Czyste Powietrze pod większą kontrolą? Będą mogli sprawdzać dochody, numer PESEL i więcej

• Urzędnicy zyskają dostęp do rejestru PESEL, danych gminnych oraz informacji o opłatach za odpady, aby dokładniej weryfikować liczbę osób w gospodarstwie domowym.
• Nowelizacja ma umożliwić precyzyjniejsze sprawdzanie dochodów na podstawie danych z ZUS, KRUS i innych rejestrów, co wpłynie na wysokość przyznawanych dotacji.
• W przypadku wątpliwości możliwe będzie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a nowe przepisy mają wejść w życie w drugiej połowie 2026 roku.

Nowe narzędzia do weryfikacji wniosków

Program Czyste Powietrze od lat stanowi jeden z najważniejszych instrumentów wsparcia walki ze smogiem w Polsce. Umożliwia właścicielom domów jednorodzinnych uzyskanie dofinansowania na wymianę źródeł ciepła czy poprawę efektywności energetycznej budynków. Kluczowym elementem przyznawania wsparcia pozostaje dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego, który decyduje o poziomie dotacji.

Właśnie ten obszar ma zostać objęty bardziej szczegółową kontrolą. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało założenia do nowelizacji przepisów, które mają umożliwić urzędnikom dostęp do dodatkowych baz danych i narzędzi analitycznych. Celem jest ograniczenie nieprawidłowości oraz lepsze dopasowanie wysokości wsparcia do rzeczywistej sytuacji wnioskodawców.

PESEL i dane gminne w służbie kontroli

Jednym z kluczowych elementów planowanych zmian jest rozszerzenie katalogu źródeł danych, z których będą mogli korzystać urzędnicy. Nowe przepisy mają umożliwić dostęp do rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców prowadzonych przez samorządy. Dzięki temu możliwe będzie sprawdzenie, ile osób faktycznie zamieszkuje pod danym adresem.

Istotną rolę odegrają także dane dotyczące opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Deklaracje składane przez mieszkańców zawierają informacje o liczbie osób współodpowiedzialnych za ponoszenie tych kosztów, co stanowi dodatkowy punkt odniesienia przy ocenie wniosków. W praktyce oznacza to, że dane podawane przez beneficjentów będą mogły być zestawiane z informacjami z kilku niezależnych źródeł.

Dokładniejsze wyliczanie poziomu dofinansowania

Zmiany mają przede wszystkim usprawnić proces ustalania wysokości dofinansowania. Obecnie opiera się on w dużej mierze na zaświadczeniach o dochodach oraz danych dostarczanych przez wnioskodawców. Brak pełnego dostępu do rejestrów publicznych sprawia jednak, że weryfikacja tych informacji bywa ograniczona.

Nowelizacja ma to zmienić, umożliwiając szersze wykorzystanie danych z ZUS, KRUS oraz innych systemów publicznych. Dzięki temu urzędnicy będą mogli bardziej precyzyjnie określić dochód przypadający na osobę, a tym samym lepiej dopasować poziom wsparcia. W założeniu ma to ograniczyć nadużycia i zwiększyć efektywność wydatkowania środków publicznych.

Wywiad środowiskowy jako dodatkowe narzędzie

Projekt przewiduje także możliwość przeprowadzania wywiadów środowiskowych w sytuacjach budzących wątpliwości. Takie działania będą mogły zostać zlecone przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, jeśli dane przedstawione we wniosku okażą się niespójne lub trudne do zweryfikowania na podstawie dostępnych rejestrów. Wywiad środowiskowy ma być jednak stosowany wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, gdy inne metody weryfikacji nie przyniosą jednoznacznych rezultatów. To rozwiązanie ma pełnić funkcję uzupełniającą, a nie standardową procedurę.

Ośrodki pomocy społecznej wciąż z ograniczeniami

Obecnie ważną rolę w procesie weryfikacji odgrywają ośrodki pomocy społecznej, które posiadają doświadczenie w ocenie sytuacji dochodowej gospodarstw domowych. Korzystają one z systemów umożliwiających dostęp do danych z urzędów skarbowych, ZUS czy KRUS, jednak ich możliwości są ograniczone przez obowiązujące przepisy.

Brakuje bowiem jednoznacznych podstaw prawnych, które pozwalałyby na dostęp do dodatkowych baz danych, takich jak rejestry mieszkańców czy deklaracje dotyczące opłat za odpady. W praktyce utrudnia to pełną weryfikację liczby osób w gospodarstwie domowym. Planowana nowelizacja ma uporządkować tę kwestię i rozszerzyć zakres dostępnych narzędzi.

Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?

Projekt zmian został już wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu. Planowany termin jego przyjęcia to drugi kwartał 2026 roku, natomiast wejście w życie nowych regulacji przewidywane jest na drugą połowę roku. Oznacza to, że jeszcze w 2026 roku uczestnicy programu Czyste Powietrze mogą zetknąć się z nowymi zasadami oceny wniosków. Dla części beneficjentów będzie to oznaczało konieczność większej dokładności przy składaniu dokumentów, ale jednocześnie może przyczynić się do bardziej sprawiedliwego podziału środków.

Źródło: RCL