Polska zostaje w tyle. Bez inteligentnych liczników pompy ciepła tracą potencjał

• Inteligentny licznik daje pompie ciepła sygnał, kiedy warto zużywać energię. Dzięki temu urządzenie może mocniej pracować w tańszych godzinach i ograniczać pobór wtedy, gdy sieć jest najbardziej obciążona.
• Polska ma jeszcze dużo do nadrobienia w cyfryzacji opomiarowania. Przy około 30% udziale liczników zdalnego odczytu trudno w pełni wykorzystać potencjał taryf dynamicznych i elastycznej pracy pomp ciepła.
• Licznik jest ważny, ale nie rozwiązuje problemu samodzielnie. Potrzebne są także proste taryfy, automatyka sterująca pompą ciepła i realna korzyść widoczna na rachunku za energię.

Inteligentne liczniki a pompy ciepła

Na pierwszy rzut oka inteligentny licznik i pompa ciepła należą do dwóch różnych światów. Jeden mierzy zużycie energii, drugi ogrzewa budynek i przygotowuje ciepłą wodę. Oba urządzenia coraz mocniej łączy jednak wspólny mianownik: elastyczność. Bez niej elektryfikacja ogrzewania może stać się droższa, trudniejsza i mniej atrakcyjna.

Na zależność między licznikami zdalnego odczytu a sprzedażą pomp ciepła zwrócił uwagę Jan Rosenow, znany naukowiec z Uniwersytetu w Oxfordzie, ekspert zajmujący się sektorem energetycznym, w tym pompami ciepła. Na opublikowanym przez niego wykresie widać, że kraje z wyższym udziałem inteligentnych liczników zwykle sprzedają więcej pomp ciepła. Nie jest to prosta reguła, ale zależność powtarza się w wielu europejskich państwach.

“Kraje z większą liczbą inteligentnych liczników sprzedają więcej pomp ciepła. Korelacja nie jest idealna: Norwegia prowadzi pod względem sprzedaży pomp ciepła dzięki niemal powszechnemu inteligentnemu pomiarowi, podczas gdy Wielka Brytania znacznie pozostaje w tyle mimo 62% zasięgu inteligentnych liczników. Jednak ten schemat utrzymuje się w 20 krajach europejskich” – pisze Jan Rosenow na swoim profilu LinkedIn. 

Polska jest bliżej końca stawki

Polski punkt na powyższym wykresie nie wygląda imponująco. Udział inteligentnych liczników wynosi około 30%, a sprzedaż pomp ciepła oscyluje przy około 5 sztukach na 1000 gospodarstw domowych. To poziom znacznie niższy niż w krajach skandynawskich, które niemal domknęły cyfryzację opomiarowania.

Dla porównania Norwegia, Szwecja i Finlandia mają niemal pełne rozpowszechnienie takich liczników. Jednocześnie osiągają dużo wyższą sprzedaż pomp ciepła, szczególnie Norwegia, która wyraźnie odstaje od reszty Europy. Tam pompa ciepła stała się naturalnym elementem domowej energetyki, a nie egzotyczną inwestycją.

Polska znajduje się raczej w grupie krajów, które dopiero budują fundament pod bardziej elastyczny system. Same taryfy dynamiczne nie działają, tak jak powinny. Samo wdrażanie liczników zdalnego odczytu nie rozwiąże problemu kosztów ogrzewania. Może jednak stworzyć warunki, w których pompa ciepła zacznie pracować taniej i bardziej przewidywalnie.

Dlaczego inteligentny licznik ma znaczenie?

Najważniejsza sprawa dotyczy taryf i godzinowego rozliczania energii. Pompa ciepła zużywa sporo prądu, ale część jej pracy można przesuwać w czasie. Może mocniej dogrzać budynek lub zasobnik wtedy, gdy energia jest tańsza. Może też ograniczyć pobór w godzinach największego obciążenia sieci.

