Pompy ciepła wrócą do gry? Unia szykuje plan, który ma podwoić ich sprzedaż 

• Komisja Europejska chce przyspieszyć elektryfikację ogrzewania, transportu i przemysłu. Ważnym elementem planu ma być podwojenie sprzedaży pomp ciepła do 2030 r.
• Główną barierą pozostaje relacja cen prądu do gazu. Pompy ciepła są efektywne, ale bez tańszej energii elektrycznej nie zawsze opłacają się użytkownikom.
• Plan może pomóc rynkowi, ale sam nie wystarczy. Potrzebne będą stabilne dopłaty, zmiany w opłatach za energię i lepsze rozwiązania dla budynków wielorodzinnych.

Komisja Europejska przygotowuje Electrification Action Plan, który ma przyspieszyć zastępowanie paliw kopalnych energią elektryczną w transporcie, przemyśle i budynkach. Jednym z głównych obszarów zmian będzie ogrzewanie i chłodzenie, odpowiadające za około połowę zużycia energii w Unii Europejskiej. Ponad 70 proc. energii wykorzystywanej w tym sektorze nadal pochodzi z paliw kopalnych, przede wszystkim gazu.

Finalna wersja planu wymaga jednak dalszej weryfikacji po oficjalnej publikacji. Komisja zapowiadała wcześniej przedstawienie dokumentu w pierwszym kwartale 2026 roku, ale dostępne materiały oficjalne nadal opisują przede wszystkim kierunek prac i wyniki konsultacji. Szczegółowe cele dotyczące sprzedaży pomp ciepła, cen energii i nowych mechanizmów wsparcia pochodzą więc na obecnym etapie z projektu dokumentu oraz jego branżowych omówień.

Sprzedaż pomp ciepła miałaby się podwoić

Według założeń przedstawianych w omówieniach projektu roczna sprzedaż pomp ciepła w Europie miałaby wzrosnąć z około 2,88 mln urządzeń w 2025 roku do około 5,76 mln w 2030 roku. Nie jest to klasyczna prognoza rynkowa, ale wskaźnik pokazujący skalę rozwoju, do której miałaby prowadzić unijna polityka. Osiągnięcie takiego poziomu wymagałoby średniego wzrostu sprzedaży o około 15 proc. rocznie.

Oficjalne dane Komisji pokazują, że rynek zaczął odbudowywać się po spadkach z lat 2023-2024. Wstępne wyniki z 13 państw członkowskich wskazują, że sprzedaż wzrosła w 2025 roku o 11 proc., do 2,34 mln urządzeń na tych rynkach. Wynik pozostawał jednak niższy od poziomu potrzebnego do szybkiej realizacji celów REPowerEU, który zakładał podwojenie tempa instalowania pomp ciepła.

Cena prądu względem gazu pozostaje podstawową barierą

Pompy ciepła są od trzech do pięciu razy bardziej efektywne energetycznie od kotłów gazowych, ale ich opłacalność zależy również od cen nośników energii. Jeżeli energia elektryczna jest obciążona znacznie wyższymi podatkami i opłatami niż gaz, wysoka sprawność urządzenia nie zawsze przekłada się na niższe rachunki. Komisja wskazuje wysokie ceny prądu jako jedną z przyczyn spowolnienia europejskiego rynku pomp ciepła.

Według projektu planu relacja ceny energii elektrycznej do ceny gazu miałaby do 2030 roku spaść maksymalnie do 2,5 w gospodarstwach domowych i do 2 w przemyśle. Osiągnięcie tych wartości wymagałoby między innymi zmian w podatkach i opłatach doliczanych do rachunków. Propozycja nie oznacza przy tym administracyjnego ustalenia jednej ceny energii w całej Unii, lecz próbę zmiany warunków ekonomicznych elektryfikacji.

• Zobacz również: Bufor w instalacji z pompą ciepła – kiedy jest konieczny, a kiedy zbędny?

Finansowanie ma objąć również trudniejsze inwestycje

W projekcie pojawiają się także rozwiązania dotyczące obniżonego VAT, leasingu społecznego oraz nowych modeli finansowania. Mają one ograniczyć wysoki koszt początkowy, który dla części gospodarstw domowych pozostaje większą barierą niż późniejsze koszty eksploatacji. Szczególnego podejścia wymagają budynki wielorodzinne, gdzie decyzje i koszty są rozdzielone pomiędzy mieszkańców, właścicieli, wspólnoty i zarządców.

Rozważany mechanizm rynku czystego ciepła miałby natomiast zwiększyć odpowiedzialność producentów i sprzedawców urządzeń grzewczych. Rozwiązanie mogłoby stopniowo zobowiązywać firmy oferujące kotły na paliwa kopalne do zwiększania sprzedaży technologii niskoemisyjnych. Jego dokładna konstrukcja będzie jednak znana dopiero po publikacji finalnego dokumentu i ewentualnych projektów przepisów.

Pompa ciepła ma także wspierać sieć

Elektryfikacja ogrzewania zwiększy zapotrzebowanie na energię, szczególnie podczas zimowych szczytów. Pompa ciepła wyposażona w automatykę i bufor może jednak częściowo przesuwać pobór na godziny, w których energia jest tańsza lub dostępna jest większa produkcja z OZE. Takie wykorzystanie urządzeń wymaga taryf dynamicznych, inteligentnych liczników i odpowiednich zasad komunikacji z systemem energetycznym.

Znaczenie będzie miała również funkcja chłodzenia, ponieważ rewersyjne pompy ciepła mogą pracować przez cały rok. Europejska polityka dotycząca budynków coraz częściej musi uwzględniać nie tylko ogrzewanie zimą, ale też ryzyko przegrzewania podczas fal upałów. Komisja już obecnie zalicza wysokoefektywne pompy rewersyjne do technologii wspierających rozwój odnawialnego chłodzenia.

Electrification Action Plan może wyznaczyć kierunek rozwoju rynku, ale sam dokument nie podwoi sprzedaży pomp ciepła. Potrzebne będą stabilne programy wsparcia, zmiany w relacji cen prądu i gazu, rozwój sieci oraz rozwiązania dostosowane do budynków wielorodzinnych. Ostateczna ocena planu będzie możliwa po publikacji jego finalnej wersji.

Źródło: Komisja Europejska – Electrification Action Plan, EHPA, Financial Times, Euronews.