Dostałeś dotację z programu Czyste Powietrze? Możesz spodziewać się kontroli!

• W pierwszym półroczu 2024 NFOŚiGW skontrolował 4,6 tys. beneficjentów programu Czyste Powietrze. W 67 przypadkach dotację odebrano w całości. Ponadto w 573 sytuacjach obniżono jej wartość. 
• Kontrole mogą odbywać się w trakcie realizacji inwestycji lub do 5 lat po jej zakończeniu. Beneficjenci powinni być gotowi na te wizyty i współpracować, by uniknąć unieważnienia umowy. 
• Najczęstsze powody unieważnienia umów lub obniżenia dotacji to niewłaściwe źródła ciepła, brak usunięcia starych urządzeń, zawyżone koszty oraz niepełna realizacja zakresu rzeczowego.

Z informacji, które uzyskaliśmy, wynika, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Wojewódzkie Fundusze (WFOŚiGW) przeprowadzili 4656 kontroli w ramach programu Czyste Powietrze w okresie od stycznia do czerwca bieżącego roku. Kontrole przeprowadzały te fundusze lub upoważnione podmioty zewnętrzne.

Zgodnie z umową o dofinansowanie, fundusze mają prawo kontrolować inwestycje finansowane ze środków programu. Kontrola może odbywać się zarówno podczas realizacji inwestycji, jak i przez 5 lat po jej zakończeniu. Takie działania mogą zakończyć się wypowiedzeniem umowy lub zmniejszeniem wartości dotacji.

W przypadku wypowiedzenia umowy, beneficjent jest zobowiązany do zwrotu całej otrzymanej dotacji wraz z odsetkami, zgodnie z warunkami umowy. W sytuacji zmniejszenia dotacji, najczęściej dochodzi do aneksowania umowy i ograniczenia zakresu rzeczowego, co skutkuje zwrotem tylko części dotacji. Z ponad 4,6 tys. kontroli przeprowadzonych w pierwszej połowie roku:

• 67 zakończyło się wypowiedzeniem umowy,
• 573 zakończyło się obniżeniem dotacji.

Kiedy spodziewać się kontroli?

NFOŚiGW zapowiedział, że do końca tego roku skontroluje co najmniej 5% inwestycji realizowanych na podstawie wniosków złożonych od 22 kwietnia 2024 roku. Do tej pory wpłynęło około 150 tys. wniosków, co oznacza, że kontrolą objętych zostanie co najmniej 7,5 tys. realizacji. NFOŚiGW nie ujawnił dokładnych lokalizacji tych kontroli, dlatego warto być dobrze przygotowanym.

WFOŚiGW lub inne upoważnione podmioty mają obowiązek powiadomienia beneficjenta o planowanej kontroli. Proponują również termin wizyty. Jeśli kontrola nie dojdzie do skutku z winy beneficjenta dwukrotnie, umowa może zostać wypowiedziana. W przypadku kontroli bez wizyty na miejscu, beneficjent będzie proszony o dostarczenie kopii dokumentów związanych z inwestycją.

Podczas kontroli na miejscu kontrolujący ma prawo swobodnie poruszać się po terenie, przeprowadzać pomiary, przeglądać dokumenty, żądać wyjaśnień i robić zdjęcia. 

Za co mogą Ci odebrać dotację?

Ponadto z informacji udzielonych przez NFOŚiGW wynika, że istnieje kilka głównych powodów unieważniania umów lub obniżenia wartości dotacji przez Wojewódzkie Fundusze. Jednym z najczęstszych uchybień było zainstalowanie źródła ciepła, które nie spełniało wymagań programu. W innych przypadkach, mimo zainstalowania odpowiedniego źródła ciepła, nie usunięto poprzedniego, nieefektywnego urządzenia. Fundusz wskazuje także przypadki, w których dotację przyznano na wymianę źródła ciepła, mimo że wymagania programu już były spełnione przez istniejące urządzenie.

Dodatkowo umowy były unieważniane za zawyżone koszty urządzeń, materiałów, drzwi i okien, niepełną realizację zakresu rzeczowego inwestycji, nieprawidłowe parametry cieplne czy błędny pomiar powierzchni ocieplonych przegród. 

Źródło: NFOŚiGW