Jaka była skala nadużyć w programie Czyste Powietrze? Gajda: “6 tysięcy ludzkich tragedii”

• W ramach programu Czyste Powietrze ujawniono 6 tysięcy przypadków nadużyć, które dotyczyły zaledwie 0,6% wszystkich wniosków, ale były istotnym sygnałem problemów z zaufaniem do systemu.
• Zidentyfikowane nieprawidłowości obejmowały oszustwa, fałszerstwa dokumentów i brak kontroli beneficjentów nad inwestycjami, co skłoniło NFOŚiGW do zawieszenia naboru i wprowadzenia reform, takich jak nowa instytucja operatora odpowiedzialnego za nadzór nad inwestycjami.
• Reformy mają na celu poprawę funkcjonowania programu i odbudowanie zaufania obywateli do państwowych mechanizmów wsparcia, a konsultacje społeczne dotyczące proponowanych zmian trwają do 27 grudnia.

Zawieszenie Czystego Powietrza. Co dalej?

Nabór do Czystego Powietrza został zawieszony 28 listopada i ma powrócić 31 marca. W tym czasie NFOŚiGW planuje przeprowadzić gruntowną reformę całego programu. W przeciągu niespełna miesiąca dostaliśmy już wstępny projekt zmian, w którym uwagę zwraca kilka rzeczy, takich jak nieobecność fotowoltaiki w zestawieniu maksymalnych kwot dotacji na poszczególne towary i usługi czy zastąpienie obowiązku audytu energetycznego świadectwami energetycznymi.

Fundusz niedługo po zawieszeniu naboru podjął również działania związane z nieprawidłowościami w programie. Jak pisaliśmy, instytucja postanowiła złożyć do prokuratury zawiadomienie dotyczące podejrzanych działań kilku firm uczestniczących w programie. Działania te miały charakter oszustw, wyłudzeń, a nawet fałszerstwa dokumentów. Zidentyfikowano m.in. zawyżanie rachunków za usługi i materiały, realizację inwestycji bez porozumienia z właścicielami domów, a także wymuszanie udzielania pełnomocnictw, które często skutkowały brakiem jakiejkolwiek kontroli beneficjentów nad zakresem prac.

Wprowadzane właśnie reformy mają teoretycznie ukrócić tego typu procedery, m.in. dzięki instytucji operatorów, mających dbać o zrealizowanie całej inwestycji. Operator miałby wedle słów przedstawicieli NFOŚiGW “aniołem stróżem” beneficjenta, na którym spoczywałaby odpowiedzialność o potwierdzenie odpowiedniego wykonania inwestycji, szczególnie przy dofinansowaniu obejmującym 100% kosztów kwalifikowanych.

Reformy w Czystym Powietrzu. “Naszym celem jest odbudowanie zaufania obywateli”

W kontekście zatrzymania programu w celu przeprowadzenia reform warto przyjrzeć się oficjalnym danym, które mówią o nadużyciach. Sygnały o nie do końca uczciwych wykonawcach, którzy otrzymywali publiczne pieniądze w ramach Czystego Powietrza, docierały do mediów i opinii publicznej od dawna. Nigdy jednak nie wiedzieliśmy, jaka jest skala tego typu procederów. Wydany na początku grudnia komunikat NFOŚiGW rozjaśnił tę kwestię – mowa w nim wprost o 6 tysiącach wniosków, w przypadku realizacji, których doszło do nieprawidłowości.

Na ten moment w ramach programu Czyste Powietrze złożono ponad milion wniosków. Oznacza to, że mówimy tu o zaledwie 0,6% wszystkich wniosków w ramach Czystego Powietrza. Mimo to zdecydowano się na wstrzymanie programu. W rozmowie na portalu Termomodernizacja.pl Robert Gajda, wiceprezes NFOŚiGW usprawiedliwia tę decyzję:

- Choć skala problemu może wydawać się niewielka – mówi się o 6 tysiącach wniosków – to w rzeczywistości oznacza 6 tysięcy ludzkich tragedii. To są osoby, które zaufały państwu i mechanizmowi, który powinien działać prawidłowo. Uważali, że postępują legalnie, a dziś stoją przed ogromnym problemem, ponieważ zatrzymaliśmy przelewy do firm, które podejrzewamy o nadużycia. Naszym celem jest uniknięcie podobnych sytuacji w przyszłości i odbudowanie zaufania obywateli do państwa.

Czy prowadzone reformy faktycznie pomogą w zapobiegnięciu nadużyć? Przekonamy się w przyszłości. Projekt zmian z Czystym Powietrzu od niemal dwóch tygodni jest już dostępny w internecie, do 27 grudnia trwają konsultacje społeczne. Jeżeli chcecie zgłosić swoje uwagi, zajrzyjcie na stronę NFOŚiGW, aby dowiedzieć się, jak wziąć w nich udział.