Paliwa kopalne w odwrocie. Czy 2025 rok był punktem zwrotnym dla energetyki?

Rok, w którym wszystko się zmieniło

W 2025 roku światowy sektor elektroenergetyczny osiągnął punkt zwrotny, który analitycy rynku zapowiadali od lat, jednak mało kto spodziewał się go tak szybko. Globalne zapotrzebowanie na prąd wzrosło o 2,8%, co oznacza dodanie do sieci aż 849 TWh. Mimo to, po raz pierwszy od czasu pandemii, generacja z paliw kopalnych nie wzrosła. Zamiast tego czyste źródła energii, napędzane przede wszystkim przez dynamiczny rozwój fotowoltaiki, rosły wystarczająco szybko, by pokryć każdą dodatkową megawatogodzinę popytu. Raport „Global Electricity Review 2026” autorstwa think tanku Ember, opublikowany 21 kwietnia 2026 roku, dokumentuje tę niezwykłą zmianę za pomocą szczegółowych danych z 215 krajów. Główny wniosek jest jasny: paliwa kopalne są w odwrocie, a era czystego wzrostu właśnie nadeszła.

Liczby, które tworzą historię

Globalna produkcja energii z paliw kopalnych spadła o 0,2% (-38 TWh) w 2025 roku. To dopiero piąty taki przypadek w tym stuleciu i pierwszy od 2020 roku. Główną siłą napędową tej transformacji była energetyka słoneczna. Generacja z fotowoltaiki wzrosła o rekordowe 636 TWh (+30%), co odpowiada podwójnemu rocznemu zapotrzebowaniu na energię elektryczną Wielkiej Brytanii. To jedno źródło zaspokoiło aż 75% wzrostu netto światowego zużycia prądu.

Energetyka wiatrowa dodała kolejne 205 TWh (+8,2%), co oznacza, że wiatr i słońce łącznie pokryły 99% wzrostu globalnego popytu. Biorąc pod uwagę energetykę jądrową oraz inne źródła niskoemisyjne, przyrost czystej energii (887 TWh) po raz pierwszy od 2020 roku przewyższył całkowity wzrost zapotrzebowania (849 TWh).

W ramach innego globalnego kamienia milowego, udział odnawialnych źródeł energii (OZE) w miksie osiągnął 33,8% w 2025 roku, wyprzedzając węgiel (33,0%) po raz pierwszy w nowoczesnej historii. Udział węgla spadł poniżej jednej trzeciej po raz pierwszy w historii pomiarów, podczas gdy generacja z OZE (10 730 TWh) przewyższyła generację z węgla (10 476 TWh).

Chiny i Indie – prawdziwy punkt zwrotny

Przez dwie dekady Chiny i Indie były największymi na świecie motorami wzrostu produkcji energii z paliw kopalnych. W 2025 roku ta tendencja została zdecydowanie odwrócona. Oba kraje odnotowały spadek generacji z paliw kopalnych w tym samym czasie, co wydarzyło się po raz pierwszy w XXI wieku. Skala tego spadku w Chinach i Indiach była na tyle duża, że z nawiązką zrekompensowała niewielkie wzrosty zużycia paliw kopalnych w innych częściach świata, prowadząc do ogólnego spadku globalnej generacji z tych źródeł. Łączna emisja z ich sektorów energetycznych spadła o 79 mln ton ekwiwalentu CO₂ (Mt CO₂e), co odpowiada rocznym emisjom sektora energetycznego Brazylii.

W Chinach generacja z paliw kopalnych spadła po raz pierwszy od 2015 roku, notując spadek o 56 TWh (-0,9%), mimo że zapotrzebowanie na prąd wzrosło o 5%. Motorem napędowym był niesamowity rozwój fotowoltaiki: Chiny zainstalowały 378 GW nowych mocy słonecznych (58% globalnej sumy), a produkcja prądu ze słońca skoczyła o 40%. Sama fotowoltaika pokryła dwie trzecie wzrostu zapotrzebowania w tym kraju.

Z kolei w Indiach produkcja energii z węgla spadła o 44 TWh (-2,9%), ponieważ generacja z OZE rosła dwukrotnie szybciej niż zapotrzebowanie na prąd. Indie odnotowały drugi co do wielkości na świecie wzrost generacji z wiatru oraz trzeci ze słońca w 2025 roku. Po raz pierwszy fotowoltaika stała się największym źródłem czystej energii w Indiach, wyprzedzając energetykę wodną.

Rewolucja w magazynowaniu energii

Eksplozywny wzrost fotowoltaiki jest w coraz większym stopniu wspierany przez cichą, lecz równie rewolucyjną technologię: magazyny energii. W 2025 roku globalne wdrożenia pojemności bateryjnych wzrosły o 46%, osiągając szacunkowo 250 GWh, podczas gdy koszty samych baterii spadły o oszałamiające 45%. To już drugi z rzędu rok gwałtownych obniżek cen (po spadku o 20% w 2024 roku). Te spadki cen całkowicie zmieniają opłacalność korzystania z czystej energii przez całą dobę.

