na terenie parków narodowych przeprowadzono gruntowne prace remontowe i termomodernizacyjne. Na dachu budynku pojawiło się 14 kolektorów słonecznych (…) ogrzewających c.w.u. Ich montaż wykonano w niespełna dwa tygodnie. Układ roboczy nowoczesnego systemu wypełniony jest płynem niezamarzającym, a ciepło do zasobników akumulacyjnych z wodą przekazywane jest poprzez wymiennik. Nagrzewanie wody odbywa się w miejscu starej kotłowni w dwóch zbiornikach akumulacyjnych o pojemnościach po 500 litrów. Podczas niskich temperatur zewnętrznych oraz w dni o małym nasłonecznieniu układ wspomagany jest polskim kotłem na biomasę „Moderator” o mocy 17 kW, który przeznaczony jest do spalania zrębków drzewnych lub trocin. Jako paliwa do zasilania kotła można też zastępczo używać koksu lub węgla kamiennego bądź brunatnego.

Schronisko posiada obecnie 61 miejsc noclegowych, a ciepła woda do mycia zazwyczaj udostępniana jest turystom od godziny 6 wieczór do 10 nad ranem. W pozostałym czasie trwa magazynowanie energii. Jeśli temperatura w zasobnikach akumulacyjnych znacznie wzrośnie ponad 600C wówczas można się kąpać w ciepłej wodzie też i w ciągu dnia.

W ramach projektu modernizacyjnego wprowadzono na Ornaku również wiele zmian w systemie ogrzewania budynku. Ocieplono pokoje i wymieniono całą instalację grzewczą łącznie z kaloryferami. Stary kocioł koksowy do c.o. został zastąpiony 75 kW kotłem na biomasę. W schronisku pozostał tylko jeden piec na węgiel,  który wciąż jest używany do gotowania potraw dla gości.

Już wkrótce na Kalatówkach

Niezwykłe walory przyrodnicze i krajobrazowe Tatr doceniane są już od dawna. Park odwiedza rocznie ok. 3 mln ludzi, co stanowi ok. 8% mieszkańców naszego kraju. Rozbudowana infrastruktura turystyczna ma niestety negatywny wpływ na tutejszą florę i faunę. Specjaliści do spraw ochrony środowiska sygnalizują, że w ostatnich latach zanieczyszczenie powietrza  i kwaśne opady zagrażają lokalnym ekosystemom. Ambitny projekt modernizacji schronisk oraz budowa instalacji opartych na energetyce odnawialnej jest więc szansą na znaczną poprawę jakości tutejszego nadwyrężonego klimatu. Pierwszym tatrzańskim schroniskiem, gdzie zainstalowano kolektory słoneczne był budynek w Dolinie Roztoki. Już wkrótce zostanie uruchomiona podobna instalacja na Kalatówkach.

 

zobacz także:

Energia odnawialna drogą rozwoju Irlandii

 

PIOTR ŁEPKOWSKI