Pomoc dla poszkodowanych w programie Czyste Powietrze, a wykonawcy protestują

• Skala zgłoszeń o nadużyciach jest niewielka – 470 zawiadomień na ponad milion złożonych wniosków nie wskazuje na systemowy problem.
• Wykonawcy protestują, domagając się wypłat za wykonane prace i wskazując na chaos proceduralny i opóźnienia.
• Nowe zasady obowiązujące od 2025 roku mają uporządkować program, ale narastające napięcia między beneficjentami, administracją i firmami mogą dopiero wybuchnąć.

Ustawa o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze

Kierownictwo Ministerstwa Klimatu i Środowiska przyjęło projekt ustawy mającej pomóc beneficjentom poszkodowanym w programie Czyste Powietrze. Chodzi o osoby, które otrzymały zaliczki, ale z powodu nierzetelnych wykonawców nie były w stanie ich rozliczyć. Minister Paulina Hennig-Kloska podkreśla, że nowe rozwiązania mają przede wszystkim ochronić ludzi, którzy padli ofiarą nieuczciwych firm, a w praktyce zostali pozostawieni sami sobie z problemem zwrotu nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.

“Właśnie dlatego przez ostatnie tygodnie pracowaliśmy w Ministerstwie z NFOŚiGW i wojewódzkimi funduszami nad założeniami specjalnej Ustawy o pomocy poszkodowanym w programie Czyste Powietrze. Przygotowane założenia przewidują m.in. możliwości zawieszenia ściągania nierozliczonych zaliczek od beneficjentów poszkodowanych przez nierzetelne firmy” – napisała Paulina Hennig-Kloska.

Ministerstwo przekonuje, że państwo ma większe możliwości niż pojedynczy senior czy rodzina, aby dochodzić pieniędzy od nieuczciwych firm.

“Skarb Państwa będzie oczywiście dążył do odzyskania każdej złotówki od nieuczciwych firm. Siła Państwa jest w takiej sytuacji większa od małżeństwa emerytów, którzy nie mają jak rozliczyć kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych, bo ktoś zniknął z pieniędzmi na termomodernizację ich domu. Organy ścigania analizują już 470 zawiadomień” – szefowa resortu klimatu i środowiska.

Skala oszustw i nadużyć w programie

I tu pojawia się pierwszy istotny kontekst: 470 zawiadomień na 1 077 070 wszystkich złożonych wniosków to zaledwie ok. 0,04%, czyli naprawdę niewielka skala. Zapytaliśmy Ministerstwo, czy te liczby uważają za „wierzchołek góry lodowej”, bo jeśli patrzeć wyłącznie na dane, nie wygląda to na szeroki systemowy proceder. Nadużycia w programach dotacyjnych się zdarzają – zwłaszcza tam, gdzie pojawiają się zaliczki i wysoki poziom dofinansowania, a w starej wersji programu można było dostać nawet 100% dotacji (oczywiście bez podatku VAT). Mimo to statystyki nie potwierdzają narracji o masowym wyłudzeniu środków.

Resort klimatu powtarza, że poprzednie regulacje generowały poważne problemy. Do jesieni 2024 roku dopuszczano m.in. składanie wniosków niepełnych, podwójnych, a nawet pustych. Tych niekompletnych zgłoszeń było aż 115 tys., czyli ok. 10,7% wszystkich wniosków złożonych od 2018 roku. Taka praktyka blokowała pracę wojewódzkich funduszy ochrony środowiska, spowalniała obsługę i tworzyła narastające zaległości. Dopiero zasady obowiązujące od 31 marca 2025 roku – jak zapewnia ministerstwo – gwarantują pełne bezpieczeństwo i ochronę interesów beneficjentów.

Równocześnie dane z bieżącej obsługi pokazują poprawę sytuacji. Wszystkie prawidłowo złożone w 2024 roku wnioski o płatność zostały już rozliczone. Nierozstrzygnięte pozostają jedynie 4634 wnioski, czyli mniej niż 2% ze wszystkich 197 tys. zgłoszonych w tym roku, które czekają wyłącznie na uzupełnienia lub dodatkowe wyjaśnienia ze strony samych beneficjentów. Fundusze wojewódzkie pracują już nad wnioskami z 2025 roku. Cóż, może to “zasługa” mniejszego zainteresowania programem, o czym więcej w materiale: NFOŚiGW podsumowuje zmiany w programie Czyste Powietrze. Czy na pewno są powody do optymizmu?

Wykonawcy protestują – chcą dostać pieniądze za wykonaną pracę

W tej debacie jest jednak jeszcze jedna, równie ważna strona – wykonawcy. I oni nie pozostają wobec sytuacji bierni. Firmy instalatorskie i budowlane od miesięcy alarmują, że państwo wstrzymuje lub opóźnia wypłaty za prace wykonane w ramach programu, mimo że to beneficjenci podpisywali z nimi umowy, a roboty zostały zrealizowane. Ich zdaniem to oni stali się ofiarami zmian, chaosu proceduralnego i administracyjnych przestojów.

Wykonawcy protestowali już kilkukrotnie, a kolejny protest odbył się dziś, 20 listopada 2025 roku w Warszawie. Domagają się gwarancji terminowych wypłat, stabilnych zasad i realnej ochrony firm, które – jak podkreślają – przez cały okres programu były jego filarem operacyjnym. Wskazują, że to oni rozliczają się z klientami, oni inwestują środki w materiały i robociznę, a teraz część z nich balansuje na granicy płynności finansowej.

Poniżej publikujemy zdjęcia z dzisiejszego protestu. Więcej szczegółów – relacje uczestników, postulaty branży oraz kulisy sporu – w osobnym materiale na naszym portalu.

Co dalej z programem Czyste Powietrze?

Specustawa niewątpliwie pomoże części poszkodowanych, a narracja o „nieuczciwych firmach” jest politycznie nośna. Jednak liczby wyraźnie studzą atmosferę: 470 zgłoszeń na ponad milion wniosków nie wygląda poważnie, choć – trzeba przyznać – każda z nich to osobny ludzki dramat. Widać raczej, że głównym problemem nie były masowe oszustwa, lecz nieprecyzyjne i zbyt liberalne zasady programu, które pozwalały na chaos, składowanie pustych wniosków i brak kontroli nad procesem. Dziś rządzący próbują ten chaos uporządkować. Jednak równolegle rośnie frustracja wykonawców – i to ona, jak pokazują protesty, może w najbliższych miesiącach stać się kluczowym polem napięć w całym sektorze termomodernizacji.

Źródło: gov.pl