Świat zainstalował w 2025 roku wystarczająco dużo nowych magazynów energii, aby przesunąć 14% nowej generacji słonecznej z godzin południowego szczytu na inne pory dnia. Liderzy transformacji, tacy jak Chile i Australia, wdrożyli wystarczająco dużo wielkoskalowych magazynów, aby przesunąć ponad 50% swojej nowej generacji ze słońca, co już teraz przynosi korzyści w postaci niższych cen prądu i mniejszej liczby wymuszonych wyłączeń instalacji (curtailment).

Opisana dynamika, która utrzymywała się również w drugiej połowie 2025 roku, pokazuje, że magazyny energii już teraz przynoszą realne korzyści. Połączenie spadających kosztów i rosnącej liczby instalacji umożliwia kolejną zmianę paradygmatu: przejście od energii słonecznej dostępnej tylko w dzień do energii słonecznej dostępnej o każdej porze. To fundamentalnie zmienia postrzeganie stabilności i niezawodności odnawialnych źródeł energii.

• Zobacz również: Brudne panele a efektywność fotowoltaiki – wszystko, co powinieneś wiedzieć

Transformacja w Polsce nabiera tempa

Choć globalne kamienie milowe robią ogromne wrażenie, transformacja energetyczna postępuje również w krajach tradycyjnie kojarzonych z węglem, z Polską na czele. Według niezależnego think tanku Forum Energii polska transformacja energetyczna nabiera tempa mimo trudnego otoczenia regulacyjnego.

W 2024 roku udział węgla w krajowej produkcji energii elektrycznej spadł do rekordowo niskiego poziomu 56,2%, podczas gdy udział odnawialnych źródeł energii (OZE) wzrósł do 29,4%. W swoim podsumowaniu „2025_wrapped” Forum Energii podkreśliło, że te trendy przyspieszyły w 2025 roku, spychając węgiel do jeszcze głębszej defensywy. Według miesięcznych danych Forum Energii, w czerwcu 2025 roku odnawialne źródła energii na krótko wyprzedziły generację z węgla w Polsce. To niezwykle symboliczny moment dla kraju od dawna definiowanego przez zależność od krajowego węgla kamiennego i brunatnego.

Ta zmiana odzwierciedla szerszy europejski trend udokumentowany w raporcie Ember: w całej UE-27 udział węgla spadł z 25% w 2005 roku do zaledwie 9,2% w 2025 roku. W 2025 roku aż 19 z 27 państw członkowskich UE miało udział węgla poniżej 5%. Forum Energii zauważa, że choć Polska nadal stoi przed poważnymi wyzwaniami, w tym barierami legislacyjnymi i nadmierną zależnością od rynku mocy, kierunek zmian jest bezdyskusyjny. Budowa nowych mocy OZE w kraju przyspiesza, a czerwcowy przełom z 2025 roku jest najpewniej dopiero pierwszym z wielu, które nadejdą.

Zmiana strukturalna, a nie chwilowe wahnięcie

Raport Ember Global Electricity Review 2026 jasno pokazuje: rok 2025 był strukturalnym punktem zwrotnym, a nie chwilową anomalią statystyczną. Energetyka słoneczna jest obecnie najszybciej rozwijającym się źródłem energii elektrycznej w historii, a jej wykładnicza ścieżka wzrostu przyspiesza, zamiast wyhamowywać. Dzięki spadkowi kosztów magazynów energii i skokowemu wzrostowi ich liczby, przejście od południowej fotowoltaiki do czystej energii dostępnej przez całą dobę staje się ekonomicznie opłacalne.

W obliczu drugiego poważnego kryzysu energetycznego na świecie w ciągu ostatnich czterech lat (od rosyjskiej inwazji na Ukrainę po napięcia w rejonie Iranu), argumenty dotyczące bezpieczeństwa energetycznego opartego na krajowych źródłach OZE nigdy nie były silniejsze. Państwa, które przodują we wdrażaniu czystej energii, nie tylko redukują emisje; skutecznie izolują swoje gospodarki od kaprysów i zmienności rynków paliw kopalnych, budując fundamenty pod zrównoważony rozwój.

Aditya Lolla, dyrektor zarządzający w Ember, podsumował ten moment słowami:

„Zdecydowanie wkroczyliśmy w erę czystego wzrostu. Czysta energia rozwija się teraz wystarczająco szybko, by zaspokoić rosnące globalne zapotrzebowanie na prąd, utrzymując generację z paliw kopalnych na stabilnym poziomie przed jej nieuchronnym spadkiem. Dynamika, którą obserwujemy, nie jest już tylko ambicją: staje się namacalną rzeczywistością”.

Źródła

1. Ember (2026). Global Electricity Review 2026. Opublikowano 21 kwietnia 2026 r.
2. Forum Energii (2025). Transformacja energetyczna w Polsce. Edycja 2025.
3. Forum Energii (2026). 2025_wrapped: Key Power-Sector Data from 2025. Opublikowano 7 stycznia 2026 r.
4. Forum Energii (2026). Miesięcznik elektroenergetyczny, Produkcja energii elektrycznej w Polsce. Aktualizacja z 7 maja 2026 r.
5. Wszystkie dane i wykresy pochodzą z raportu Ember Global Electricity Review 2026 i zostały powielone na zasadzie dozwolonego użytku.

Materiał został przygotowany przez Koło Naukowe Nova Energia, AGH.
Jafar Aliyev