W tym celu Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zaproponował jednostkom samorządu terytorialnego dofinansowanie przygotowania strategii rozwoju elektromobilności. Wiele jednostek chętnie z tego skorzystało, opracowując własne, dostosowane do lokalnych warunków i podążające za aktualnymi trendami zestawy działań w zakresie polityki elektromobilności. Wypada zauważyć, że również inne dokumenty przygotowywane przez jednostki samorządu terytorialnego czasem uwzględniają działania związane z elektromobilnością – można tu wyróżnić np. plany gospodarki niskoemisyjnej czy strategie rozwoju JST.

Jednakże projekty tego typu dokumentów (a także projekty ich zmian) co do zasady wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (w skrócie: „SOOŚ”), zgodnie z art. 46 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko[1]. W związku z powyższym organy opracowujące strategie miały dwa wyjścia:

  • przeprowadzić strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko,
  • na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 48 ust. 1 lub 2 ustawy ooś wystąpić o uzgodnienie odstąpienia od przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko – jest to możliwe jedynie w przypadku przygotowywania strategii obejmującej działania tylko na terenie jednej gminy.

Działania uwzględniane w strategiach

Niezależnie od tego, którą z ww. opcji organ będzie realizować, musi on dokonać przeglądu proponowanych w strategii działań w celu zbadania, czy mogą one znacząco oddziaływać na środowisko. W strategiach tych najczęściej planuje się następujące działania:

  • zwiększenie puli pojazdów elektrycznych poruszających się po lokalnych drogach – mowa tu m.in. o pojazdach obsługujących urzędy, pojazdach realizujących zadania publiczne w postaci wywozu śmieci czy oczyszczania dróg, autobusach używanych do świadczenia usług publicznego transportu miejskiego oraz o samochodach prywatnych (w pewnym zakresie dopuszcza się także pojazdy napędzane gazem CNG – z uwagi na o wiele niższą cenę zakupu niż w przypadku pojazdów elektrycznych, przy jednoczesnym niewielkim zanieczyszczeniu środowiska wynikającym z eksploatacji pojazdu);
  • budowanie infrastruktury ładowania pojazdów elektrycznych;
  • montaż paneli fotowoltaicznych np. na budynkach użyteczności publicznej w celu zapewnienia częściowej produkcji energii ze źródeł odnawialnych;
  • ulepszenie organizacji ruchu – wprowadzenie „zielonych fal” i inteligentnej informacji parkingowej, priorytetyzacja na skrzyżowaniach pojazdów transportu publicznego, modernizacja ulic i oświetlenia ulicznego;
  • tworzenie multimodalnych węzłów przesiadkowych (typu: Park&Ride);
  • budowanie współdzielonych systemów transportowych, takich jak carsharing, bikesharing, hulajnogi na minuty;
  • działania edukacyjne.

Przeprowadzanie SOOŚ nie zawsze jest konieczne na etapie planowania

Art. 48 ust. 1 i 2 ustawy ooś przewiduje pewne ułatwienie dla organu opracowującego projekt dokumentu lub jego zmiany. Może on bowiem, po uzgodnieniu z właściwymi organami, odstąpić od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, jeżeli stwierdzi, że realizacja postanowień takiego dokumentu albo jego zmiany nie spowoduje znaczącego oddziaływania na środowisko, w tym na obszary Natura 2000

W celu ustalenia, czy możliwe jest odstąpienie od przeprowadzania SOOŚ, organ opracowujący dokument każdorazowo powinien po pierwsze ustalić, czy planowane przedsięwzięcia zostały uwzględnione w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko[2]. Trzeba jednocześnie zwrócić uwagę, że rozporządzenie wyróżnia dwie kategorie przedsięwzięć: przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko i w przypadku tych pierwszych nie sposób uznać, że nie spowodują one znaczącego oddziaływania na środowisko. Jeśli natomiast danego przedsięwzięcia nie ujęto w rozporządzeniu – należy ocenić, czy mimo to istnieje ryzyko znaczącego oddziaływania na środowisko, w tym na obszary Natura 2000.

