Unia Europejska stworzyła kompleksowe prawodawstwo dotyczące jakości powietrza, w którym ustanowiono normy, u podstaw których leżą zapewnienie zdrowia oraz cele dotyczące ograniczania szeregu rodzajów zanieczyszczeń powietrza. W najnowszej publikacji „Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska 2019” czytamy, że pomimo iż w okresie od 1990 r. 50 do 2016 r. odnotowano w Polsce spadek emisji zanieczyszczeń powietrza, to nadal konieczne są dalsze działania w celu spełnienia zobowiązań w zakresie redukcji emisji.

Jakość powietrza w Polsce nadal budzi poważne obawy. Europejska Agencja Środowiska oszacowała, że w 2015 r. ok. 44 500 przedwczesnych zgonów mogło być wynikiem stężeń pyłu drobnego, z czego 1300 zgonów było spowodowanych stężeniem ozonu , a 1700 – stężeniem dwutlenku azotu. Według Europejskiej Agencji Środowiska, za największe emisje zanieczyszczeń takich jak PM2,5 i NOX odpowiada sektor produkcji i dystrybucji energii, handel, instytucje i gospodarstwa domowe oraz transport drogowy.

Co możemy z tym zrobić?

Europejska Agencja Środowiska wypracowała dla Polski kilka działań priorytetowych na 2019 rok. Oto one:

  • W kontekście opracowania właściwego krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza (KPOZP) należy podjąć działania w celu ograniczenia głównych źródeł emisji oraz spełnić wszystkie normy jakości powietrza.
  • Należy szybciej ograniczać emisje i stężenia cząstek stałych (PM2,5 i PM10) i benzo[a]pirenu, przyłączać domy do sieci ciepłowniczej i zapewniać wsparcie finansowe na wymianę domowych kotłów centralnego ogrzewania, które nie spełniają norm, na piece niskoemisyjne i źródła ciepła korzystające z odnawialnych źródeł energii.
  • Należy szybciej ograniczać emisje i stężenia tlenków azotu (NOx ) i dwutlenku azotu (NO2) przez zmniejszenie emisji z transportu, w szczególności przez wprowadzenie ograniczeń ruchu pojazdów na obszarach miejskich, ustanowienie systemu podatkowego powiązanego z poziomami emisji itd.
  • Należy ograniczyć wykorzystywanie węgla do ogrzewania domowego, aby zmniejszyć emisje zanieczyszczeń powietrza, bazując np. na inicjatywie na rzecz regionów górniczych w procesie transformacji.

To już kolejna interwencja w sprawie Polski w temacie jakości powietrza!

Autorzy raportu na który się dzisiaj powołujemy zwracają uwagę na to, że od czasu przeglądu wdrażania polityki ochrony środowiska z 2017 r. nie odnotowano żadnych postępów w zakresie poprawy jakości powietrza w naszym kraju. W 2017 r. unijne normy jakości powietrza naruszono w większości stref jakości powietrza (łącznie 46 stref)! Na całym terytorium Polski stężenie benzo[a]pirenu stale przekraczało wartości dopuszczalne.

Przypomnijmy, że Komisja Europejska wszczyna postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego obejmujące wszystkie zainteresowane państwa UE, w tym Polskę, w związku z ciągłymi naruszeniami wymogów dotyczących jakości powietrza (dla PM10 i NO2), które poważnie szkodzą zdrowiu i środowisku.
Jeżeli chodzi o przekroczenie norm dla PM10, Komisja pozwała Polskę do Trybunału Sprawiedliwości, który w wyroku potwierdził stanowisko Komisji.

Program Czyste Powietrze – pomocny, ale nie idealny

W raporcie odniesiono się również o programu Czyste Powietrze. Polska przyjęła program Czyste Powietrze, w ramach którego gospodarstwa domowe mogą uzyskać dotacje finansowe i kredyty preferencyjne na wymianę przestarzałych kotłów węglowych i modernizację termiczną domów jednorodzinnych. Europejska Agencja Środowiska zauważa jednak, że gospodarstwa domowe mogą jednak w dalszym ciągu korzystać z kotłów niespełniających norm, ponieważ nie ma ram regulacyjnych przewidujących ich wycofywanie.

Raport instruuje również w kwestii transportu

Działania, które ma zadanie odciążenie miast od emisji z transportu, czyli np. budowa obwodnic, aby wyprowadzić ruch drogowy poza centra miast, czy modernizacja infrastruktury transportu publicznego są ważne, ale same w sobie nie wystarczą, aby ograniczyć emisje z transportu.

Autorzy opracowania sugerują, aby wdrożyć wszelkie pozostałe możliwe środki, w szczególności zachęty finansowe, takie jak uzależnienie wysokości podatków od samochodów i paliwa od poziomów emisji, ograniczenia ruchu pojazdów czy wprowadzenie stref niskiej emisji w miastach, a także wzmocnienie systemu okresowych kontroli samochodów i wprowadzenie kary grzywny dla właścicieli samochodów z silnikami Diesla, w których nielegalnie usunięto filtr cząstek stałych.

Źródło: Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska z 2019 r. – Polska

Redakcja GLOBEnergia