Plan na naprawę programu Czyste powietrze jest prosty, zablokować możliwe pozwy wykonawców

• Program Czyste powietrze miał pomóc wyjść z energetycznego ubóstwa wielu Polakom, dzisiaj może okazać się przysłowiowym gwoździem do finansowej trumny.
• W opracowaniu jest specjalna ustawa mająca chronić beneficjentów poszkodowanych w programie „Czyste powietrze”.
• Ustawa ta może zamknąć drogę do komorniczych egzekucji inwestorów dla uczciwych firm wykonawczych.  

Błędy z przeszłości, obciążają teraźniejszość

Przypomnijmy harmonogram zdarzeń w programie Czyste powietrze, ponieważ jest to bardzo ważne dla zrozumienia istoty problemu. Program został uruchomiony w 2018 roku, z budżetem określonym na poziomie 106 miliardów złotych. Wydatkowanie tych środków przewidziano w okresie 10-letnim, a wizja otrzymania solidnego dofinansowania termomodernizacji, zachęciła Polaków do licznego wnioskowania. Aby jeszcze bardziej ułatwić proces modernizacji starych budynków, w latach 2022-2023 zmieniono regulamin, tak by osoby najuboższe mimo braku pieniędzy, mogły w znacznym stopniu odnowić swoje domy.

Temu miało służyć między innymi, wprowadzenie zaliczek w wysokości 100 procent dotacji, co finalnie okazało się łatwą ścieżką do oszustw i wyłudzeń. Nieuczciwe firmy wykonawcze pobierały 100-procentowe zaliczki, a następnie wykonywały ograniczoną termomodernizację (niezgodną z założeniami), albo nie wykonywały jej wcale. Ten patologiczny system działał przez około 2 lata i poskutkował prawie dwoma tysiącami zidentyfikowanych przypadków, gdzie publiczne środki zostały po prostu wyłudzone.

Bezkarni oszuści, poszkodowane uczciwe firmy wykonawcze

Wobec takiego obrotu spraw, Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW), rozpoczęły w ostatnim czasie weryfikacje opłaconych już dotacji, które poskutkowały wizją konieczności zwrotu uzyskanego dofinansowania uzyskanego przez inwestora. Takie kroki wynikają z przepisów prawnych, które nakładają na regionalne WFOŚiGW obowiązku odzyskania nieprawidłowo wydatkowanych pieniędzy. Jeśli zakres wykonanych prac nie zgadza się z przedstawionym planem, wtedy jest to działanie jak najbardziej słuszne.

Krótka relacja z ogólnopolskiego strajku beneficjentów i firm wykonawczych poszkodowanych w Czystym Powietrzu:

Proces weryfikacji wypłaconych dotacji, wpłynął jednak znacząco na bieżące rozpatrywanie wniosków złożonych w latach 2023-2024. Pracownicy WFOŚiGW zaczęli wymagać dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, a przez to pojawiły się duże opóźnienia w wypłatach dotacji dla inwestorów, którzy termomodernizację przeprowadzili zgodnie ze sztuką i założeniami konkretnego projektu. Zaległości sięgają już nawet roku i póki co nie ma dzisiaj możliwości określenia realnego terminu, nawet z dużym przybliżeniem, kiedy wszystkie opóźnienia zostaną nadrobione.

Pomoc dla poszkodowanych beneficjentów, bat na niepokornych wykonawców

W ostatnim czasie pojawiła się informacja, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska, wraz z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, pracuje nad prawnym rozwiązaniem, blokującym możliwość występowania przez wojewódzkie fundusze o zwrot otrzymanej dotacji. Przyczynkiem do wstrzymania takiej procedury, będzie chociażby złożenie zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa przez nieuczciwą firmę wykonawczą.

