Budynki niemieszkalne również potrzebują termomodernizacji – co na to EPBD?

Statystyka nie kłamie – konieczność modernizacji budynków w UE

Zgodnie z danymi Unii Europejskiej, aż 75% zasobów budowlanych w Europie jest "nieefektywnych energetycznie", a jednocześnie zaledwie 1% budynków przechodzi corocznie renowację.

Zważając na fakt, że budynki odpowiadają za 40% zużywanej energii i 36% całkowitej emisji CO₂, istnieje silna potrzeba skoncentrowania się na ich modernizacji. Szczególnie warto skupić się na budynkach niemieszkalnych, które odpowiadają za 23% CO₂ emitowanego przez zasoby budowlane UE i za 9% wszystkich emisji UE.

W Europie istnieje 46 milionów budynków niemieszkalnych o łącznej powierzchni 6,4 miliarda m². Stanowią one znaczną część zasobów budowlanych, ale nie większość. Są również ważną składową transformacji UE w kierunku efektywnego i niskoemisyjnego budownictwa.

Zwiększenie efektywności energetycznej w budynkach niemieszkalnych

Pomimo niewielkiego udziału w całkowitej powierzchni budynków, sektor niemieszkalny jest dużym konsumentem energii. Eurostat szacuje, że budynki niemieszkalne mają 14,9 % udziału w całkowitej konsumpcji energii w Unii Europejskiej. Średnie zużycie energii w takich budynkach wynosi 250 kWh/m²/rok, czyli o około 40% więcej niż w budynkach mieszkalnych. ­­

Pomimo tego, że budynki niemieszkalne zużywają sumarycznie mniej energii niż mieszkalne, wydaje się, że renowacja tego typu obiektów jest całkowicie uzasadniona dzięki lepszym efektom i krótszej amortyzacji.

Ocenia się, że przeciętna renowacja energetyczna w UE zmniejsza zużycie energii pierwotnej przez budynek niemieszkalny w zdecydowanie większym stopniu niż w budynkach mieszkalnych. Jednocześnie czas zwrotu inwestycji w renowacje budynków niemieszkalnych jest krótszy w porównaniu do budynków mieszkalnych np. dla budynków handlowych, które stanowią największą część sektora niemieszkaniowego, zwrot z inwestycji może wynieść zaledwie 2,4 roku.

Wydaje się więc, że inwestycja w modernizacje energetyczne w przypadku budynków niemieszkalnych jest oczywistym kierunkiem, w którym powinni podążać właściciele i użytkownicy takich obiektów. 

BMS w dyrektywie EPBD

Wśród kilku aktów prawnych Unii Europejskiej skupiających się na zrównoważonym rozwoju i efektywności energetycznej jednym z ważniejszych jest dyrektywa EPBD (ang. Energy Performance of Buildings Directive). Jej najnowsza wersja została przyjęta w kwietniu 2024. EPBD to szereg wymagań, które zostały zaimplementowane przez państwa członkowskie do lokalnych aktów prawnych. Sama termomodernizacja w naturalny sposób kojarzy się z takimi działaniami jak docieplenie budynku, wymiana stolarki okiennej czy źródeł ciepła. W rzeczywistości, szczególnie tzw. głęboka modernizacja, dotyka również wielu systemów technicznych istniejących w budynku. W szczególny sposób liczba i zaawansowanie systemów technicznych są dużo większe w budynkach niemieszkalnych w porównaniu do obiektów rezydencyjnych.

EPBD wprowadziła obowiązek stosowania systemów automatyki BACS oraz zarządzania BMS we wszystkich dużych budynkach niemieszkalnych od 2025 roku. Wymóg ten dotyczy tych obiektów, w których łączna zainstalowana moc systemów ciepła i chłodu >290 kW. Jednakże już od 2030 r. limit łącznej zainstalowanej mocy ciepła i chłodu zostanie zdecydowanie obniżony do wartości >70 kW.

Systemy BACS i BMS nie tylko pozwalają na sprawne i efektywne zarządzanie instalacjami w budynku, ale również od nich zależą inne punkty nowej dyrektywy np. będą podstawowym narzędziem do przekazywania raportów do krajowych i europejskich baz danych (wymagana przez EPBD interoperacyjność). Muszą być również uwzględniane przy opracowywaniu wskaźnika SRI , a także pełnią ważną rolę przy wdrażaniu idei Cyfrowego Bliźniaka (ten element jest uznany i wspierany przez nową edycję EPBD).

Wdrożenie w pełni istniejących wymagań dotyczących dużych budynków niemieszkalnych doprowadzi do oszczędności odpowiadających 14% całkowitego zużycia energii końcowej w budynkach. Począwszy od 2038 r., co roku pozwolą one UE zaoszczędzić 36 mld euro, 64 tony metryczne CO₂ i równowartość 46 mld metrów sześciennych gazu.

