Gaz z łupków jest jednym z rodzajów gazu ziemnego. Jak podkreślają eksperci, gaz ziemny jest źródłem energii najczystszym spośród wszystkich paliw kopalnych. Jego wydobyciu towarzyszy niska emisja gazów cieplarnianych, a także brak niebezpiecznych odpadów.

Obecnie, dzięki postępowi technologii wydobycia, możliwe jest sięganie po nowe, pomijane do tej pory zasoby gazu ziemnego, takie jak gaz ściśnięty (tight gas), metan z pokładów węgla (coal bed methane) oraz właśnie gaz z łupków (shale gas).

Istota problemu
Technika wydobycia gazu z łupków w uproszczeniu polega na wykonaniu poziomego odwiertu w skale łupkowej i wypełnieniu uzyskanej szczeliny mieszanką wody, piasku kwarcowego i dodatków chemicznych, która powodując pęknięcia w skałach, pozwala na wydostanie się gazu. Państwa unijne nie mają, póki co, zbyt dużego doświadczenia w intensywnym szczelinowaniu hydraulicznym na dużą skalę. Metoda ta jest obecnie testowana przez europejskich operatorów przy wykorzystaniu doświadczeń z Ameryki Północnej, gdzie intensywne szczelinowanie hydrauliczne jest szeroko stosowane. Niemniej jednak, według szacunków Energy Information Administration, wydobycie gazu z łupków do 2030 roku będzie wynosiło 7% światowej produkcji gazu ziemnego. Polska posiada bogate zasoby gazu ziemnego w skałach łupkowych na Pomorzu, Mazowszu i Lubelszczyźnie, należy jednak podkreślić, że tylko te o odpowiednich właściwościach mogą być wydobywane.
Przeciwnicy wydobywania gazu z łupków metodą szczelinowania hydraulicznego alarmują, że przynosi ono ogromne dochody jedynie firmom wydobywczym. Dla lokalnych społeczności oznacza natomiast degradację środowiska naturalnego oraz poważne problemy zdrowotne i społeczne. W związku z powyższym, należy odpowiednio zarządzać skutkami i zagrożeniami dla środowiska wynikającymi z wydobywania gazu z łupków. Tymczasem większość aktów prawnych UE dotyczących ochrony środowiska powstała przed zastosowaniem praktyki intensywnego szczelinowania hydraulicznego, więc pewne aspekty środowiskowe nie zostały w nich w pełni uwzględnione.

Scenariusz działania na poziomie unijnym
Jak wskazano w Dokumencie roboczym służb Komisji – Streszczenie oceny skutków towarzyszących dokumentowi: Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie rozpoznawania i wydobywania węglowodorów (takich jak gaz łupkowy) w UE z zastosowaniem intensywnego szczelinowania hydraulicznego, Komisja przeanalizowała szczegółowo cztery warianty:

Wariant A – wydanie zalecenia dla państw członkowskich na temat sposobów rozwiązania problemów środowiskowych związanych z rozpoznawaniem i wydobyciem gazu z łupków. Przewiduje on także wskazówki dotyczące interpretacji prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska (np. wody i odpadów). Ponadto zachęca podmioty działające w sektorze do podejmowania dobrowolnych zobowiązań.
Wariant B – wprowadzenie zmian do niektórych obecnie obowiązujących przepisów UE dotyczących ochrony środowiska w celu doprecyzowania obowiązujących przepisów dla sektora (w połączeniu z elementami wariantu A).
Wariant C – wydanie dyrektywy ramowej, w której zaproponowano by zestaw nadrzędnych celów, w tym ujawnienie stosowanych chemikaliów oraz zajęcie się skumulowanymi skutkami, przy jednoczesnej zmianie obowiązującego prawodawstwa w zakresie środowiska zgodnie z wariantem B.
Wariant D – wydanie dyrektywy ustanawiającej szczególne wymogi dotyczące wszystkich zidentyfikowanych kwestii.

Aneta Liszewska-Mądra
Kandelaria radcowska Bąkowski

O zaleceniach i zachętach Komisji Europejskiej w całym artykule w GLOBEnergia 5/2014