Geopolityczne uwarunkowania

Geopolityka jest nauką szukającą relacji między czynnikami geograficznymi a polityką i możliwościami państw. We współczesnym świecie kluczowym aspektem jest oczywiście energetyka. Dotychczas struktura oparta o paliwa kopalne powodowała kreowanie się szeregu zależności politycznych na arenie międzynarodowej. Jednak status quo powoli zaczyna się zmieniać. Obecny trend zielonej transformacji sprawia, że na wartości tracą surowce, a w konsekwencji także państwa wydobywcze.

Widmo porażki nad państwami wydobywczymi

Odchodzenie od źródeł nieodnawialnych jest korzystne dla planety, ale równocześnie tragiczne dla producentów. Zyski ze sprzedaży paliw stanowią znaczną część budżetu wielu państw wytwórczych. Redukcja zapotrzebowania na te paliwa będzie tożsama ze spadkiem dochodów, a także ograniczeniem zdolności oddziaływania politycznego na odbiorców.

Jak dotąd obrót paliwami był bardzo opłacalnym biznesem. Najlepiej obrazuje to przykład Arabii Saudyjskiej. Sektor paliwowy pozwolił Saudom w ciągu kilku dekad niesamowicie się rozwinąć. Magnaci bogacący się na swoich zasobach naturalnych prawdopodobnie w nadchodzących latach doświadczą poważnych zaburzeń wewnętrznych. Bez przygotowania adekwatnego zabezpieczenia, czy planu awaryjnego, przerwanie płynności finansowej tak kluczowego sektora oznacza zagrożenie dla funkcjonowania takich państw.

Dyktatura kocha złoża naturalne – uniezależniają przychody od ludzi, dzięki czemu opinia publiczna odchodzi na dalszy plan. Ale co się stanie, gdy nikt nie zechce kupować oferowanych dóbr? Wstrzymanie surowca przez państwo autorytarne spowoduje wstrzymanie równoważnego strumienia środków finansowych na konto bankowe dyktatora. To potencjalny przełomowy krok w kierunku demokratyzacji i poprawy jakości życia obywateli. Z punktu widzenia władzy natomiast oznacza niebezpieczeństwo bytu i zagrożenie pozycji. Oprócz tego, zmiana rządów będzie równoznaczna ze zmianą polityki zagranicznej, co być może da początek nowym, odmiennym relacjom z innymi krajami.

Problematyka sytuacji nie będzie równo odczuwana przez wszystkich. Łagodniej tę transformację będzie przeżywać przykładowo Norwegia. Mimo wysokich przychodów ze sprzedaży ropy, jej gospodarka jest w stanie obrać alternatywny, bardziej zrównoważony kurs.

Istota nauki w kreowaniu przyszłości

Nie jest trudno wskazać przegranych w trwającej transformacji energetycznej. Sytuacja jest bardziej skomplikowana z określaniem zwycięzców. Zamiast opisu teraźniejszości, mamy do czynienia z przewidywaniem przyszłości. Ponadto, pod uwagę należy wziąć dwa okresy: erę transformacji oraz erę po transformacji. Początkowo ulgę odczują kraje, które zyskają niezależność energetyczną. Z kolei na dłuższą metę bardziej skorzystają kraje, które będą dostawcami ekologicznych rozwiązań.

Krytycznym aspektem przemian w energetyce jest technologia. Trwające walki o dominację wygrają ci, którzy zabezpieczą przemysł wolny od emisji oraz opracują własność intelektualną, solucje, patenty. Wskazywane jest, że w tym inżynierskim wyścigu zbrojeń na prowadzeniu są głównie Chiny, USA oraz Unia Europejska.

Lecz przejście na czyste technologie rodzi kolejne pytanie. Stary problem uzależnienia od paliw kopalnych zostanie zastąpiony nowym problemem uzależnienia od rzadkich materiałów do produkcji owych czystych (oraz innych) technologii. Jeden łańcuch dostaw przekonwertowany zostanie w drugi, zmienimy jedynie nazwę towaru.

Kawałek zwycięskiego tortu dla Polski

Polska to jeden z ciekawszych geopolitycznie terenów na świecie – stanowi łącznik między zachodem a wschodem. Aktualnie wyznaczamy wschodnią granicę Unii Europejskiej. Osłabienie Federacji Rosyjskiej, skutek odchodzenia od kopalin, zwiększa nasze bezpieczeństwo narodowe i wzmacnia pozycję lokalną.

Nasz kraj opiera swoją produkcję na importowanych surowcach. Przerwanie tej zależności instalacjami odnawialnymi okaże się jak najbardziej korzystne dla każdego obywatela. Dodatkowo, wyżej prezentowano straty związane z ograniczeniem popytu na paliwa. Polska również jest producentem węgla, ale paradoksalnie nasze kopalnie są nierentowne. Wynika z tego, że oprócz uniezależnienia od dostaw zewnętrznych, odejście od węgla w strukturze wytwarzania zakłóci prowadzenie nieopłacalnych działalności i skatalizuje zamknięcie spółek górniczych.

Wszechobecna niewiedza

Zmagania o dostęp do paliw będą wygasać. Pustkę po wojnach o zasoby naturalne wypełnią nowe płaszczyzny konfliktów – wojny cybernetyczne, informacyjne oraz handlowe. Ciężko dziś z pewnością określić wygraną stronę transformacji. Przy trwających turbulencjach musi minąć trochę czasu, zanim ustanowi się pewien stan politycznej równowagi. Pozostaje nam uważnie śledzić zachodzące przemiany energetyczne i polityczne, gdyż będą one miały znaczący wpływ na otaczającą rzeczywistość.

Energetyczne układy sił – odcisk transformacji energetycznej w wymiarze geopolitycznym

Wdrażanie odnawialnych źródeł energii wpływa nie tylko na klimat. Zmniejszenie zapotrzebowania na paliwa kopalne powoduje równoczesne przekształcenie ładu międzynarodowego. Czy niedługo pojawią się nowe mocarstwa i potęgi energetyczne, z którymi będziemy musieli umieć współistnieć? Jakie będzie miejsce Polski w nadchodzącym porządku światowym i co nasz kraj dzięki niemu osiągnie?

Opracowano na podstawie pv-magazine.com

 

Redakcja GLOBEnergia