Nasze pytania skierowaliśmy do praktyków, czyli do Grupy Veolii, która funkcjonuje w Polsce już od ponad 20 lat. Prowadzi działalność w 109 miejscowościach, w 58 miastach zarządza sieciami ciepłowniczymi poprzez spółki-córki. Przykładowo Veolia Energia Warszawa zarządza największą w UE siecią ciepłowniczą zlokalizowaną na terenie stolicy Polski, dostarczającą ciepło systemowe i zaspokajając tym samym 80 proc. potrzeb cieplnych Warszawy.

Wyzwania dekarbonizacji ciepła systemowego

Magdalena Kempiński, dyrektor komunikacji Grupa Veolia w Polsce, wskazuje, iż wielkim wyzwaniem dla systemów ciepłowniczych charakteryzujących się ponad 80-procentowym śladem węglowym jest konieczność przechodzenia na paliwa nisko- i zeroemisyjne bez wpływu na wzrost poziomu ubóstwa energetycznego. Kluczowymi warunkami dla rozwoju nowoczesnego sektora ciepłowniczego, przyjaznego dla środowiska i portfela odbiorcy końcowego ciepła jest efektywna kosztowo transformacja przedsiębiorstw ciepłowniczych, szybka komercjalizacja technologii zeroemisyjnych oraz wsparcie regulacyjne i finansowe ze środków publicznych w celu wygenerowania odpowiedniego poziomu inwestycji.

Veolii sposób na redukcję emisji w ciepłownictwie

Operator systemów ciepłowniczych w Polsce od wielu lat realizuje inwestycje w redukcję emisji CO2 w procesie produkcji ciepła. Veolia posiada w Poznaniu i Łodzi jedne z największych systemów ciepłowniczych w Polsce. W tych miastach planuje zbudować nowe bloki kogeneracyjne na gaz ziemny. Kogeneracja to produkcja ciepła, która odbywa się jednocześnie z produkcją energii elektrycznej. Pozwala to na większą efektywność  oraz zmniejszenie zużycie paliwa i ograniczenie emisji dwutlenku węgla.

– W przypadku Łodzi powstanie blok gazowo-parowy w układzie CCGT, czyli turbiny gazowej połączonej z kotłem odzysknicowym z turbiną parową, będący najbardziej efektywnym układem produkcji. Rozpoczęcie eksploatacji nowych bloków w Poznaniu i Łodzi planujemy na lata 2025-26. W ramach projektu Nowa Energia dla Łodzi planujemy także wybudowanie bloku spalającego paliwo pre-RDF na terenie EC4 – informuje Kempiński.

Dzięki instalacji pre-RDF będzie możliwe zmniejszenie rocznego zużycia węgla o 120 tys. ton.  Instalacja kogeneracyjna oparta o pre-RDF będzie produkowała rocznie 500 tys. GJ ciepła oraz 120 tys. MWh energii elektrycznej.

Veolia realizuje także inne projekty dekarbonizacyjne w mniejszych miastach m.in. w Zamościu. W tym mieście przygotowywana jest budowa instalacji odzysku energii zasilanej paliwem RDF produkowanym z frakcji resztkowych powstałych z odpadów komunalnych wytwarzanych przez lokalną społeczność i nie podlegających już dalszemu recyklingowi. Instalacja będzie zlokalizowana na terenie działającej ciepłowni. Pozwoli zaspokoić 20 proc. rocznej produkcji ciepła dla mieszkańców Zamościa i tym samym ograniczyć zużycie węgla o około 10 tys. ton w skali roku.

– Veolia może pochwalić się także zakończonymi inwestycjami opartymi na wykorzystaniu ciepła odpadowego z procesów technologicznych w odlewni głowic Volkswagena w Poznaniu i w Hucie Cynku w Miasteczku Śląskim – dodaje przedstawicielka Veolii w Polsce.

Veolia wraz z inwestycjami w źródła ciepła stawia na inwestycje także w infrastrukturę sieciową tak, aby zmniejszać straty ciepła i podnosić jej efektywność techniczną, a tym samym zmniejszać liczbę awarii. Kempiński wskazuje, że w Warszawie i w Poznaniu funkcjonują już tzw. inteligentne rozwiązania cyfryzacyjne wspierające pracę sieci.

