Według informacji Polskiego Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej, na koniec III kwartału 2020 r., łączna liczba wszystkich mikroinstalacji OZE przyłączonych do sieci dystrybucyjnej wyniosła prawie 357 tys., a ich moc zainstalowana wynosi ponad 2,3 GW. Większość z nich to prosumenckie mikroinstalacje fotowoltaiczne. Te ostatnie zdobyły uznanie Polaków, którzy mogą dziś korzystać z programów dofinansowujących inwestycje jak Mój Prąd czy Czyste Powietrze. Eksperci twierdzą, że wykorzystywane jest obecnie tylko 5 proc. potencjału polskich domów.

N Energia przeprowadziła anonimową ankietę wśród 120 przedstawicieli handlowych współpracujących z firmą, w którzy w skali miesiąca mają styczność z 10-100 potencjalnymi klientami. Instalacje fotowoltaiczne są wciąż postrzegane jako zbyt droga inwestycja, która najpewniej się nie opłaci — ani za 5 ani za 10, ani według niektórych nawet za 30 lat. Wiele osób wskazuje, że ma zbyt małe rachunki za energię, a więc nie czuje się potrzeby inwestowania w alternatywne źródła energii elektrycznej. 93 przedstawicieli wśród najbardziej kontrowersyjnych kwestii wskazało cenę instalacji.

Handlowcy często słyszą od zainteresowanych klientów obawy, że moduły fotowoltaiczne nie przetrwają wielu lat, by zacząć przynosić zysk: “Dziesięć lat — i do wyrzucenia”. Część z nich woli zaczekać na lepszą i tańszą technologię. – Każdy ma sąsiada, który założył PV i mimo to wciąż spłaca rachunki. Drugi ma szwagra elektryka, który mu to zrobi 10 razy taniej. Nie rozumieją, że właśnie nieprofesjonalne podejście do instalacji jest przyczyną jej słabej wydajności – tłumaczy jeden z przedstawicieli handlowych.

Eksperci tłumaczą, że nie ma podstaw do obaw związanych z jakością komponentów fotowoltaicznych, ani o uzasadnienie ekonomiczne inwestycji. Jak wynika z wielu analiz, również redakcyjnych, średni zwrot inwestycji z uwzględnieniem ulgi termomodernizacyjnej to kilka lat.

Obawy o jakość

Osoby zainteresowane inwestycją w mikroinstalację fotowoltaiczną mają obawy odnośnie jakości modułów oraz ich montażu, gwarancji i serwisu posprzedażowego.

Maciej Juźwik, ekspert ds. fotowoltaiki Polskiej Akademii Nauk tłumaczy, że moduły producentów nie posiadających odpowiedzialności gwarancyjnej na terenie RP rzeczywiście mogą nie przetrwać do końca terminu gwarantowanej żywotności produktu. Natomiast wykonując instalację na komponentach renomowanych producentów, możemy mieć pewność respektowania postanowień wynikających z warunków gwarancji.

Pracownik Polskiej Akademii Nauk zauważa też, że pierwsza instalacja przyłączona do sieci elektroenergetycznej w Polsce powstała w 2001 r. Została wybudowana rękami pracowników Laboratorium Fotowoltaiki Politechniki Warszawskiej. Przedmiotowa instalacja bezawaryjnie pracuje już ponad 19 lat, a jej parametry elektryczne są do dziś monitorowane przez pracowników Laboratorium. Ekspert podane również inny argument – w Japonii instalacja PV wybudowana na modułach Kyocera pracuje już nieprzerwanie ponad 40 lat, a proces starzenia modułów przebiega wolniej niż przewidywał producent.

Teorie spiskowe a fotowoltaika

Ankietowani zostali zapytani o najbardziej absurdalne teorie, w tym spiskowe, które zapadły im w pamięć po spotkaniach z klientami. Wiele osób jest przekonanych, że obecnie wsparcie rządu w postaci programu Mój Prąd czy Czyste Powietrze jest tylko przedsionkiem do opodatkowania mikroinstalacji PV.

– Już od wielu osób słyszałem: im więcej będzie tego w Polsce, tym dystrybutorzy, tacy jak PGE, będą mniej zarabiać, więc Państwo się na pewno za to weźmie i wprowadzi opłaty dla osób posiadających fotowoltaikę – tłumaczy jeden z ankietowanych.

Pojawiają się także pytania o ewentualny szkodliwy wpływ PV, co ma także związek z ostatnimi fake newsami dotyczącymi 5G – Polacy obawiają się wpływu takich instalacji jak fotowoltaika na zdrowie mieszkańców danego domu.

Na tym przykładzie widać, jak istotna jest rola edukacji i szerzenia wiedzy o technologii fotowoltaicznej.  Zjawisko fotowoltaiczne opiera się wyłącznie na efekcie fotowoltaicznym. Moduły fotowoltaiczne konwertują bezpośrednio promieniowanie słoneczne na energię elektryczną. Są to zjawiska optoelektroniczne, a systemy fotowoltaiczne są jednymi z najczystszych źródeł energii.

