Kompleksowy system utylizacji odpadów PV

Naukowcy z międzynarodowej organizacji oraz firmy konsultingowej SOFIES Group India badają techniczne i ekonomiczne możliwości krajowego systemu recyklingu modułów fotowoltaicznych. Badania realizowane są w ramach programu Solar Waste Action Plan (SWAP) oraz finansowane przez holenderskie fundacje Signify i Fundację Doen. Partnerem technologicznym Sofies jest indyjska firma Poseidon Solar. Projekt jest również wspierany przez stowarzyszenia branżowe Googla oraz PV Cycle.

Ankit Kapasi z SOFIES India tłumaczy w rozmowie z PV Magazine, że badania mają na celu wypracowanie efektywnego systemu zarządzania odpadami tj. zużytymi modułami PV. Obecnie realizowany jest już drugi etap projektu SWAP. Rozpoczęta w 2018 r. pierwsza faza pozwoliła określić odpowiednie technologie recyklingu PV oraz oszacować lokalny potencjał w obszarze gromadzenia odpadów fotowoltaicznych oraz zdolności przerobowych. Eksperci prowadzili globalne konsultacje z firmami z Europy (z Włoch oraz Holandii), które zajmują się recyklingiem PV. Jedną z metod recyklingu PV jest rozkład termiczny, a drugą mechaniczne rozwarstwienie polegające na kruszeniu i separacji elementów. Okazuje się, że metoda mechaniczna jest najbardziej optymalna w Indiach, gdyż obróbka chemiczna jest energochłonna oraz emisyjna. Drugi etap realizowany jest od maja 2020 r. i bada możliwości przerobu zużytych modułów PV. Finanse są przeznaczone także na wsparcie firm, które próbują swoich sił w przetwórstwie odpadów pochodzących z fotowoltaiki. Celem jest także stworzenie miejsc pracy i kompetencji w obszarze przerobu modułów PV. Kapasi tłumaczy w wywiadzie, że obecnie systemów e-odpadów w Indiach jest niezorganizowany.

Pilotaż recyklingu PV

1 września 2020 r. w Gummidipoondi w stanie Tamil Nadu uruchomiono w pełni funkcjonalną, pilotażową instalację recyklingu modułów fotowoltaicznych. Zakład powstał pod auspicjami Poseidon Solar, który jest pionierem recyklingu płytek krzemowych i ogniw fotowoltaicznych w Indiach. Wydajność instalacji to 2,5 tony w skali dnia. Wskaźnik odzysku oscyluje na poziomie 60-80 proc. Celem jest przerobienie 150-200 ton paneli PV do 2022 r. Wydajność może być jeszcze większa, gdyż obecnie instalacja jest zautomatyzowana tylko w połowie. Obecnie prowadzone są rozmowy z różnymi partnerami na temat inwestycji.

Wyzwania

Pierwsza partia paneli – 212 sztuk – pochodziła z fabryki PV w mieście Surat. Właściciel jednej z elektrowni oddał za darmo zużyte elementy elektrowni do przetestowania przeróbki modułów PV. Dla porównania inne firmy najczęściej żądały opłaty za moduły. Na etapie pilotażowym jest to spore wyzwanie dla SOFIES.

Pilotażowa instalacja pomaga także stworzyć standardowe procedury operacyjne dla przyszłego systemu recyklingu PV w Indiach. Już dziś SOFIES India wskazuje, że pod względem ekonomicznym wyzwaniem będą koszty transportu. Przyjęte przez SOFIES zużyte panele są odpowiednio zapakowane, zabezpieczone i zaplombowane, by zapobiec kradzieży. Transport jest realizowany ciężarówkami. Niezbędne jest również wsparcie, które zachęci firmy i społeczeństwo do wdrożenia się w krajowy system recyklingu PV. Z drugiej strony SOFIES nie jest wielkim zwolennikiem budowy rynku z pomocą zachęt, gdyż w ten sposób rynek zmieni swoje nastawienie na bierne – odbiór PV będzie wiązał się z postawą oczekiwania na dodatkowy zarobek z programów wsparcia.

Kolejnym aspektem niezbędnym w rozwoju recyklingu będą regulacje. Nie wiadomo jeszcze czy odpady fotowoltaiczne powinny być dalej kategoryzowane jako odpady elektroniczne. Możliwe, że zostaną podpięte pod oddzielną kategorię odpadów.

Indie mogą się pochwalić już ok. 36 GW łącznej mocy zainstalowanej w energetyce słonecznej. Rynek zdominowany jest w 90 proc. przez duże farmy fotowoltaiczne. Co z recyklingiem zużytych modułów PV pochodzących z prywatnych posesji? Kishore Ganesan z SOFIES India mówi rozmowie z PV Magazine o możliwości stworzenia mobilnych jednostek recyklingu modułów fotowoltaicznych – opcja jest obecnie badana.

Nie bez znaczenia pozostaje także edukacja społeczeństwa w zakresie funkcjonowania fotowoltaiki, ale po jej zużyciu. W Indiach obserwuje się minimalną świadomość dotyczącą recyklingu odpadów fotowoltaicznych, co może być przeszkodą w kształtowaniu krajowego systemu recyklingu PV.

Polskie regulacje

W Polsce co jakiś czas powracają pytania o recykling zużytych odpadów fotowoltaicznych. Poseł Jarosław Gonciarz wystosował w tej sprawie interpelację do Ministerstwa Klimatu i Środowiska. W odpowiedzi z grudnia 2020 r. sekretarz stanu Jacek Ozdoba wyjaśnia, że w rozumieniu ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym panele PV stanowią sprzęt elektryczny i elektroniczny, w tym sprzęt wielkogabarytowy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega dynamiczny rozwój nowej branży w sektorze energetyki, dlatego wyodrębniono panele fotowoltaiczne jako dodatkową kategorię sprzętu.

Ozdoba informuje, że ustawa nakłada wiele obowiązków dla wprowadzających na krajowy rynek sprzęt, w tym moduły fotowoltaiczne.  Produkty takie objęte są rozszerzoną odpowiedzialnością producenta (ROP). Recykling sprzętu fotowoltaicznego może być realizowany we własnym zakresie, lub z pomocą organizacji odzysku. Firma wprowadzająca na rynek instalacje fotowoltaiczne ma obowiązek zarejestrowania się w Rejestrze-BDO jako wprowadzający, prowadzenia kampanii edukacyjnych, zorganizowania i sfinansowania zbierania oraz przetwarzania zużytego sprzętu powstałego ze sprzętu, który został przez niego wprowadzony do obrotu oraz osiągnięcie odpowiedniego poziomu zbierania zużytego sprzętu.

Regulacje nakładają obowiązki na zbierających zużyty sprzęt, w tym obowiązek bezpłatnego przyjęcia zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Zapis dotyczy instalacji w gospodarstwach domowych, jego odpowiedniego magazynowania oraz przekazania do zakładu przetwarzania zużytego sprzętu. Jak informuje Ozdoba, w polskich przepisach są zawarte również podstawowe zasady dotyczące przetwarzania zużytego sprzętu.

Zużyte moduły PV są cennym odpadem pod względem surowcowym. Ozdoba informuje, że przedsiębiorcy zainteresowani inwestycjami mogą skorzystać z wsparcia np. z prowadzonego przez Bank Gospodarstwa Krajowego programu “Kredyt na innowacje technologiczne”.

Redakcja: Patrycja Rapacka

Redakcja GLOBEnergia