Nie ma jednego, słusznego rozwiązania

Jakie są najlepsze sposoby na dekarbonizację w sektorze ciepłownictwa w ocenie Veolii? Kempiński zauważa, że nie istnieje jedno i słuszne rozwiązanie dla każdego systemu ciepłowniczego. Warianty zależą od wielkości danego systemu i dostępności lokalnych źródeł energii.

– Poza wykorzystaniem gazu naturalnego i frakcji resztkowych powstałych w procesach odzysku i recyklingu odpadów komunalnych (tzw. paliwa alternatywnego RDF), duży potencjał upatrujemy także w wykorzystaniu ciepła odpadowego z procesów technologicznych, zwłaszcza że nasi partnerzy są coraz bardziej otwarci na realizację tego typu projektów – informuje dyrektor komunikacji w Veolii.

Wykorzystanie ciepła odpadowego w procesach technologicznych dotyczy przemysłu ciężkiego (np. metalurgia, hutnictwo), ale także spożywczego i papierniczego. W nich zauważalny jest nadmiar ciepła odpadowego w stosunku do zapotrzebowania, które jest oddawane do atmosfery. W przekonaniu Veolii stanowi to marnotrawstwo, gdyż można znaleźć zastosowanie dla ciepła odpadowego na potrzeby ogrzewania okolicznych obiektów czy lokalnych systemów ciepłowniczych. Jest to więc ogromna szansa na integrację i synergię przemysłu z lokalną infrastrukturą. Pozwoli ograniczyć koszty produkcji mediów poprzez wzrost efektywności, a przede wszystkim poprawiać jakość środowiska i zminimalizować zużycie paliw.

Veolia zerka na wodór

Operatorzy systemów ciepłowniczych widzą zastosowania także wodoru, który może pomóc w odchodzeniu od węgla i zwiększeniu udziału OZE w miksie energetycznym. W ocenie Veolii w niedalekiej przyszłości może być jednym z narzędzi w transformacji energetycznej polskich miast.

Veolia chce być pionierem wdrażania rozwiązań wodorowych w Polsce. Zaangażowała się w projekt dekarbonizacyjny oparty o wodór w Pszczynie. Veolia wskazuje, że w uwagi na skalę wyzwań stanowi on niezwykle interesujące pole dla projektowania rozwiązań uwzględniających zastosowanie tego paliwa. Likwidacja smogu na terenie gminy wymaga wprowadzenia głębokich zmian w obszarze ciepłownictwa oraz transportu, ponieważ – obok indywidualnych źródeł ogrzewania – jest głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza.

Duże pompy ciepła są realnym rozwiązaniem

Czy w ocenie Veolii duże pompy ciepła są realnym rozwiązaniem do zastosowania w polskim sektorze ciepłownictwa systemowego? Kempiński wskazuje w odpowiedzi dla GLOBEnergia.pl, że wykorzystanie dużych pomp ciepła jest realnym rozwiązaniem.

– Veolia ma już za sobą wdrożenie tego typu projektu w Szlachęcinie pod Poznaniem. W sąsiedztwie tamtejszej oczyszczalni ścieków należącej do firmy Aquanet, Veolia stworzyła rozwiązanie oparte o system pomp ciepła, dzięki którym można odzyskiwać ciepło odpadowe ze ścieków. Pompy są z kolei zasilane energią pochodzącą z gazowej kogeneracji – informuje przedstawicielka Veolii.

Jest to pierwsze tego typu rozwiązanie w Polsce, a dzięki niemu „ściekowe” ciepło trafia do 5 tysięcy mieszkańców pobliskiej Murowanej Gośliny. Nie musi być, tak jak wcześniej, produkowane w ciepłowni węglowej, co pozwala na zmniejszenie emisji CO2 do atmosfery, o ok. 2 tys. ton rocznie, a równocześnie na znaczną redukcję związków siarki oraz pyłów do atmosfery i obniży temperaturę ścieków, które po oczyszczeniu trafiają do rzeki Warta.

Patrycja Rapacka

Analityk i redaktor w GLOBEnergia. Transformacja energetyczna, OZE, offshore wind, atom