Program Czyste Powietrze powinien być apolityczny, ale czy to w ogóle możliwe?

• Upolitycznienie protestów osłabia zaufanie społeczne do programu Czyste Powietrze, choć samorządowcy podkreślają, że powinien on pozostać wspólnym, ponadpartyjnym celem.
• Beneficjenci i wykonawcy mierzą się z realnymi problemami – opóźnionymi wypłatami, niepewnością finansową i brakiem jasnych zasad, co rodzi frustrację i sprzyja narastaniu napięć.
• Samorządy apelują o pilne usprawnienia i większą współpracę między rządem, WFOŚiGW, opozycją i samorządami, aby program działał efektywnie i skutecznie wspierał mieszkańców.

W ostatnich miesiącach protesty beneficjentów i wykonawców programu zaczęły narastać, a w wielu miejscach w Polsce przybierać formę inicjatyw o wyraźnym zabarwieniu politycznym. Podczas konferencji zorganizowanej przez Polski Alarm Smogowy zapytaliśmy więc prezydenta Rybnika Piotra Kuczerę oraz zastępcę burmistrza Skawiny Tomasza Ożoga, jak oceniają to zjawisko. Te dwa miasta dla jakości powietrza zrobiło wyjątkowo dużo, wymieniając setki przestarzałych urządzeń grzewczych. 

Czyste Powietrze ponad podziałami?

Pytanie dotyczyło przede wszystkim wpływu upolitycznienia protestów na społeczne postrzeganie programu, poziom zaufania do jego działania oraz ryzyko mieszania merytorycznej dyskusji o jakości wsparcia z bieżącą walką polityczną. Jak na to odpowiedzieli zapytani samorządowcy? Oceniając pojawiające się wokół programu napięcia i polityczne emocje, najważniejsze musi być porozumienie ponad podziałami.

“Bardzo bym chciał, aby program Czyste Powietrze był absolutnie apolityczny. Tak naprawdę polityka tu nie może się wedrzeć. Dzisiaj naród jest bardzo podzielony, ale tak naprawdę wszyscy oddychamy tym samym powietrzem. Niech to przynajmniej będzie ten element, który nas łączy” – skomentował dla naszej redakcji Piotr Kuczera – prezydent Rybnika.

Program Czyste Powietrze stał się elementem polityki, co wydaje się naturalne – to przecież politycy decydują o zmianach, finansowaniu i kierunkach działania programu. Nie powinno jednak dojść do sytuacji, w której strony będą się licytować, oskarżać i próbować w materii zbijać kapitał polityczny.

“Jeżeli interesują się tym przeróżne ugrupowania i formacje polityczne, to dobrze, bo to głównie od nich zależą zmiany, które mogą być poczynione na poziomie parlamentarnym i rządowym. I byłoby świetnie, gdyby Czyste Powietrze nadal pozostało takim wspólnym tematem wszystkich stron sceny politycznej” – wyjaśnił Tomasz Ożóg.

Obawy wokół programu Czyste Powietrze

Zastępca burmistrza Skawiny dodał również, że celem nie powinno być polityczne „dogadywanie się”, lecz stworzenie możliwie najlepszego programu, który realnie wesprze Polaków oczekujących skutecznej pomocy. Jego zdaniem to właśnie poprawa jakości i efektywności programu, a nie układanie się między ugrupowaniami, powinna stać się nadrzędnym priorytetem. Swoimi obawami podzielił się także Piotr Kuczera.

“Myślę, że sprawność działania programu powinna zależeć od współpracy samorządów, ministerstwa, rządu, ale też szeroko rozumianej opozycji, bo przecież ten program pojawił się w okresie funkcjonowania poprzedniego rządu i bardzo bym nie chciał, żeby to była jakaś karta przetargowa czysto polityczna” – dodał prezydent Rybnika.

Choć niestety coraz częściej tak się właśnie dzieje. Na protestach wykonawców transparenty i hasła często nie odnoszą się do merytorycznej krytyki programu. Stanowią bardziej wyraz politycznej frustracji, której niestety nie można się dziwić. Zwłaszcza biorąc pod uwagę, w jak trudnej sytuacji znaleźli się niektórzy przedsiębiorcy. 

Każdy problem w programie to potencjalny ludzki dramat

Z drugiej strony mamy także wielu beneficjentów, którzy czują się “nabici w program Czyste Powietrze”. Wizerunek programu w ostatnim czasie dość mocno ucierpiał, a wielu Polaków straciło do niego zaufanie. Wyniki przeprowadzonego przez nas badania, o którym możesz więcej przeczytać TUTAJ, idealnie to pokazują. 

Wielu beneficjentów oczekiwało, że środki zostaną im zwrócone w określonym terminie, a tak się nie stało. To – jak zaznaczył Tomasz Ożóg – rodzi realne emocje na poziomie lokalnym. Wskazał również, że samorządy od dawna sygnalizują problemy i apelują o szybkie skorygowanie tych elementów programu, które dziś nie funkcjonują prawidłowo. Zdaniem Ożoga, sprawnie działający program to taki, który umożliwia jak najszybsze i jak najszersze skorzystanie z dofinansowań, tak aby jak najwięcej osób mogło wymienić źródło ciepła oraz przeprowadzić termomodernizację swoich budynków.

“To są realne ludzkie historie i tragedie, które się przewijają przez mieszkańców, którzy albo weszli w ten program i dzisiaj mają problem, bo okazuje się, że nie mają jak sfinansować, albo że WFOŚiGW nie zwróci części środków. To są też historie wykonawców, którzy zakładali za mieszkańców te środki, wiedząc, że WFOŚiGW je zwróci, a tak się nie dzieje” – skomentował dla naszej redakcji Tomasz Ożóg – zastępca burmistrza Skawiny.

Troska o jakość powietrza jako polska racja stanu?

Ten materiał podsumujmy mocnymi słowami Piotra Kuczery. 

“Kiedyś był taki ładny zwyczaj, że w dwóch sprawach – wejścia do Unii Europejskiej i do NATO – zarówno opozycja, jak i strona rządowa mówiły jednym głosem. Oby udało się też takie zasady ustalić w programie Czyste Powietrze, że jest czymś niedyskutowalnym, jest po prostu celem, który mamy zrealizować” – spuentował Piotr Kuczera – prezydent Rybnika.

Troska o jakość powietrza powinna towarzyszyć nam wszystkim. To od niej zależy nasze zdrowie. Oczywiście – w ujęciu globalnym emisja CO₂ i innych gazów przyczynia się do zmian klimatycznych. Ta perspektywa jest dla wielu osób odległa, a samo globalne ocieplenie bywa negowane przez polityków. Ale smog, jakość powietrza i związane z tym potencjalne choroby to jest fakt. Aby się o tym przekonać wystarczy wyjść na zewnątrz w chłodniejszy dzień. Niestety to również bywa dyskredytowane przez niektóre środowiska polityczne. Czy zatem program Czyste Powietrze – jego idea, działanie i wizerunek są niszczone przez część polityków? Tak – i często właśnie ponad podziałem na lewą i prawą stronę.

Opracowanie własne.