CBA w Ministerstwie Klimatu. Chodzi o śledztwo wokół programu Czyste Powietrze

• Funkcjonariusze CBA na polecenie Prokuratury Europejskiej zabezpieczają dokumenty programu Czyste Powietrze w Ministerstwie Klimatu i jego jednostkach od 1 czerwca 2021 roku.
• Śledztwo dotyczy możliwych nieprawidłowości i niedopełnienia obowiązków przy wdrażaniu programu współfinansowanego ze środków unijnych.
• Problemy wokół programu, w tym nadużycia wykonawców i kontrowersyjne zmiany zasad finansowania, doprowadziły do setek postępowań i czasowego wstrzymania programu w 2024 roku.

CBA zabezpiecza dokumenty w resorcie klimatu

Do budynku Ministerstwa Klimatu i Środowiska weszli funkcjonariusze CBA, którzy, jak potwierdził rzecznik resortu Marek Pogorzelski, zażądali dokumentacji dotyczącej programu Czyste Powietrze od 1 czerwca 2021 roku. Funkcjonariusze pojawili się również we wszystkich oddziałach Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Działania te prowadzone są na polecenie Prokuratury Europejskiej i obejmują nie tylko centralne urzędy administracji w Warszawie, ale także jednostki lokalne. W czynnościach uczestniczą również przedstawiciele Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).

Prokuratura Europejska bada możliwe nieprawidłowości

Śledztwo dotyczy podejrzenia niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych przy opracowywaniu zasad funkcjonowania i wdrażania kolejnych etapów programu Czyste Powietrze. Program ten, współfinansowany ze środków unijnych, od lat stanowi fundament walki ze smogiem i poprawy efektywności energetycznej budynków w Polsce.

Jak poinformował rzecznik służb specjalnych Jacek Dobrzyński, działania CBA mają charakter zabezpieczający i na obecnym etapie nie są ujawniane szczegółowe informacje dotyczące zakresu postępowania.

Kontrowersje wokół programu

Problemy wokół tej dotacji nawarstwiają się od lat. Zaczęło się od historii poszkodowanych beneficjentów, którzy zostali wprost oszukani przez fałszywe firmy, realizujące termomodernizacje. W tle pojawiały się dobrze znane historie o fakturach na drzwi na kilkadziesiąt tysięcy złotych, czy pompy ciepła montowane w kompletnie nieocieplonych budynkach. Znane są też historie inwestycji, które nigdy nie zostały dokończone, a firmy które były odpowiedzialne za realizację, zniknęły z dnia na dzień. W kolejnych latach program przeszedł zmiany, które miały uszczelnić wydawane środki i ograniczyć wyłudzenia i inne oszustwa 

W 2022 roku wdrożono mechanizm prefinansowania bez odpowiednich zabezpieczeń, a w 2023 roku zniesiono limity kosztów jednostkowych dla termomodernizacji. Te decyzje, choć miały przyspieszyć realizację inwestycji, otworzyły pole do nadużyć. W efekcie wciąż pojawiały się trudności po stronie beneficjentów oraz przypadki nieuczciwych praktyk ze strony części wykonawców. Sprawa trafiła już do Europejskiej Prokuratury. Dzisiejsza akcja CBA to najpewniej wynik trwających działań.

Dane z programu Czyste Powietrze. Źródło: strona programu Czyste Powietrze.

W odpowiedzi na wykryte nieprawidłowości w 2024 roku zdecydowano o czasowym wstrzymaniu programu Czyste Powietrze. Po jego wznowieniu wprowadzono nowe regulacje, które mają zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów i ograniczyć ryzyko nadużyć. Zmiany te obejmują m.in. bardziej rygorystyczne zasady finansowania oraz większy nadzór nad wykonawcami realizującymi inwestycje.

Czytaj więcej: Czyste Powietrze po reformie – nowe zasady i wyższe dotacje! Nawet 170 tys. zł na termomodernizację

Setki postępowań w całej Polsce

Skala problemu jest znacząca. Obecnie w całym kraju toczy się około 700 postępowań prowadzonych przez prokuratury, Policję oraz Prokuraturę Europejską. Część z nich została wszczęta na podstawie zawiadomień Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy. 

Źródła: X, strona programu Czyste Powietrze.