Potencjał geotermii w Polsce. Ile kosztuje energia z głębi ziemi? 

Polska znajduje się wśród unijnych średniaków jeśli chodzi o stan rozwoju geotermii. Według raportu Europejskiej Rady Energii Geotermalnej, opublikowanego w czerwcu 2020 r., pod względem liczby geotermalnych systemów c.o. Polska zajmowała 14. miejsce wśród 27 krajów Unii Europejskiej.  Jaki jest potencjał geotermii w Polsce? Czy taki rodzaj pozyskiwania energii rzeczywiście się opłaca?

Zdjęcie autora: Magdalena Mateja-Furmanik
Zdjęcie autora: Magdalena Mateja-Furmanik

Magdalena Mateja-Furmanik

Redaktorka portalu GLOBEnergia
ciepłownia geotermalna

Podziel się

Energia z głębi ziemi wykorzystywana jest w naszym kraju w sześciu ciepłowniach, dziewięciu obiektach rekreacyjnych (w tym w jednym aqua parku) i ośmiu uzdrowiskach. Ciekawym zastosowaniem geotermii jest wykorzystanie jej np. w hodowli ryb, balneoterapii, rekreacji, czy przemyśle spożywczym.

Nie jest to jednak koniec. Obecnie w budowie znajduje się aż 13 ciepłowni. Jak wygląda zatem potencjał geotermalny naszego kraju?

Jaka powierzchnia Polski ma potencjał geotermalny? 

Źródło: Potencjał geotermalny oraz możliwości wykorzystania wód geotermalnych w Polsce, Konferencja regionalna “Geotermia. Szansa czy kłopot”, 2019.   

Na uroczystym podpisaniu umowy pomiędzy Arturem Michalskim – Wiceprezesem Zarządu NFOŚiGW oraz Wojciechem Ignacokiem – Prezesem PEC Geotermia Podhalańska SA dotyczącej projektu najnowszego odwiertu geotermalnego obecna była minister klimatu i środowiska Anna Moskwa, która w swoim wystąpieniu zaznaczyła, że aż 50% Polski ma potencjał geotermalny

-Nie spoczniemy, póki tych 50 proc. nie wykorzystamy - zadeklarowała minister Moskwa.

Czy słowa te nie były wyolbrzymieniem? Odpowiedzi na to pytanie udzielił Marek Hajto, asystent naukowo-badawczy na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. 

-Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ obszar perspektywiczny dla bezpośredniego wykorzystania wód geotermalnych w systemach ciepłowniczych wskazany na mapach, obejmujący powierzchnię ok. 40% Polski definiuje występowanie wód geotermalnych na głębokościach nie przekraczających 2000 m oraz o temperaturze wód nie mniejszej niż 50 st C. W wielu systemach ciepłowniczych jest to temperatura niewystarczająca do bezpośredniego wykorzystania – geotermia musi być zintegrowana z innym źródłem ciepła - stwierdza. 

Oznacza to, że nawet w najbardziej optymistycznych scenariuszach nie można powiedzieć, że aż połowa Polski posiada potencjał geotermalny. Obszar, gdzie geotermia dla efektywnego działania nie musi być zintegrowana z innym źródłem ciepła jest jeszcze mniejszy.

-Najbardziej perspektywiczne rejony w Polsce, w których występują gorące wody termalne, obejmuje nieckę szczecińską, nieckę łódzką oraz nieckę podhalańską. Tam możemy się spodziewać temperatury wód termalnych na poziomie 70 – 90 st C. W tych rejonach wodę można eksploatować z wydajnością przekraczającą 150 m3/h z jednego otworu geotermalnego. 

Nie oznacza to jednak, że w praktyce potencjał geotermalny Polski jest niewielki. Jak zauważa Marek Hajto powołując się na szacowania dokonane w serii Atlasów geotermalnych (Górecki, Hajto i in. 2006-2013) potencjał techniczny energii geotermalnej jest znaczny i oszacowano go na ok. 3-6 mln ton ekwiwalentnych ropy naftowej tj. kilkaset ciepłowni geotermalnych. Nie oznacza to jednak, że tyle ciepłowni powstanie. Warunkiem budowy tego typu infrastruktury jest nie tylko istnienie wydajnych ujęć geotermalnych w danym miejscu, lecz również istnienie sieci ciepłowniczej o właściwych parametrach, a także odbiorców. 

