Anna Będkowska: Jak podsumuje Pan działający do tej pory program Czyste Powietrze w wersji 2.0? Czy po liczbie złożonych wniosków i podpisywanych umów widać poprawę w stosunku do pierwszych wersji programu?

Bartłomiej Orzeł: Ciągle jeszcze mamy bardzo dużo do zrobienia. Nie osiągamy liczb, które założyliśmy sobie na początku. Od początku wiedzieliśmy, że tak jak to zrobił PAS, czyli przeliczanie 3 milionów kotłów na 10 lat jako 300 000 wymian rocznie było dużym uproszczeniem, bo program startował w zasadzie od zera, tak duże procesy muszą mieć czas na wyskalowanie się w pełni. Dodatkowo, w drugim roku natrafiliśmy na pandemię covid-19, która spowodowała dużą niepewność na rynku i wśród Polaków na wielu płaszczyznach społecznych. Na ten rok po prostu trzeba brać poprawkę i tak, jak będziemy inaczej traktować go w analizach dotyczących PKB czy produkcji przemysłowej, bo zmiany, które zaszły są spowodowane czynnikami zewnętrznymi, tak też ten rok nie będzie przez nas traktowany w pełni miarodajnie w statystykach Czystego Powietrza.

Dlatego są wprowadzane kolejne prace nad programem.

bartłomiej orzeł, czyste powietrze, premier,

Robimy wiele zabiegów, by dynamika była zwiększana. Od października obowiązuje podwyższony poziom dofinansowania dla osób uboższych i liczę, że to zdynamizuje składanie wniosków. Mamy też pozytywne przesłanki z Narodowego Funduszu – widzimy, że dynamika rozpatrywania wniosków jest dużo szybsza. 30 dni to jest termin regulaminowy, w którym wniosek należy rozpatrzyć, natomiast z danych od Funduszu wiemy, że trwa to około 21 dni, czyli dużo krócej. Program funkcjonowałby zdecydowanie lepiej, gdyby większość wniosków była składana elektronicznie, tak jak w Moim Prądzie.

Być może w perspektywie kilku lat trzeba będzie przejść na system elektroniczny również na etapie realizacji Czystego Powietrza. Oczywiście, włączając urzędy gmin, ekodoradców i inne formy wsparcia dla osób wykluczonych cyfrowo, bo taka grupa osób w Polsce jest i trzeba im pomóc.

A.B.: Mamy uruchomiony podwyższony poziom dofinansowania, gminy coraz bardziej włączają się w program. A kiedy w program włączy się sektor bankowy? Możemy podać orientacyjną datę? Pytam, bo początkowa data uruchomienia usług bankowych to był wrzesień 2020, później mówiło się bardziej ogólnie o jesieni 2020, a dzisiaj Fundusz mówi już o 2021 roku.

B.O.: Rozmowy w tym temacie prowadzimy ze wszystkimi bankami w Polsce i zdecydowana większość z nich potwierdziła swoje zainteresowanie wprowadzeniem tego typu produktu do swojej oferty. Nas to bardzo cieszy, bo dla nas bank to klient proaktywny, który będzie poszukiwał docelowego klienta na swoje usługi. W tej sytuacji jego klient będzie również klientem Czystego Powietrza. Pamiętajmy, że globalne rynki w zakresie bankowości dynamicznie się zmieniają. Banki nie finansują coraz częściej projektów opartych o węgiel, więc dla nich udział w takim programie, o którym rozmawiamy, to również element marketingowy, przez który mogą pokazać troskę o planetę i wspólne, społeczne sprawy.

Przypominam też to, co już kilkakrotnie mówiłem – negocjacje pomiędzy sektorem prywatnym a bankowym trwają czasem wiele lat, a nam idzie to dużo lepiej. My z naszej rządowej strony w negocjacjach musimy dbać o interesy sektora publicznego, o odpowiednie wydatkowanie środków, o to by nie pojawiły się zarzuty o niegospodarność. Wspólnie mamy jeden cel, ale indywidualne interesy każdej ze stron są nieco odmienne. Ja mimo wszystko jestem optymistą i myślę, że podając datę włączenia sektora bankowego w program Czyste Powietrze, można tutaj mówić o wiośnie 2021.

