Analizując zapotrzebowanie na ciepło w aspekcie energochłonności budynków możemy powoływać się na odpowiedzialne działania prowadzące do zwiększenia efektywności energetycznej.

Najpierw dobra izolacja!

Ograniczenie zbędnej ucieczki ciepła poprzez ocieplanie części budynku, modernizację systemu ciepłowniczego czy nawet izolowanie jego poszczególnych elementów – każde z tych działań redukuje zapotrzebowanie na ciepło, co w kolejnym etapie generuje jego mniejszą produkcję. Zdecydowanie odpowiedzialnym jest izolować, jeśli tylko istnieje taka możliwość. Jest to najczęściej działanie mocno kapitałochłonne, jednak w tym wypadku nie powinna kierować nami ekonomiczna krótkowzroczność, a długoletnia perspektywa wymiernych korzyści.

W aspekcie energochłonności istnieje jeszcze druga zasada, która powinna być stosowana, a nawet w pewnym sensie narzucona. Kolejność działań termomodernizacyjnych powinna obejmować najpierw ściany, okna i wszystkie przegrody, które przyczyniają się ucieczki ciepła, a następnie wymianę lub modernizację źródła ciepła. Nigdy nie powinno dziać się to w odwrotny sposób. Dobieranie nowego urządzenia do „starego” zapotrzebowania na ciepło, które w dodatku i tak w większości będzie tracone, zdecydowanie nie należy do właściwych. Oczywiście można dobrać urządzenie z modulacją mocy – kocioł gazowy, co minimalizuje ryzyko zainwestowania w urządzenie, które po ew. termomodernizacji okaże się przewymiarowane. Mimo, że Ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów podaje 4 aspekty termomodernizacji, za priorytetowy i tak należy uznać ten dotyczący poprawy parametrów izolacyjnych, ponieważ bez izolacji wszystkie inne działania nie są zasadne.

Do czynności określanych potocznie mianem termomodernizacji lub zgodnie z Ustawą przedsięwzięciem termomodernizacyjnym zalicza się:

  • ulepszenie, w wyniku którego następuje zmniejszenie zapotrzebowania na energię dostarczaną na potrzeby ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej oraz ogrzewania do budynków mieszkalnych, budynków zbiorowego zamieszkania oraz budynków stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego służących do wykonywania przez nie zadań publicznych,
  • ulepszenie, w wyniku którego następuje zmniejszenie strat energii pierwotnej w lokalnych sieciach ciepłowniczych oraz zasilających je lokalnych źródłach ciepła, jeżeli budynki wymienione w podpunkcie I, do których dostarczana jest z tych sieci energia, spełniają wymagania w zakresie oszczędności energii, określone w przepisach prawa budowlanego, lub zostały podjęte działania mające na celu zmniejszenie zużycia energii dostarczanej do tych budynków,
  • wykonanie przyłącza technicznego do scentralizowanego źródła ciepła, w związku z likwidacją lokalnego źródła ciepła, w wyniku czego następuje zmniejszenie kosztów pozyskania ciepła dostarczanego do budynków wymienionych w podpunkcie pierwszym,
  • całkowita lub częściowa zamiana źródeł energii na źródła odnawialne lub zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji (Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów, Dz.U.2008 nr 223 poz.1459).

Czego można się spodziewać po termomodernizacji?

Oczywiście najlepszy efekt przynosi kompleksowa termomodernizacja, inaczej nazywana również głęboką termomodernizacją. Może ona składać się z następujących działań: izolacji przegród zewnętrznych (ścian, dachu/stropodachu, podłogi) oraz wymiany okien i drzwi na szczelne, usprawnienia systemu wentylacyjnego, modernizacji lub wymiany źródła ciepła, usprawnienia systemu przygotowania ciepłej wody, zastosowania izolacji na rurach oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Każde z tych działań wpływa w pewnym stopniu na bilans energetyczny budynku, mogąc łącznie obniżyć jego zapotrzebowanie na energię nawet kilkunastokrotnie. Jednak często znaczne efekty termomodernizacji są zauważalne już po wykonaniu tylko kilku z wymienionych przedsięwzięć.

GLOBEnergia

Powyższa infografika przedstawia efekty możliwe do osiągnięcia w przypadku docieplenia budynku jednorodzinnego w dwóch wariantach. Zastosowanie podstawowej grubości izolacji oraz wymiana okien na szczelne spowodowały niemalże dwukrotne zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło (Wariant I). Z kolei dołożenie do każdej z przegród po 10 cm izolacji, a także dodatkowe wykorzystanie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła o sprawności 80% przyczyniło się do ponad czterokrotnej redukcji wykorzystania ciepła (Wariant II).

Termomodernizacja w klasycznym, czyli najpopularniejszym ujęciu, jak przedstawione powyżej w doskonały sposób realizuje ideę ograniczania zapotrzebowania na ciepło. Tym samym przyczynia się do zmniejszania efektu niskiej emisji. Budynki stają się coraz mniej energochłonne, a korelacja zmniejszonego zapotrzebowania z nowoczesnym źródłem ciepła o wysokiej sprawności lub też z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii przyczynia się do wzrostu efektywności energetycznej. Sposób termomodernizacji jaki wybierzemy, uzależniony jest od charakteru i skali zmian jakie są aktualnie możliwe i dostępne.

Choć termomodernizacja zyskuje na popularności, a jej skutki widoczne w postaci dobrych praktyk mogą doskonale uświadamiać i przekonywać, wciąż wielu ludzi nie myśli o tego typu przedsięwzięciach w sposób perspektywiczny. Często porównywanie przedsięwzięć odbywa się na zasadzie analizy jednostkowego kosztu początkowego, przez co wybierane są gorsze jakościowo, ale przekonywujące cenowo materiały czy urządzenia. Warto zatem mocno podkreślić, że w przypadku termomodernizacji wymierne skutki energetyczne i finansowe zauważalne są już po pierwszym sezonie grzewczym. Łącznie z nimi pojawiają się także skutki środowiskowe, które nie są tak łatwo zauważalne jak finansowe, jednak odgrywają niepomierną rolę w poprawie jakości powietrza i zapobieganiu niskiej emisji.

Artykuł stanowi fragment monografii naukowej „Niska emisja. Efektywność energetyczna w gminach i samorządach.”, redakcja naukowa: dr inż. Michał Kaczmarczyk, Wydawca: GLOBENERGIA Sp. z o.o., Kraków, 2017

Redakcja GLOBEnergia