Czyste Powietrze – czy twoja dotacja zamieni się w dług? Pytamy prawnika o obniżenie dofinansowania!

• Program Czyste Powietrze zamiast oczekiwanego wsparcia coraz częściej generuje chaos. Plątanina przepisów, ryzyko finansowe i wątpliwe decyzje stawiają w trudnej sytuacji zarówno beneficjentów, jak i wykonawców.
• Czy WFOŚiGW może obniżyć koszty inwestycji, jeżeli stwierdzi, że są zawyżone? To według ekspertów może być bezpodstawne prawnie i naruszać zasadę zaufania obywatela do państwa.
• Zapytaliśmy prawnika o komentarz w tej sprawie. Odpowiedź jest naprawdę mocna. Narastająca niepewność może grozić falą sporów sądowych, niewypłacaniem należności podmiotom trzecim, a w skrajnych przypadkach – egzekucją z nieruchomości uczestników programu.

Wiele problemów programu Czyste Powietrze

Ostatnie miesiące przynoszą coraz więcej głosów krytyki wobec funkcjonowania programu Czyste Powietrze. Ostatnio pisaliśmy chociażby o kwestii rusztów awaryjnych montowanych nielegalnie w kotłach na pellet. Szczegóły znajdziesz w materiale: Czy będziesz musiał zwrócić dotację w programie Czyste Powietrze? Chodzi o kotły na pellet i ruszt awaryjny. Wróćmy jednak do innych problemów programu. Za kulisami formalnych zapisów kryje się gąszcz problemów, z którymi zmagają się zarówno przedsiębiorcy, jak i sami beneficjenci. To powoduje, że dyskusja o tej dotacji stała się niezwykle zawiła. 

“Dosyć ciężko jest precyzyjnie wypowiadać się o programie Czyste Powietrze w sposób ogólny. Wpływa na to m.in. różnorodność praktyk stosowanych przez wykonawców, sposobów, w jaki działają poszczególne Fundusze oraz istotność poszczególnych zapisów w umowach zawieranych z beneficjentami. Niemniej jednak ilość problemów, z którymi zgłaszają się do nas w ostatnim czasie zarówno przedsiębiorcy, jak i beneficjenci jest zatrważająca” – wyjaśnia Szymon Dwórznik z kancelarii Lech Obara i Współpracownicy.

Czy WFOŚiGW może obniżyć koszty inwestycji wskazane na fakturze?

Wielu uczestników programu Czyste Powietrze gubi się w formalnościach i przepisach. Szczególnie gdy pojawiają się głosy, że wojewódzki fundusz ochrony środowiska może obniżyć im koszty inwestycji wskazane na fakturze. Stawiane jest wtedy naturalne pytanie: czy urzędnicy mają w ogóle prawo tak zrobić? A jeżeli mogą, to jakie narzędzia i możliwości ma inwestor, aby obronić swoje pieniądze i udowodnić, że jego wycena była uzasadniona?

“W naszym przekonaniu brak jest mocnych podstaw prawnych do jednostronnego kwestionowania i obniżania kosztów inwestycji przez Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Taka działalność często będzie naruszeniem jednej z podstawowych zasad, którą powinny się one kierować w postaci zasady budowania zaufania obywatela do państwa” – tłumaczy Szymon Dwórznik. 

• Zobacz również: Część kotłów na pellet zawieszona w programie Czyste Powietrze! Co teraz się stanie?

Jak do sprawy odnosi się NFOŚiGW?

Zwróciliśmy się z pytaniem do NFOŚiGW i otrzymaliśmy odpowiedź, że wszystkie wnioski składane w ramach programu Czyste Powietrze są analizowane i rozliczane przez właściwe wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej, zgodnie z regulaminem programu oraz obowiązującymi wytycznymi. Fundusz podkreśla, że podstawową ideą programu jest zapewnienie przejrzystego, racjonalnego i efektywnego wykorzystania środków publicznych, przy jednoczesnym zagwarantowaniu równego traktowania wszystkich beneficjentów. 

“Kwota dotacji wskazana w umowie to wartość maksymalna, a jej ostateczna wysokość ustalana jest po zakończeniu inwestycji – na podstawie rzeczywiście poniesionych i udokumentowanych wydatków kwalifikowanych. Pozytywna ocena wniosku na etapie jego składania nie gwarantuje przyznania pełnej kwoty, lecz określa górny limit wsparcia możliwy do uzyskania dla danego rodzaju przedsięwzięcia” – wyjaśnia NFOŚiGW, przyznając tym samym, że nie ma gwarancji otrzymania pełnej dotacji.