– W procesie konwersji nie występuje pośrednik taki jak energia mechaniczna. W związku z powyższym instalacja nie emituje żadnych pól elektromagnetycznych i nie ma szkodliwego wpływu na organizm człowieka. Natomiast należy pamiętać, że instalacja PV to elektrownia fotowoltaiczna i jej montaż należy powierzyć wykwalifikowanym instalatorom – tłumaczy Juźwik.

Ekspert wyjaśnia także, że doświadczenia z innych krajów UE pokazują, że są wprowadzane opodatkowania, ale tylko dużych instalacji fotowoltaicznych. Właściciele mikroinstalacji nie powinni obawiać się takiego opodatkowania. Ilość energii wytworzonej w mikroinstalacjach nie zmniejsza zysków zakładów energetycznych, ponieważ zapotrzebowanie na energię elektryczną w kraju stale rośnie i nadal istnieją głębokie niedobory wytwarzania energii. W związku z dużym przyrostem mikroinstalacji jednak na pewno niezbędne będą modernizacje sieci elektroenergetycznej kraju zaniedbywanej już od stanu wojennego.

Deficyt informacji w mediach

Ankietowani zostali zapytani także o opinię na temat informacji pojawiających się w przestrzeni publicznej, tj. w mediach, na temat fotowoltaiki. Błędne przekonania na temat danej technologii biorą się przede wszystkim z niewiedzy i braku znajomości podstawowych informacji na temat funkcjonowania instalacji PV. 39,5 proc. ankietowanych wskazało, że w przestrzeni publicznej jest brak informacji o aspektach finansowych i technicznych rozwoju fotowoltaiki, 10,5 proc. z nich wskazało na kwestie ekologiczne.

– Ludzie chcą zostać prosumentami, ale boją się podstępów i tego co może być zapisane drobnym drukiem. Potrzebują prostego zrozumiałego języka, jasnego przekazu na temat serwisu gwarancyjnego i pogwarancyjnego w Polsce – tłumaczy jeden z przedstawicieli.

Rynek fotowoltaiki jest stosunkowo młody, dlatego nie wykształciła się odpowiednia świadomość społeczna dotycząca rozwoju tej technologii. Maciej Juźwik, ekspert ds. fotowoltaiki Polskiej Akademii Nauk tłumaczy, że nie ma jeszcze tzw. klienta świadomego. Większość klientów mikroinstalacji fotowoltaicznych decydując się na montaż tego źródła energii kieruje się wyłącznie aspektem ekonomicznym. Nie jest dla nich istotne zmniejszenie emisji CO2 oraz groźnych pyłów PM2,5 i PM10. Sam dobór komponentów instalacji i ich pochodzenie również spychane są na margines. Należy pamiętać, że pojęcie ”dobra i tania” instalacja nie istnieje, a jest tylko hasłem handlowców oferujących niskiej jakości produkty i usługi.

– Niska cena, a co za tym idzie, niska jakość jest przyczyną błędów montażowych, a ich skutkami mogą być zarówno niska produkcja, nieszczelności dachu jak i pożar lub zerwanie instalacji przez wiatr. Pamiętajmy, że instalacje PV powinny być projektowane przez osoby do tego uprawnione, a instalatorzy szkoleni i posiadający wiedzę w dziedzinie fotowoltaiki – tłumaczy Juźwik.

Z kolei Bartosz Bąbrych, prezes zarządu N Energia wskazuje, że łatwo zauważyć jeden wspólny mianownik obaw Polaków. Wynikają one z braku poczucia bezpieczeństwa, z niepewności ludzi wobec własnej przyszłości. Stąd nieufność do państwa, ale też do siebie nawzajem. Brak planowania i perspektywy długoterminowej. Pandemia, kryzysy polityczne i gospodarcze tylko pogłębiają problem. Jak i obecna sytuacja na rynku instalacji PV, spora część uczestników którego również żyje jednym dniem chcąc zarobić jak najwięcej tu i teraz.

Niezbędna jest edukacja

Powyższe badania pokazują, że emocje często towarzyszą w rozważaniu inwestycji w konkretną technologię, w tym fotowoltaikę. Transformacja energetyczna już dziś spowodowała zmiany nie tylko w sposobie wytwarzania energii, ale w naszym otoczeniu. W ślad za zmieniającą się architekturą energetyczną powinna iść solida edukacja, która da podwaliny do podjęcia korzystnej decyzji na temat inwestycji. Nieświadomość może być wykorzystywana do manipulowania społeczeństwem w dyskusji publicznej, w której pojawiają się tzw. fake newsy. Kwestia świadomości społecznej jest na istotna, gdyż właśnie społeczeństwo jest zaangażowane bezpośrednio w transformację energetyczną. Na łamach GLOBEnergia.pl często nasza redakcja podejmuje tematy dotyczące poszczególnych aspektów budowy instalacji PV np. bezpieczeństwa PPOŻ, które jest w ostatnim czasie gorącym tematem. W związku z tym Stowarzyszenie Branży Fotowoltaicznej przygotowało Poradnik “Bezpieczeństwo przeciwpożarowe instalacji PV – wytyczne w zakresie projektowania i wykonania”, w którym przedstawiono aktywne ograniczenie ryzyka pożaru instalacji fotowoltaicznej.

Redakcja: Patrycja Rapacka

Redakcja GLOBEnergia