Należy jednak zauważyć, że w praktyce na tym etapie – w przypadku przygotowywania dokumentu przewidującego działania w obrębie jednej gminy – są duże szanse na uzyskanie zgody na odstąpienie od przeprowadzania SOOŚ, bowiem na tym etapie działania są najczęściej we wstępnej fazie planowania, np. nie jest znana ich dokładna lokalizacja lub skala przedsięwzięcia czy inne dokładniejsze parametry. Ponadto wiele z działań, jak np. budowanie systemów sharingowych czy edukacja, w oczywisty sposób nie mieści się w katalogu zawartym w rozporządzeniu. Inne zaś, wymagające przeprowadzenia pewnych robót, mogą oddziaływać na środowisko w zakresie ograniczonym do miejsca i czasu, w którym roboty będą przeprowadzane, a ich skutki będą odwracalne – w takim przypadku można przyjąć, że owo oddziaływanie nie powinno mieć znaczącego wymiaru. Wypada też podkreślić, iż działania planowane w ramach takich dokumentów – mimo ewentualnego, zazwyczaj chwilowego oddziaływania na środowisko – zmierzają do wywołania długofalowego, pozytywnego efektu w postaci redukcji zanieczyszczenia środowiska.

Na marginesie można także dodać, że dla organów sanitarnych duże znaczenie ma to, czy działania będą zlokalizowane z dala od siedlisk ludzkich – w innym przypadku istnieje ryzyko, iż organ nie wyrazi zgody na odstąpienie.

Jak uzyskać zgodę na odstąpienie od przeprowadzania SOOŚ?

Uzgodnienie w zakresie odstąpienia od przeprowadzania SOOŚ powinno być dokonane z właściwymi organami środowiskowymi, sanitarnymi, a także – w przypadku, w którym dokument wyznacza działania na terenie obszarów morskich – z dyrektorem urzędu morskiego. W przypadku strategii rozwoju elektromobilności tworzonych dla gmin lub powiatów właściwym organem środowiskowym jest regionalny dyrektor ochrony środowiska, natomiast organem sanitarnym – państwowy wojewódzki inspektor sanitarny. Za wystąpienie z pismem do ww. organów w zakresie uzgodnienia odstąpienia od przeprowadzania SOOŚ nie uiszcza się opłat.

Występując o uzgodnienie odstąpienia od przeprowadzenia SOOŚ, organ opracowujący dokument powinien we wniosku przedstawić:

  • charakter działań przewidzianych w dokumencie, w szczególności:
  1. stopień, w jakim dokument ustala ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć, w odniesieniu do usytuowania, rodzaju i skali tych przedsięwzięć,
  2. powiązania z działaniami przewidzianymi w innych dokumentach – w tym zakresie należy przeprowadzić screening innych dokumentów opracowanych dla danego obszaru, dotyczących chociażby pośrednio transportu, ekologii czy gospodarki niskoemisyjnej i określić, czy projektowany dokument jest z nimi spójny,
  3. przydatność w uwzględnieniu aspektów środowiskowych, w szczególności w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, oraz we wdrażaniu prawa wspólnotowego w dziedzinie ochrony środowiska,
  4. powiązania z problemami dotyczącymi ochrony środowiska;
  • rodzaj i skalę oddziaływania na środowisko, w szczególności:
  1. prawdopodobieństwo wystąpienia, czas trwania, zasięg, częstotliwość i odwracalność oddziaływań,
  2. prawdopodobieństwo wystąpienia oddziaływań skumulowanych lub transgranicznych,
  3. prawdopodobieństwo wystąpienia ryzyka dla zdrowia ludzi lub zagrożenia dla środowiska;
  • cechy obszaru objętego oddziaływaniem na środowisko, w szczególności:
  1. obszary o szczególnych właściwościach naturalnych lub posiadające znaczenie dla dziedzictwa kulturowego, wrażliwe na oddziaływania, istniejące przekroczenia standardów jakości środowiska lub intensywne wykorzystywanie terenu,
  2. formy ochrony przyrody w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz obszary podlegające ochronie zgodnie z prawem międzynarodowym.

Ważne w kontekście starań o odstąpienie jest rzetelnie przygotowane pismo oraz zastrzeżenie w nim, że jeśli na etapie wdrażania konkretnych działań okaże się, że istnieje potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko, to ocena taka będzie przeprowadzona, bowiem zgoda na odstąpienie od przeprowadzenia odpowiednich analiz na etapie przygotowywania dokumentów o charakterze koncepcyjnym nie oznacza automatycznie, że wraz z przystąpieniem do realizacji konkretnych działań nie trzeba uzyskiwać wymaganych decyzji środowiskowych.