Strona rządowa pracuje nad ustawą, która wstrzyma potencjalne egzekucje, a także zakłada przejęcie przez skarb państwa odpowiedzialności finansowej względem WFOŚiGW i późniejsze dochodzenie zwrotu niesłusznie wypłaconej dotacji od nierzetelnej firmy. Takie działanie jest jak najbardziej prawidłowe: w wielu przypadkach poszkodowanymi osobami byli ludzie starsi, niemający rozeznania w technologiach grzewczych i budowlanych, z niskimi dochodami. Z drugiej jednak strony, dzisiaj mamy sytuację, gdy za oszustwa kilku firm, cierpią uczciwi wykonawcy, realizujący prawidłowo i zgodnie ze sztuką procesy termomodernizacyjne, którzy na swoje pieniądze muszą czekać nawet rok.

Zablokować możliwość komorniczej egzekucji

Dzisiaj solidne firmy wykonawcze (i podwykonawcy) zgodnie ze aktualnym stanem prawnym, nie są stroną w sporze pomiędzy beneficjentami a WFOŚiGW. Dlaczego? W większości przypadków o dotacje występowały osoby fizyczne i to formalnie one dzisiaj czekają na wypłatę dotacji z wojewódzkich funduszy, tak by później opłacić urządzenia i usługi dostarczone w ramach procesu termomodernizacji przez wykonawcę.

Aktualnie rola uczciwych firm sprowadza się do ciągłego korygowania oraz poprawiania złożonych już wniosków o dotacje i czekania na przelew na konto beneficjenta. Co bardziej zniecierpliwieni wykonawcy, rozpoczęli już wysyłkę przedsądowych wezwań do zapłaty (z kopią do wiadomości WFOŚiGW), które będą finalnie musieli zrealizować inwestorzy z własnych środków. A co w przypadku, gdy ktoś nie będzie miał pieniędzy? Wtedy możliwa jest egzekucja komornicza, bo umowę o wykonawstwo podpisywali potencjalni beneficjenci, a nie WFOŚiGW.

Ponoć pierwsza partia wezwań zmobilizowała niektóre wojewódzkie fundusze do szybszych przelewów, jednak są to pojedyncze przypadki, a problem wciąż jest jak najbardziej aktualny. Specjalna ustawa mająca chronić poszkodowanych beneficjentów programu „Czyste powietrze”, według moich nieoficjalnych informacji może również zablokować dochodzenia swoich roszczeń uczciwym firmom wykonawczym. Wyobrażam sobie, że osoby, które zalegają z wypłatą dla wykonawców, również zostaną objęte ochroną prawną, a przyczynkiem do tego może być choćby złożenie zawiadomienia do prokuratury przez… wojewódzkie fundusze, które teoretycznie mogą widzieć w złożonym wniosku podstawę do takiego działania.

W tej grze nie chodzi już tylko o pieniądze, ale także o reputację i dobre imię firm wykonawczych, które mogą być zagrożone takimi działaniami. Co daje podstawy do twierdzenia, że taki scenariusz jest możliwy? Najbardziej aktywne dzisiaj firmy w protestach przeciwko działaniom NFOŚiGW oraz funduszy wojewódzkich, są nękane – tak, to odpowiednie słowo – wieloma kontrolami, niekoniecznie związanymi z zakresem prowadzonych prac termomodernizacyjnych. Tak więc ta ustawa z jednej strony będzie pomocą dla poszkodowanych beneficjentów, z drugiej może być straszakiem dla niepokornych firm, głośno domagających się wypłaty dotacji dla inwestorów, tak być ci, mogli spłacić swoje zobowiązania względem nich.

Dzisiaj ja nie widzę dobrej woli po stronie rządowej, aby rozwiązać ten problem. Z wykonawcami nikt z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, a także NFOŚiGW, nie chce rozmawiać, tak by znaleźć jakieś sensowne sposoby na wyjście z impasu. A może już nie ma pieniędzy?

Podziel się z nami swoją opinią o programie Czyste Powietrze i weź udział w krótkiej ankiecie.