Narzędzia cyfrowe i zarządzanie w czasie rzeczywistym

Znaczne obniżenie zużycia energii i emisji CO₂ możliwe jest dzięki innowacyjnym technologiom, takim jak systemy zarządzania budynkami (BMS) oraz rozwiązaniom chmurowym.

Najbardziej opłacalnym sposobem na zwiększenie efektywności energetycznej w budynkach jest wyposażenie ich w rozwiązania BAC, uwzględniające urządzenia monitorujące, czujniki, elementy sterujące i systemy zarządzania budynkiem (BMS).

Rozważając wymianę/wdrożenie systemu automatyki w budynku należy bezwzględnie odpowiedzieć sobie na kilka zasadniczych pytań odnośnie samego BMS.

• Czy jest zaprojektowany z myślą o cyberbezpieczeństwie, aby przestrzegać normy i najlepsze praktyki w zakresie codziennej eksploatacji?
• Czy pomaga spełnić najnowsze wymagania dotyczące zrównoważonego rozwoju? Taki system pomoże w osiągnięciu wszystkich najnowszych celów środowiskowych. Nowoczesny BMS udostępnia narzędzia potrzebne do optymalizacji zużycia energii i zgodności z rosnącą presją społeczną i przepisami dotyczącymi klimatu.
• Czy jest to platforma przeznaczona dla inteligentnych budynków przyszłości?
• Czy jest skoncentrowany na danych i czy zapewnia ich wizualizację i analizę? Taka funkcjonalność pomaga zmniejszyć wydatki operacyjne i wspiera obsługę w szybkiej identyfikacji, odizolowaniu usterek i reagowaniu na ryzyko.
• Czy obsługuje szeroką gamę inteligentnych urządzeń? Użytkownicy chcą korzystać z szerokiej gamy inteligentnych urządzeń, na przykład smartfonów, tabletów, które umożliwią efektywny dostęp zdalny do systemu za pośrednictwem przeglądarki internetowej lub aplikacji.
• Czy jest na tyle elastyczny, aby sprostać potrzebom wynikającym ze zmiennych uwarunkowań?

Systemy BMS zgodne z powyższymi zasadami umożliwiają użytkownikom i zarządcom budynków optymalizację zużycia energii w oparciu o informacje w czasie rzeczywistym. Instalacja tych systemów lub podobnych, dedykowanych dla domów, wymaga stosunkowo niewielkich początkowych inwestycji, średnio 30 EUR/m² w budynkach niemieszkalnych i 12 EUR/m² w budynkach mieszkalnych.

Schneider Electric proponuje modułowe rozwiązanie pozwalające na integrację urządzeń w jeden, centralnie zarządzany system automatyki budynkowej - EcoStruxure Building Operation. Na EBO składają się urządzenia i oprogramowania podzielone na 3 warstwy:

• komunikujące się produkty – z założenia wszystkie urządzenia obiektowe i sterowniki docelowo mają zdolność do wymiany informacji w jednym z istniejących standardowych protokołów komunikacyjnych;
• warstwa sterowania lokalnego ze sterownikami, serwerami i oprogramowaniem BMS;
• warstwa zaawansowanych usług serwisowych i inteligentnej analizy, oparta na rozwiązaniach chmurowych.

Poniższy diagram ukazuje najważniejsze funkcje, których wprowadzenie powoduje wymierne korzyści i zgodność z intencjami prawodawców tworzących dyrektywę EPBD.

W kontekście nowoczesnych rozwiązań wpisujących się w aktualne trendy należy zwrócić szczególną uwagę na pakiet Sustainability Pack.  Jest to dodatkowy moduł do oprogramowania EcoStruxure Building Operation, który pomaga właścicielom i zarządcom budynków w efektywym realizowaniu celów w zakresie zużycia nie tylko energii elektrycznej, ale też innych zasobów, np. wody, gazu, pary itp. (WAGES). Sustainability Pack oferuje wydajne i łatwe w użyciu metody zarządzania pomiarami w EcoStruxure Building Operation. Wbudowane funkcje zapewniają, że mierzone zasoby mogą być śledzone, normalizowane, raportowane i wizualizowane. Istnieje również możliwość wysyłania alarmów, gdy wykorzystanie zasobów jest podejrzanie wysokie lub niskie.

Modernizacja budynków niemieszkalnych w kontekście efektywności energetycznej stanowi kluczowy element w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. W obliczu nadchodzących regulacji unijnych, które zobowiązują do stosowania aktywnych rozwiązań energetycznych, przedsiębiorstwa powinny traktować modernizację jako strategiczny priorytet. Inwestycje w nowoczesne technologie to krok w stronę bardziej efektywnej i ekologicznej gospodarki. Tym bardziej, że właśnie takie działania  można w krótkim czasie przekuć na zyski finansowe i wizerunkowe.