Czyste Powietrze traci zaufanie Polaków. Program wymaga kolejnych zmian!

• 86% ankietowanych negatywnie ocenia reformę programu Czyste Powietrze. Tak wysoki odsetek pokazuje skalę rozczarowania i poczucie, że zmiany bardziej komplikują proces niż go usprawniają.
• Aż połowa uczestników badania wskazuje na utratę zaufania do programu. To sygnał, że problem nie dotyczy tylko procedur, ale także wiary w uczciwość i przewidywalność całego systemu.
• Respondenci najczęściej oczekują prostych, stabilnych zasad i szybszego rozpatrywania wniosków. Według nich to właśnie te elementy, a nie wysokość dotacji, decydują dziś o realnej dostępności programu.

Reforma programu Czyste Powietrze miała uporządkować system, ograniczyć nadużycia i zadbać o to, aby pieniądze trafiały tam, gdzie są najbardziej potrzebne. Brzmiało to sensownie – w końcu trudno dyskutować z tym, że program powinien działać uczciwie i efektywnie. Jednak gdy pytamy o ocenę zmian wykonawców i zwykłych beneficjentów, obraz szybko się komplikuje. 

W ostatnich dniach przeprowadziliśmy ankietę, w której wzięło udział 1683 uczestników – wszystkim oczywiście bardzo dziękujemy. Przyszła pora na podsumowanie i wyciągnięcie wniosków. Zacznijmy od pierwszego pytania. Cóż, pierwszy wykres nie pozostawia złudzeń. Polacy oceniają reformę zdecydowanie negatywnie – aż 65% ma o niej złe zdanie, a kolejne 21% „raczej złe”. W praktyce oznacza to, że reforma nie tylko uszczelniła system, ale też skutecznie zniechęciła potencjalnych beneficjentów. Dlaczego? Tu właśnie robi się ciekawie.

• Chcesz dowiedzieć się więcej o problemach programu Czyste Powietrze? Tutaj przeczytasz więcej: Zawieszenie programu Czyste Powietrze – minął już rok. Eksperyment nieudany?

Spadek zainteresowania programem Czyste Powietrze 

Druga grafika pokazuje odpowiedź wprost: najbardziej doskwierają opóźnienia, biurokracja i rosnące poczucie uznaniowości w interpretowaniu przepisów. A więc nie to, że trzeba zmienić piec czy zrobić termomodernizację – lecz to, że cała ścieżka stała się dla wielu zbyt trudna do przejścia. I to już na samym początku. W połączeniu z obowiązkowym audytem energetycznym, który dla niektórych jest wydatkiem nie do udźwignięcia, oraz zmniejszonym prefinansowaniem, program zaczyna wyglądać na dostępny… ale nie dla wszystkich.

Jednak najbardziej niepokojącym sygnałem jest to, że aż 50% ankietowanych wskazało „utratę zaufania do programu”. To wyjątkowo ważny wniosek. Gdy połowa respondentów przestaje wierzyć, że system działa uczciwie, przewidywalnie i na ich korzyść — liczba wniosków musi spadać. Brak zaufania jest bowiem barierą silniejszą niż jakiekolwiek formalności czy wymagania techniczne.

Plan na naprawdę programu Czyste Powietrze

To prowadzi nas do kolejnego pytania: co należałoby zmienić, żeby Czyste Powietrze zaczęło działać tak, jak powinno? Tutaj respondenci mówią jednym głosem. Chcą prostych i stabilnych zasad, bo zmiany wprowadzane w szybkim tempie tylko potęgują chaos. Oczekują też szybszego rozpatrywania wniosków, bo czekanie miesiącami skutecznie odbiera entuzjazm nawet najbardziej zmotywowanym. Dopiero później pojawia się potrzeba wyższego dofinansowania czy lepszej obsługi. To nie pieniądze są dziś największym problemem, ale sama konstrukcja programu.

• Jeżeli chcesz ponownie pomóc nam w ankiecie, zapraszamy do kolejnego badania – Czy magazyny energii są bezpieczne? Weź udział w 1-minutowej ankiecie

Czy program Czyste Powietrze powinien być kontynuowany?

A jednak, mimo tej skali krytyki, historia nie kończy się pesymistycznie. Ostatnia grafika pokazuje coś bardzo ważnego: społeczeństwo nie chce likwidacji Czystego Powietrza. Wręcz przeciwnie – prawie 90% badanych uważa, że program powinien być kontynuowany, choć najczęściej po gruntownej reformie. To dowód, że sama idea dotacji na wymianę kopciuchów i poprawę efektywności energetycznej wciąż ma pełne poparcie. Problem leży nie w koncepcji, lecz w wykonaniu.

Czy jednak powinniśmy mieć nadzieję na kolejną reformę programu Czyste Powietrze? Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przekazał nam, że aktualnie nie ma mowy o naprawie programu. Widać jednak, że Polacy się tego domagają.

“Obecnie koncentrujemy się na stabilnej realizacji zreformowanej edycji programu. Nie prowadzimy prac nad kolejną kompleksową reformą, natomiast możliwe są korekty wynikające z monitoringu i sygnałów od partnerów programu, w tym gmin i WFOŚiGW” – informuje nas NFOŚiGW.

Potrzebna natychmiastowa reakcja ze strony NFOŚiGW

Wyniki ankiety są jednoznaczne i bardzo wymowne: aż 86% respondentów negatywnie ocenia reformę programu Czyste Powietrze. To pokazuje skalę frustracji i spadek zaufania, którego nie da się zasłonić statystykami o „wyższej jakości wydatkowania środków”. Beneficjenci i wykonawcy chcą programu, który jest prostszy, stabilniejszy i dostępny dla najuboższych – nie kolejnej warstwy formalności.

Czyste Powietrze jest potrzebne, ale w obecnej formie nie spełnia swojej podstawowej funkcji. I to właśnie próbują powiedzieć ankietowani: program ma sens, ale wymaga natychmiastowego uporządkowania, bo bez tego nie poradzimy sobie ani ze smogiem, ani z rosnącymi kosztami ogrzewania.