CABLE POOLING jako sposób na odciążenie polskich sieci elektroenergetycznych

W ostatnich latach głównym powodem, dla którego odnawialne źródła energii (OZE) rozwijają się wolniej niż w krajach zachodniej Europy jest brak możliwości ich przyłączenia do sieci energetycznych z uwagi na zły stan sieci, a także brak środków na jej modernizację. W latach pomiędzy 2015 a 2021 r. operatorzy systemu dystrybucyjnego wydali kilka tysięcy odmów przyłączenia do sieci instalacji odnawialnych źródeł energii (instalacje fotowoltaiczne i wiatrowe) o łącznej mocy około 30 GW, co stanowi ponad 50% zainstalowanej mocy wytwórczej wszystkich rodzajów źródeł (konwencjonalnych i odnawialnych) w Polsce w kwietniu 2022 roku i prawie tyle samo, ile wynosiła łączna moc bloków opalanych węglem kamiennym i brunatnym w 2021 roku. Natomiast tylko w 2022 roku odmowy wydania warunków przyłączenia dotyczyły 51 GW (!) mocy OZE.

Powodem ograniczenia rozwoju OZE jest także – oprócz niedokonywania inwestycji w rozwój sieci – nieefektywne wykorzystywanie już istniejącej infrastruktury.

Do możliwych działań pozwalających na szybką poprawę warunków inwestycyjnych należy m.in. utworzenie tzw. stref OZE o krótszych procedurach lokalizacyjnych, uproszczenie regulacji dotyczących budowy instalacji OZE na gruntach rolnych, zwiększenie transparentności planów rozwoju sieci, a także wprowadzenie przepisów umożliwiających tzw. cable pooling oraz rozwój linii bezpośrednich.

Cable pooling to wykorzystanie wydanych warunków przyłączeniowych i zdolności przesyłu energii np. dla zbudowanej wcześniej elektrowni wiatrowej do uruchomienia w tej samej lokalizacji dodatkowego źródła, np. elektrowni fotowoltaicznej. Innymi słowy cable pooling to połączenie różnych źródeł wytwórczych OZE (a także magazynów energii i elektrolizerów) w tym samym węźle przyłączenia o sumarycznej mocy większej niż moc przyłączeniowa. 

Opisywane rozwiązanie jest opłacalne dla inwestora, a dla operatora sieci takie złożone źródło będzie bardziej zrównoważone pod względem profilu wytwarzania, z uwagi na to, że obecnie (bez cable poolingu) moce przyłączeniowe są wykorzystywane przez jedno konkretne źródło wytwarzania w niewielkim stopniu, bowiem – z uwagi na uwarunkowania atmosferyczne – dane źródło wytwarzania nie jest w stanie wytwarzać energii elektrycznej na najwyższym możliwym poziomie przez większość czasu (słońce nie świeci ciągle bardzo mocno, a wiatr nie wieje). 

Dodatkowo specjaliści z zakresu technicznych energetycznych kwestii wskazują, że łączenie źródeł wytwórczych nie będzie prowadzić do przeciążeń w pracy sieci, bowiem badania wskazują, że pojedynczych momentów przeciążenia sieci w ciągu roku jest bardzo niewiele i można tym ryzykiem w łatwy sposób zarządzić poprzez po pierwsze, wyłączenie źródła na czas potencjalnego przeciążenia, a po drugie (stosując te rozwiązania alternatywnie lub łącznie), zabezpieczając instalacje magazynami energii czy elektrolizerami (elektrolizery służą do produkcji zielonego wodoru). 

Jak wynika z badań przeprowadzonych dla celów utworzenia raportu Forum Energii pt. Łączenie źródeł OZE. Potencjał cable pooling w Polsce - umożliwienie łączenia źródeł pozwoli na rozwój kolejnych 25 gigawatów mocy w źródłach odnawialnych, bez ponoszenia dodatkowych kosztów w rozwój infrastruktury sieciowej. To oszczędność ok. 40 miliardów złotych, które w innym razie musiałyby zostać wydane na nowe moce przyłączeniowe.  

Ustawodawca dostrzegł potrzebę maksymalizacji wykorzystania dostępnych mocy przyłączeniowych przez zastosowanie cable pooling i obecnie toczą się prace nad nowelizacją przepisów w tym zakresie. W rzeczywistości, bezspornym jest, że dzięki pracy w danej lokalizacji systemu elektroenergetycznego źródeł wytwórczych o różnych, uzupełniających się profilach wytwarzania energii elektrycznej, możliwe będzie pełniejsze wykorzystanie mocy przyłączeniowej w tym miejscu.

Trzeba oczywiście równocześnie wskazać, że warunkiem koniecznym wdrożenia takiego rozwiązania będzie jednoczesne stosowanie z mocy przepisów prawa wymogu, by dysponent źródła wytwórczego zapewniał nieprzekraczanie mocy przyłączeniowej, w tym celu zasadnym będzie umożliwienie zawarcia przez operatora systemu w danym miejscu przyłączenia jednej umowy z jednym podmiotem. 

Cable pooling pozwoli na wykorzystywanie mocy przyłączeniowej przez mogące się uzupełniać zależne od pogody źródła OZE o różnym profilu pracy. Współpraca takich źródeł będzie również w stanie zapewnić bardziej stabilne wytwarzanie energii elektrycznej dzięki współpracy farm wiatrowych i fotowoltaiki, których charakterystyka produkcji energii elektrycznej w pewnym stopniu naturalnie uzupełnia się wzajemnie.

Kończąc podkreślić trzeba, że celem rozwoju zielonej energii w Polsce projektowana ustawa powinna zachęcać zarówno operatora systemu przesyłowego jak i dystrybucyjnego, a także inwestorów do maksymalizacji wykorzystania możliwości obciążenia linii energetycznych, które już dzisiaj stanowią przyłączenie dla wszystkich instalacji OZE   oraz które poszerzą się o nowe instalacje w przyszłości.