“Inteligentne liczniki mają znaczenie dla pomp ciepła z prostego powodu: taryfy dotyczące czasu użytkowania sprawiają, że obsługa pompy ciepła jest tańsza, jeśli jest ona inteligentna. Bez inteligentnego pomiaru ten sygnał cenowy nie dociera do konsumenta. Uzasadnienie finansowe za przejściem na przejście na ciepło słabnie” – tłumaczy Jan Rosenow.

To zdanie dobrze pokazuje sedno problemu. Pompa ciepła może być urządzeniem elastycznym, ale potrzebuje bodźca cenowego i danych. Jeżeli gospodarstwo domowe płaci podobnie niezależnie od godziny, nie ma powodu zmieniać sposobu zużycia. Wtedy inteligentna praca urządzenia pozostaje głównie teorią.

Licznik to warunek potrzebny, ale niewystarczający

Wielka Brytania ma stosunkowo wysoki udział inteligentnych liczników, ale niską sprzedaż pomp ciepła. Włochy, Hiszpania i Portugalia również mają wysoką penetrację liczników, a nie zawsze przekłada się to na rynek inteligentnych taryf.

Problem leży więc nie tylko w sprzęcie pomiarowym. Liczą się także koszty inwestycji, konstrukcja taryf, dostępność instalatorów i zaufanie klientów. Jeżeli pompa ciepła kosztuje dużo na starcie, a taryfa jest nieczytelna, licznik nie wystarczy. Odbiorca musi zobaczyć realną korzyść na rachunku, a nie tylko nową technologię w skrzynce.

Inteligentne taryfy mogą zmienić rachunki

W badaniu „Flexibility forward: A survey of smart tariffs optimising electric vehicles and heat pumps in Europe”, przygotowanym przez Jaapa Burgera i Jana Rosenowa, przeanalizowano 480 inteligentnych taryf i usług w Europie. To trzy razy więcej niż w podobnej analizie z lat 2021/2022. Najczęściej pojawiały się taryfy oparte na dynamicznych cenach energii, ale rynek zaczyna iść dalej.

Coraz więcej ofert łączy kilka sygnałów jednocześnie: ceny hurtowe, lokalną produkcję z fotowoltaiki, warunki sieciowe i potrzeby bilansowania systemu. To ważne dla pomp ciepła, samochodów elektrycznych i magazynów energii. Te urządzenia mogą pracować elastycznie, ale tylko wtedy, gdy ktoś im pokaże, kiedy warto pobierać energię.

• Zobacz również: Te pompy ciepła będą powoli znikać z rynku przez czynnik chłodniczy. Co z zamontowanymi?

Co to oznacza dla Polski?

Polska musi równolegle robić kilka rzeczy. Po pierwsze, przyspieszać wymianę liczników na urządzenia zdalnego odczytu. Po drugie, tworzyć proste i zrozumiałe taryfy, które klient naprawdę potrafi wykorzystać. Po trzecie, rozwijać automatykę pomp ciepła, magazynów energii i domowych systemów EMS.

Bez tego pompa ciepła pozostanie dla wielu osób drogim urządzeniem elektrycznym. Z inteligentnym licznikiem, dobrą taryfą i automatyką może stać się elementem elastycznego domu. A to oznacza niższe rachunki, mniejsze obciążenie sieci i większy sens inwestowania w elektryfikację ogrzewania.

Najważniejszy wniosek jest prosty. Inteligentny licznik nie zastąpi dobrej polityki energetycznej, rozsądnych taryf i sprawnych instalatorów. Może jednak sprawić, że pompa ciepła zacznie wykorzystywać energię wtedy, gdy system najbardziej tego potrzebuje. Tam zaczyna się prawdziwa elastyczność.

[1] Burger, J., & Rosenow, J. (2025). Flexibility forward: A survey of smart tariffs optimising electric vehicles and heat pumps in Europe. The Electricity Journal, 38(4), 107520. ISSN 1040-6190.