A.B.: Podczas trendów energetycznych wspominał Pan o zmianach zasad ubiegania się o środki dla najuboższych, o prefinansowaniu dla nich inwestycji. Czy to będzie przedmiot prac nad programem Czyste Powietrze 3.0?

B.O.: Czyste powietrze 3.0 to jest dopiero koncept, który wdrażany jest na razie lokalnie, jako pilotaż, na przykład w Pszczynie i co do zasady jest przeznaczony dla najbardziej zanieczyszczonych gmin. Element prefinansowania to nadal element Czystego Powietrza 2.0, czyli tej pierwszej dużej reformy, która cały czas trwa. Po włączeniu do programu sektora bankowego i uruchomieniu prefinansowania dla najuboższych będzie można powiedzieć, że Czyste Powietrze 2.0 jest zamknięte.

Ten program jest wyjątkowo dużym projektem, który trochę żyje swoim życiem. Jak każdy żywy organizm cały czas się uczy i będzie się zmieniał na przestrzeni wielu lat, bo takie też będą oczekiwania społeczne wobec niego. Wielokrotnie powtarzam i wspominam, jak w 2015 roku zaczynałem swoją przygodę z Polskim Alarmem Smogowym. Wtedy też zaczynałem pracować z Andrzejem Gułą i wspólnie zastanawialiśmy się jak mówić politykom o smogu. Jak oddzielić temat smogu od tematów globalnego ocieplenia? Jak stworzyć super kocioł węglowy, który będzie miał niższą emisję. Dziś, niespełna 5 lat później, już w ogóle o kotłach węglowych nie ma mowy.

Odchodzimy od węgla, myślenie się zmienia, więc siłą rzeczy i ten program też będzie musiał podążać za zmianą myślenia i zmianą cywilizacyjną. Ja sobie nie wyobrażam, że miałby stanąć w miejscu. Na pewno jednak jego fundamenty jak np. poziom dofinansowania, pozostaną niezmienne.

bartłomiej orzeł, czyste powietrze, dotacje,

A.B.: Całościowy pakiet działań w ramach koncepcji STOP SMOG ma zostać przekazany do NFOŚiGW. Co ma na celu taki zabieg?

B.O.: W Ministerstwie Rozwoju, zapadła decyzja o integracji STOP SMOGu z Czystym Powietrzem, jako jego trzeciej nogi dla najuboższych. Ostatnią umowę parafowaliśmy jeszcze z Panią premier Emilewicz. Finansowanie i pozostałe kwestie leżą w kompetencjach NFOŚiGW. Scalenie pakietu rozwiązań w jednym miejscu poprawia zdecydowanie decyzyjność i przynosi oszczędności zasobów ludzkich i kosztowych. Dzisiaj w ministerstwie priorytetem są sprawy covidowe, a zasoby ludzkie są teraz scedowane na walkę z pandemią, więc warto oddać działania antysmogowe do właściwego miejsca i do właściwych osób, które mogą na to poświęcić energię i czas.

Rozmawiała Anna Będkowska


  • Jak wyglądają spotkania na szczeblu administracyjnym w kwestii programu Czyste Powietrze?
  • Kiedy będzie można powiedzieć, że modernizacja programu Czyste Powietrze 2.0 zostanie zakończona?
  • Co z prefinansowaniem inwestycji dla najuboższych?
  • Jak pełnomocnik Premiera ds. programu Czyste Powietrze ocenia zmianę postrzegania problemu smogu?
  • Czy w Czystym Powietrzu czekają nas wyłącznie elektroniczne wnioski?
  • Jakie plany ma Bartłomiej Orzeł na program Czyste Powietrze?

Czytaj cały wywiad w GLOBEnergia 4/2020

Bartłomiej Orzeł

Pełnomocnik Premiera ds. programu Czyste Powietrze