-Co z tego, że w wielu miejscach mamy zasoby, jak nie mamy tam odbiorcy! - zauważa Hajto.

Można by powiedzieć, że do tanga trzeba dwojga - z jednej strony muszą być więc zasoby, ale muszą też być odbiorcy zainteresowani korzystaniem z ciepła ziemi. Czy jeśli nawet spełnimy wszystkie powyższe warunki, wykorzystanie z geotermii jest opłacalne?

Ile kosztuje ogrzewanie geotermią?

Chociaż energię z odnawialnych źródeł energii często określa się jako “darmową”, w praktyce nigdy tak nie jest, chociażby przez konieczność inwestycji w odpowiednią infrastrukturę, serwis, czy opłaty dystrybucyjne. 

W przypadku geotermii koszt budowy jest znaczny ze względu na konieczność wykorzystania zaawansowanych technologii i zrobienia głębokich odwiertów - często sięgających kilku kilometrów.    

Ile w takim razie kosztuje ogrzewanie domu geotermią?

-Cena 1 GJ energii sprzedawanej przez lokalnego dostawcę ciepła jest regulowany, czyli zatwierdzony w formie taryf przez URE. Ceny te są zróżnicowane w zależności od modelu biznesowego firmy ciepłowniczej, w tym rodzaju źródła/źródeł energii (np. mix węgla, biomasy, gazu, geotermii itp.) oraz uzasadnionych kosztów prowadzenia działalności. W 2019 roku udział geotermii w pracujących ciepłowniach wahał się od 1% do 57%. Do 2018 roku ceny 1 GJ energii w funkcjonujących zakładach geotermalnych nie przekraczały kwoty ok. 85 zł/GJ netto. W grudniu 2022 roku Geotermia Podhalańska podniosła ceny ciepła o ok. 22% ze względu na wzrost cen innych nośników energii, w tym prądu. Koszt ogrzewania i ciepłej wody użytkowej domu na Podhalu (4 osobowa rodzina) z PEC to ok. 5500-6000 zł/rok. - stwierdza Marek Hajto. 

W przypadku ciepłowni Geotermia Podhalańska największy koszt związany jest z zatłaczaniem wody geotermalnej

Musimy pamiętać, że koszt ogrzewania w dużym stopniu zależy od stopnia termoizolacji budynku. Dla przykładu zgodnie z kalkulatorem ogrzewania domu opracowanym przez Polski Alarm Smogowy i Porozumienie Branżowe Na Rzecz Efektywności Energetycznej ciepła woda użytkowa i ogrzewanie nowego domu w standardzie WT 2021 o 150 m2 , w którym mieszkają cztery osoby, kotłem kondensacyjnym na olej opałowy będzie kosztować prawie 6,9 tys. zł w ciągu roku. Ogrzewanie tego samego domu z ogrzewaniem podłogowym pompą ciepła będzie kosztować 3,5 tys. zł

Z kolei ciepła woda użytkowa i ogrzanie starego domu o słabym ociepleniu o powierzchni 150 m2, w którym mieszkają 4 osoby, w przypadku korzystania z kotła kondensacyjnego na olej opałowy może sięgnąć nawet 18 tys. zł, w przypadku kotła gazowego będzie to 10,5 tys., a pompy ciepła z ogrzewaniem podłogowym - 8,3 tys. zł.   

W przypadku korzystania z sieci MPEC w Krakowie koszt ogrzewania i ciepłej wody użytkowej w ciągu roku czteroosobowej rodziny w domu o 150 m2 , o średnim poziomie termoizolacji, będzie wynosić około 6,5-7 tys. zł. 

Oznacza to, że korzystanie z geotermii generalnie jest opłacalne, chociaż na rynku dostępne są konkurencyjne opcje.