NFOŚiGW podkreśla, że weryfikacja kosztów w programie odbywa się m.in. na podstawie tabeli maksymalnych kosztów jednostkowych. Została ona przygotowana w oparciu o analizę rynku oraz konsultacje z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska. Tabela odzwierciedla średnie ceny materiałów i usług dostępnych na rynku, a także najczęściej stosowane technologie modernizacji budynków. Program przewiduje również możliwość, że rzeczywiste koszty inwestycji będą wyższe niż te wskazane w tabeli. W takich sytuacjach beneficjent ma prawo przedstawić dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty, które są szczegółowo analizowane przez właściwy wojewódzki fundusz. Dopiero na tej podstawie podejmowana jest decyzja, czy można zastosować wyższe kwoty jednostkowe dotacji.

Niepewności w programie Czyste Powietrze

Sytuacja wokół programu zaczyna przypominać tykającą bombę. Niepewność ta uderza nie tylko w bezpośrednich uczestników, ale też w całą sieć podmiotów współpracujących, tworząc pole do prawdziwego chaosu.

“Stawia to w bardzo niewygodnej sytuacji zarówno wykonawców, jak i beneficjentów, którzy nie mogą być pewni czy środki zostaną im wypłacone, tudzież nie zostaną wezwani do ich zwrotu. Spowodować to również może chaos wśród podmiotów trzecich działających przy programie, które mogą nie uzyskać zapłaty za dostarczone materiały budowlane czy świadczone usługi” – wyjaśnia Dwórznik z kancelarii Lech Obara i Współpracownicy.

Czy szykuje się pojedynek między wykonawcami i beneficjentami?

Czy wykonawcy będą mogli dochodzić swoich roszczeń od beneficjentów, jeżeli tamtym zostanie obniżona dotacja? To niestety jeden z tych scenariuszy, w których odpowiedź nie jest czarno-biała, a wszystko zależy od zapisów w umowach. Nie zmienia to jednak faktu, że wykonawcy mogą próbować dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od beneficjentów. Szymon Dwórznik prognozuje, że wówczas mogą powstawać naprawdę trudne spory. 

“Ciężko ocenić czy wykonawcy będą mogli skutecznie domagać się zapłaty niewypłaconych im kwot bezpośrednio od samych beneficjentów, podstawowe znaczenie ma treść zawartych przez strony umów, niemniej jednak sytuacji takiej nie można wykluczyć i próby takowe z pewnością będą przez wykonawców podejmowane” – przewiduje Szymon Dwórznik.

Coraz większy kryzys wizerunkowy programu Czyste Powietrze. Możesz nawet stracić dom?

W obliczu narastających wątpliwości program, który miał wspierać modernizacje budynków, zaczyna jawić się jako źródło poważnych problemów. Słusznie, czy niesłusznie – to sprawa drugorzędna, kiedy pojawiają się głosy o różnych patologicznych sytuacjach. Czy ryzyko finansowej katastrofy dla najbardziej potrzebujących uczestników jest realne? 

“Skutki licznych wątpliwości wokół programu mogą być dla jego beneficjentów druzgocące, a bardzo często korzystały przecież z niego osoby, których normalnie nie byłoby stać na tego rodzaju inwestycje i nie będą one miały zwyczajnie środków, aby móc dokonać zapłaty na rzecz wykonawców niewypłaconych im przez Fundusz kwot. O zgrozo może zakończyć się to nawet egzekucją z nieruchomości, która miała być poddana termomodernizacji, co najlepiej oddaje doniosłość i skalę problemu. Nie trudno wyobrazić sobie sytuację, w której w najbliższym czasie sądy zaleją setki, jeżeli nie tysiące tego rodzaju spraw” – podsumowuje Dwórznik.

Program Czyste Powietrze, choć miał wspierać modernizację budynków, budzi coraz więcej kontrowersji i może stać się źródłem poważnych problemów dla beneficjentów oraz wykonawców. Obniżanie kosztów inwestycji zdaniem ekspertów może być pozbawione solidnych podstaw prawnych i naruszać zasadę zaufania obywatela do państwa. Taka niepewność finansowa stwarza ryzyko sporów sądowych i niewypłacania należności podmiotom trzecim. W skrajnych przypadkach może prowadzić do egzekucji z nieruchomości osób, które bez dotacji nie mogłyby pozwolić sobie na inwestycję. W najgorszym przypadku sytuacja grozi chaosem i lawiną postępowań sądowych. To nie tak miało wyglądać… 

Źródło: własne.