Nowe Czyste Powietrze 2025 – przejrzyste zasady, większe wsparcie, obowiązkowy audyt – POBIERZ BROSZURĘ
Od 31 marca 2025 roku obowiązuje nowa odsłona programu Czyste Powietrze. Reforma nie tylko uszczelniła system dotacji, ale też wprowadziła uproszczone i przejrzyste procedury, szczególnie ważne dla osób zagrożonych ubóstwem energetycznym. Na pierwszy plan wysuwa się obowiązkowy audyt energetyczny oraz wymóg osiągnięcia konkretnego standardu efektywności energetycznej budynku. To klucz do skutecznej i racjonalnej modernizacji.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Czyste Powietrze w nowej odsłonie – co się zmieniło?
Nowa wersja programu koncentruje się na przejrzystości i bezpieczeństwie inwestycji. Dlatego wprowadzono obowiązkowy audyt energetyczny przed inwestycją i świadectwo charakterystyki energetycznej po zakończeniu prac. Nowym warunkiem w programie jest również wymóg bycia właścicielem lub współwłaścicielem budynku co najmniej od trzech lat (wyjątek stanowią domy/ lokale odziedziczone, która można posiadać krócej).
Zmiany nastąpiły także w zakresie samych kwot dofinansowania. Najwyższy próg dotacji (do 100% kosztów netto) przewidziano tylko dla gospodarstw zagrożonych ubóstwem energetycznym. Ta grupa może również liczyć na prefinansowanie inwestycji, czyli zaliczkę na konto wykonawcy jeszcze przed rozpoczęciem prac. Trzeba jednak pamiętać, że za VAT należy zapłacić z własnych środków.
Do tego jest jeszcze weryfikacja produktów takich jak pompy ciepła oraz kotły biomasowe poprzez Listę ZUM (zielonych urządzeń i materiałów), na którą trafiają tylko sprawdzone i efektywne urządzenia. W ten sposób wykonawcy prac termomodernizacyjnych zyskali czytelne wytyczne techniczne, a beneficjenci – gwarancję, że dotowane źródła ciepła spełniają określone normy jakości i efektywności energetycznej. Dzięki temu możliwe jest lepsze planowanie inwestycji, eliminacja wątpliwych technologii oraz większe bezpieczeństwo przy rozliczaniu dotacji.
Obowiązek obecności na liście ZUM dotyczy tylko pomp ciepła oraz kotłów biomasowych. Pozostałe urządzenia czy materiały nie muszą się znajdować na liście ZUM, aby mogły być dotowane jeżeli spełniają warunki techniczne zapisane w załączniku technicznym do programu.
W programie pojawili się także operatorzy (gminy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej - WFOŚiGW), którzy bezpłatnie wspierają beneficjentów – od złożenia wniosku aż po rozliczenie. Więcej na ten temat poniżej.
DOTACJA W PROGRAMIE CZYSTE POWIETRZE - POBIERZ BROSZURĘ
Zapraszamy do zapoznania się z broszurą, w której krok po kroku przedstawiamy etapu ubiegania się o dotację w ramach programu Czyste Powietrze.
Audyt energetyczny – fundament każdej modernizacji
Audyt to pierwszy i obowiązkowy krok do dotacji w nowym programie Czyste Powietrze. Jakość jego wykonania będzie rzutować na efekt końcowy całej inwestycji. Dlaczego? Bo to właśnie audyt identyfikuje prace, które koniecznie trzeba wykonać by podnieść standard energetyczny budynku. Dlatego tak ważnym jest zlecenie jego wykonania rzetelnemu wykonawcy. Dokument służy wyznaczeniu niezbędnego zakresu termomodernizacji, tak by mieszkańcy rzeczywiście mogli poczuć różnicę. Poprawy należy oczekiwać nie tylko w wyższym komforcie budynku, ale przede wszystkim w niższych rachunkach za energię. Bo to właśnie główny cel termomodernizacji. Dzięki podniesieniu standardu energetycznego budynku, zużywa on mniej energii, co skutkuje niższymi rachunkami.
Wiemy już, dlaczego wprowadzono audyt energetyczny, co zatem z obowiązkiem świadectwa charakterystyki energetycznej? To także ważny dokument, będący potwierdzeniem osiągnięcia zamierzonych efektów prac termomodernizacyjnych. Porównanie wskaźników z audytu (stan budynku przed termomodernizacją) z wartościami na charakterystyce (stan budynku po termomodernizacji), jasno mówi o ile udało się polepszyć jego stan.