Jeśli organ opracowujący projekt dokumentu uzyska zgodę na odstąpienie od przeprowadzania SOOŚ, informację o tym, wraz z uzasadnieniem, niezwłocznie podaje do publicznej wiadomości (np. zamieszczając ją na stronie internetowej) i nie musi już przeprowadzać analiz środowiskowych w celu przyjęcia dokumentu.

A co jeśli SOOŚ trzeba przeprowadzić?

Jeśli z jakichkolwiek przyczyn nie uda się uzyskać zgody właściwych organów na odstąpienie od przeprowadzania SOOŚ, to taką ocenę trzeba będzie przeprowadzić. Wówczas organ opracowujący dokument powinien wystąpić do właściwego organu środowiskowego, sanitarnego i ewentualnie dyrektora urzędu w celu uzgodnienia stanowiska co do zakresu i stopnia szczegółowości informacji, które powinny zostać zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko. Następnie organ opracowujący projekt sporządza prognozę zgodnie z wytycznymi przedstawionymi w ustawie ooś, przy czym jej autorem lub osobą kierującą zespołem autorów musi być osoba o wskazanych w ustawie kwalifikacjach – wymagane jest np. ukończenie studiów chemicznych, przyrodniczych czy technicznych (biotechnologia, górnictwo i geologia inżynierska, inżynieria środowiska) i in. lub posiadanie wykształcenia wyższego i odpowiedniego doświadczenia w zakresie przygotowywania raportów o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko lub prognoz oddziaływania na środowisko.

Sporządzenie prognozy to nie koniec procesu przeprowadzania SOOŚ. Kolejnym krokiem jest uzyskanie od organów (ustalających wcześniej zakres szczegółowości informacji zawartych prognozie) opinii na temat prognozy i projektu dokumentu. Ponadto trzeba dać mieszkańcom szansę na zabranie głosu w niniejszej sprawie – w tym zakresie należy zapewnić im możliwość zapoznania się z dokumentacją i składania uwag lub wniosków. Tak uzyskane opinie, uwagi i wnioski muszą znaleźć odzwierciedlenie w ostatecznej wersji dokumentu.

Ostatnia prosta – przyjęcie dokumentu i monitoring skutków

Organ, który opracowywał projekt dokumentu, przekazuje przyjęty dokument wraz z podsumowaniem zawierającym uzasadnienie wyboru przyjętego dokumentu w odniesieniu do rozpatrywanych rozwiązań alternatywnych, a także informację, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione:

  • ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko;
  • opinie właściwych organów środowiskowych i sanitarnych;
  • zgłoszone uwagi i wnioski;
  • wyniki postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone;
  • propozycje dotyczące metod i częstotliwości przeprowadzania monitoringu skutków realizacji postanowień dokumentu.

Przyjęcie dokumentu jeszcze nie zamyka szeregu obowiązków, które spoczywają na organie opracowującym dokument. Musi on bowiem prowadzić monitoring skutków realizacji postanowień dokumentu w kontekście oddziaływania na środowisko, zgodnie z częstotliwością i metodami przedstawionymi w załączonym pisemnym podsumowaniu.

Przepisy o SOOŚ to nic strasznego

Elektromobilność zyskuje coraz większą popularność przede wszystkim jako środek do uzyskania neutralności klimatycznej w zakresie transportu. Jednak wdrażanie jej elementów wymaga niekiedy przeprowadzenia odpowiednich analiz środowiskowych. Warto pamiętać, że w przypadku dokumentów o charakterze koncepcyjnym możliwe jest w pewnych przypadkach odstąpienie od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, co z pewnością ułatwi cały proces opracowywania dokumentu. Jeśli to się nie uda – warto być otwartym na współpracę z odpowiednimi organami środowiskowymi i sanitarnymi, które najczęściej służą nieocenioną pomocą.


Autorzy:

  • Przemysław Wierzbicki adwokat, partner w kancelarii KKLW Legal Kurzyński Wierzbicki sp. k., członek Rady Programowej United Nations Global Compact Network Poland

 

 

 

  • Anna Duplicka prawnik w kancelarii KKLW Legal Kurzyński Wierzbicki sp. k., Zajmuje się opracowywaniem i wdrażaniem rozwiązań z zakresu elektromobilności na rzecz jednostek samorządu terytorialnego

 

  • Kamila Cebelińska prowadzi projekty z obszaru wdrażania nowoczesnych narzędzi w pracy prawników (agile), compliance, a także elektromobilności.

 


[1] Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 283 ze zm.); także „ustawa ooś” lub „ustawa ocenowa”.

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839).

Redakcja GLOBEnergia