Kiedy dostaniesz wyższą dotację na magazyn energii i fotowoltaikę? 

• Litwa zmienia zasady dotacji do fotowoltaiki. Większe wsparcie dostaną prosumenci, którzy wybiorą wydajne moduły PV i komponenty spoza dominujących państw trzecich.
• Dotacje do OZE coraz częściej mają wspierać nie tylko nowe kilowaty. Liczy się też bezpieczeństwo dostaw, europejska produkcja i mniejsza zależność od Chin.
• Polska także zaczyna stawiać na lokalne komponenty w programach wsparcia. Wyjaśniamy, dlaczego może to pomóc rynkowi, ale też podnieść koszty inwestycji.

Odpowiedź na pytanie z tytułu w przypadkach, które opisujemy w artykule to tylko dwa słowa. Local content w energetyce brzmi jak techniczny dopisek do regulaminu dotacji, ale tak naprawdę jest pytaniem o to, kto zarobi na transformacji. Możemy dopłacać do fotowoltaiki i magazynów energii, kupując głównie urządzenia z Azji, albo próbować tak układać programy wsparcia, by część pieniędzy została w europejnym przemyśle. To szansa na odbudowę produkcji, miejsca pracy i większą odporność łańcuchów dostaw, ale też ryzyko: droższych urządzeń, mniejszego wyboru i problemów z dostępnością. Dlatego local content ma sens tylko wtedy, gdy jest projektowany z głową – jako impuls dla rynku, a nie bariera, która spowolni inwestycje.

Nie tylko kilowaty, ale pochodzenie urządzeń

Nic więcej dziwnego, że dotacje do OZE przestają być wyłącznie prostym mechanizmem: kup instalację, złóż wniosek, odbierz pieniądze. Coraz częściej państwa zaczynają zadawać dodatkowe pytanie: skąd pochodzą urządzenia, które są finansowane publicznymi środkami? Litwa właśnie pokazała to bardzo wyraźnie. W nowym naborze dla prosumentów wyższe wsparcie dostaną ci, którzy wybiorą komponenty niesprowadzane z dominujących państw trzecich. W domyśle: chodzi przede wszystkim o ograniczenie zależności od Chin.

Litewskie Ministerstwo Energii przeznaczyło 13 mln euro na wsparcie mieszkańców, którzy zainstalowali fotowoltaikę. Podstawowa stawka dotacji wynosi 170 euro za 1 kW mocy, ale inwestorzy mogą otrzymać więcej – 221 euro za 1 kW – jeśli instalacja spełni dodatkowe wymagania technologiczne. Preferowane są m.in. komponenty, które nie są produkowane w krajach trzecich dominujących na rynku UE, oraz moduły o sprawności przekraczającej 23%. To ciekawa zmiana, bo jeszcze niedawno programy dotacyjne w Europie skupiały się głównie na efekcie energetycznym: ile mocy powstanie, ile energii zostanie wyprodukowane, ile emisji uda się uniknąć. Teraz dochodzi kolejny element, czyli odporność gospodarcza i przemysłowa.

Polska też idzie w tym kierunku

W Polsce podobna logika pojawia się w programie Przydomowe Magazyny Energii, którego kolejna część ma być finansowana z Funduszu Modernizacyjnego i ruszyć we wrześniu. Tu nie chodzi o dodatkowe punkty za europejskie komponenty w fotowoltaice, ale o magazyny energii, magazyny ciepła i osprzęt potrzebny do ich pracy. 

W programie przewidziano dodatkową zachętę finansową: do 2 tys. zł, jednak nie więcej niż 50% kosztu kwalifikowanego, za wybór magazynu energii lub niezbędnego falownika hybrydowego wyprodukowanego na terenie UE. To istotne, bo kryterium europejskiego pochodzenia może realnie wpływać na decyzje zakupowe prosumentów, a nie być jedynie hasłem politycznym.

Polski pomysł w pewnym sensie idzie nawet dalej niż litewski. W przypadku magazynów ciepła produkcja na terenie UE ma być nie tylko podstawą do wyższej dotacji, ale warunkiem kwalifikowalności. Podobnie zakup lub wymiana falownika na hybrydowy ma podlegać dofinansowaniu wyłącznie wtedy, gdy urządzenie powstało w UE i jest niezbędne do współpracy magazynu energii z instalacją OZE. W praktyce ten wymóg może być trudniejszy do spełnienia w przypadku falowników niż magazynów ciepła, ponieważ znaczna część globalnej produkcji energoelektroniki nadal pochodzi z Azji.

• Zobacz również: Zapłacą prosumentom za wyłączenie fotowoltaiki. Lepsze to niż odgórna kontrola instalacji

Dobry kierunek, ale trudny rynek

Idea jest zrozumiała. Skoro publiczne pieniądze mają wspierać transformację, państwo może chcieć, aby część tej wartości zostawała w europejskiej gospodarce. Przy magazynach ciepła taki warunek może być łatwiejszy do spełnienia, bo produkcja tego typu urządzeń istnieje w Europie i w Polsce. Większe pytania pojawiają się przy falownikach hybrydowych i części elektroniki energoelektronicznej. Ten rynek jest mocno powiązany z azjatyckimi łańcuchami dostaw, a duża część globalnej produkcji znajduje się w Chinach.

To oznacza, że local content w dotacjach może być dobrym narzędziem, ale tylko wtedy, gdy nie zamieni się w wąskie gardło dla beneficjentów. Jeśli europejskich urządzeń będzie za mało, będą zbyt drogie albo trudno dostępne, program może ograniczyć konkurencję i podnieść koszty inwestycji. Jeśli jednak warunek pobudzi dystrybutorów i producentów do budowy oferty w UE, może stać się impulsem dla lokalnego rynku. Może, ale czy tak będzie?

Źródła: Litewskie Ministerstwo Energii, Przydomowe Magazyny Energii.