W ten sposób wiadomo, że dotacja nie została zmarnowana np. na zakup materiałów, które w rzeczywistości nie poprawiłyby stanu budynku. Jest to też weryfikacja czy prace termomodernizacyjne zostały wykonane z należytą dbałością i podniosły standard energetyczny budynku.
Oba dokumenty są obowiązkowe i są warunkiem uzyskania dofinansowania. Znajdują się one również na liście kosztów kwalifikowanych do programu, a to oznacza, że można na nie również otrzymać dofinansowanie:
| Nazwa kosztu | Maksymalne kwoty dotacji | ||
| Podstawowy poziom dofinansowania, intensywność dofinansowania do 40% kosztów kwalifikowanych | Podwyższony poziom dofinansowania, intensywność dofinansowania do 70% kosztów kwalifikowanych | Najwyższy poziom dofinansowania, intensywność dofinansowania do 100% kosztów kwalifikowanych | |
| Audyt energetyczny budynku/lokalu mieszkalnego wraz z Dokumentem podsumowującym audyt energetyczny | 480 zł | 840 zł | 1200 zł |
| Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku/lokalu mieszkalnego | 160 zł | 280 zł | 400 zł |
Źródło: NFOŚiGW
Z punktu widzenia regulaminu programu, istotnym dokumentem w zakresie audytu jest “Dokument podsumowujący audyt energetyczny”. Stanowi on m.in. skrócone zestawienie wyników pełnego audytu energetycznego budynku lub lokalu mieszkalnego. Zawiera m.in. wskaźnik zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania (EU), zarówno przed, jak i po planowanej termomodernizacji. Na jego podstawie określa się, czy inwestycja spełnia warunki programowe – np. czy możliwe jest uzyskanie najwyższego poziomu dofinansowania. Dokument musi być sporządzony według obowiązującego wzoru programu i podpisany przez osobę uprawnioną do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej.
Inwestycja dostosowana do budynku – trzy warianty wsparcia
Wysokość dotacji i wymagania inwestycyjne zależą od poziomu dochodów beneficjenta oraz (w niektórych przypadkach) zapotrzebowania na energię użytkową (EU) po stronie budynku. Osoby najuboższe mogą liczyć na pokrycie 100% kosztów kwalifikowanych netto do kwoty aż 170 100 zł. Konkretne poziomy dofinansowania przedstawiono poniżej.
| Poziom dofinansowania | Kryterium dochodowe | Czyje dochody się liczą? |
| Do 40% dotacji | Dochód roczny do 135 000 zł. | Brany pod uwagę jest wyłącznie dochód roczny wnioskodawcy. |
| Do 70% dotacji | Dochód miesięczny do: 3 150 zł/os. (gosp. jednoosobowe),2 250 zł/os. (gosp. wieloosobowe). | Dochód ustalany jest na podstawie gospodarstwa domowego – czyli wszystkich osób mieszkających razem i prowadzących wspólne gospodarstwo. |
| Do 100% dotacji (musisz spełnić 2 warunki) | Dochód miesięczny do: 1 800 zł/os. (gosp. jednoosobowe),1 300 zł/os. (gosp. wieloosobowe),lub zasiłek stały/rodzinny/opiekuńczy. | Dochód ustalany jest na podstawie gospodarstwa domowego – czyli wszystkich osób mieszkających razem i prowadzących wspólne gospodarstwo. |
| Zapotrzebowanie budynku na EU>140 kWh/m² na rok.* |
Źródło: NFOŚiGW
Trzeba zwrócić uwagę, że to właśnie gospodarstwa ubiegające się o najwyższy próg dofinansowania muszą spełnić także wymóg zapotrzebowania na EU>140 kWh/m² na rok. Czyli podsumowując – najwyższy próg dofinansowania przysługuje tylko najuboższym, o ile mieszkają oni w domu tzw. wampirze energetycznym.
Wskaźnik EU, a zakres prac termomodernizacyjnych
Wyjaśniliśmy już kwestię budynków ze wskaźnikiem zapotrzebowania na energię użytkową EU>140 kWh/m² na rok. Co z budynkami, które prezentują lepszy standard energetyczny? W regulaminie wyróżniono w sumie trzy grupy budynków w zależności od zapotrzebowania na EU. Wskaźnik EU wskazuje także na zakres obowiązkowych prac, zgodnie z tabelą poniżej:
| Wskaźnik zapotrzebowania na EU | Jak budynek wygląda przed termomodernizacją? | Co można zrobić? |
| poniżej 80 kWh/m² na rok | Dom już dobrze ocieplony. | Dotowana jest wymiana starego źródła ciepła, takiego jak kopciuch, jednak w takim przypadku dotacja nie obejmuje kosztów ocieplenia budynku ani wymiany okien i drzwi. |
| od 80 do 140 kWh/m² na rok | Dom średnio ocieplony. | Można przeprowadzić termomodernizację, obejmującą ocieplenie budynku i wymianę stolarki, wymienić źródło ciepła albo zrealizować oba te działania jednocześnie. Po zakończeniu prac termomodernizacyjnych, wskaźnik zapotrzebowania na energię do ogrzewania musi zostać obniżony o co najmniej 40% i nie może przekraczać 80 kWh/m² rocznie. |
| powyżej 140 kWh/m² na rok | Dom słabo ocieplony, bardzo duże straty ciepła. | Aby otrzymać pełne dofinansowanie, konieczne jest przeprowadzenie zarówno termomodernizacji, jak i wymiany źródła ciepła. Po zakończeniu prac termomodernizacyjnych wskaźnik zapotrzebowania na energię do ogrzewania musi zostać obniżony o co najmniej 40% i nie może przekraczać 140 kWh/m² rocznie. |
Źródło: NFOŚiGW
Kto może skorzystać z prefinansowania?
Prefinansowanie to forma wsparcia dostępna wyłącznie dla osób zakwalifikowanych do podwyższonego lub najwyższego poziomu dofinansowania. Oznacza to, że z zaliczki mogą skorzystać wyłącznie beneficjenci spełniający kryteria dochodowe — odpowiednio: do 2 250 zł/os. w gospodarstwie wieloosobowym i 3 150 zł/os. w jednoosobowym dla poziomu podwyższonego oraz do 1 300 zł/os. i 1 800 zł/os. dla poziomu najwyższego, ewentualnie posiadający prawo do zasiłków socjalnych. Dodatkowym warunkiem jest posiadanie budynku, dla którego uzyskano pozwolenie na budowę do 31 grudnia 2020 r. Prefinansowanie realizowane jest przez tzw. operatorów – gminy lub WFOŚiGW, którzy przejmują na siebie część formalności i pomagają beneficjentowi przeprowadzić inwestycję od początku do końca. W ramach tej formy wsparcia możliwe jest wypłacenie do 35% kwoty dotacji w formie zaliczki bezpośrednio na konto wykonawcy jeszcze przed rozpoczęciem prac.
Operator – przewodnik po dotacji
Operatorzy to nowi, kluczowi partnerzy programu Czyste Powietrze, których zadaniem jest bezpłatna, kompleksowa opieka nad beneficjentami zakwalifikowanymi do podwyższonego i najwyższego poziomu dofinansowania. Pełnią oni funkcję doradców – wspierają beneficjentów na każdym etapie inwestycji: od przygotowania wniosku i złożenia wniosku do programu, aż po rozliczenie dotacji. Co istotne, tylko z pomocą operatora można skorzystać z prefinansowania, a w przypadku najwyższego poziomu dofinansowania – także w ogóle przystąpić do programu. Do obowiązków operatora należy:
- pomoc w przygotowaniu i złożeniu wniosku,
- wsparcie w wyborze audytora i wykonawców,
- doradztwo w wyborze źródeł ciepła tylko z listy ZUM,
- kompletowanie dokumentów, złożenie wniosku o płatność,
- wsparcie w rozliczeniu inwestycji.
Operatorami są gminy i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej których pracownicy są przygotowani do wsparcia w ramach nowej wersji programu i jego zasad i zostali wyznaczeni do obsługi mieszkańców. Dzięki ich zaangażowaniu program staje się bardziej dostępny dla osób starszych, mniej zamożnych i tych, które potrzebują wsparcia w formalnościach.
Listę operatorów znaleźć można na stronie: czystepowietrze.gov.pl.
Co zyskujesz?
Reforma programu przynosi konkretne korzyści:
- Oszczędności – ocieplony budynek zużywa mniej energii, a beneficjent płaci niższe rachunki.
- Komfort i zdrowie – inwestycja podnosi jakość życia, zmniejsza smog, wspiera realizację przepisów antysmogowych.
- Bezpieczeństwo inwestycji – limity kosztów, obowiązkowy audyt, wsparcie operatora i lista ZUM minimalizują ryzyko nietrafionych decyzji.
Nowe Czyste Powietrze to przełomowy krok ku efektywnej termomodernizacji i poprawie jakości powietrza. Kluczowe są: obowiązkowy audyt, racjonalna inwestycja i profesjonalne wsparcie. Program nie tylko wspiera finansowo, ale też chroni przed błędami, nadużyciami i nieefektywnym wydatkowaniem środków.
Źródło: NFOŚiGW.
