W dobie boomu fotowoltaicznego związanego z mikroinstalacjami słonecznymi, pojawiają się pytania o rozwój mikroinstalacji wiatrowych oraz biomasy, których największy potencjał wykorzystania jest na obszarach wiejskich. Rolnicy decydują się także na instalacje fotowoltaiczne, jednak służą one najczęściej stricte do pokrywania zapotrzebowania na energię w domach. Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że obecnie nie planuje programów wsparcia dla rozwoju mikroinstalacji wiatrowych. To samo dotyczy turbin wiatrowych o pionowej osi obrotu, jednak jak podkreśla, nie ma wpływu na wybór technologii przez inwestorów. Obecny system aukcyjny nie dzieli instalacji wiatrowych z wbudowanymi turbinami z pionową lub poziomą osią obrotu. Resort podkreśla, że decyzja o przystąpieniu do aukcji z daną technologią OZE jest decyzją podejmowaną wyłącznie przez inwestora.

Jedną z barier rozwoju mikroinstalacji wiatrowych jest m.in. koszt, co może być problematyczne w kontekście rozwoju na obszarach wiejskich i peryferyjnych. Dotyczy to także innych rodzajów instalacji OZE. Pytamy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi o potencjał wykorzystania OZE, w szczególności mikroinstalacji wiatrowych, na obszarach wiejskich oraz możliwości inwestycji i dostępne wsparcie.

Instrumenty PROW

Dariusz Mamiński z resortu rolnictwa poinformował w odpowiedzi GLOBEnergia.pl, że rolnicy mają możliwość realizacji inwestycji w ramach instrumentów PROW na lata 2014-2020 takich jak: “Modernizacja gospodarstw rolnych, Przetwórstwo i marketingu artykułów rolnych, Premie dla młodych rolników, Rozwój przedsiębiorczości – rozwój usług rolniczych, Restrukturyzacja małych gospodarstw”. Tłumaczy, że w ramach programu zainteresowane osoby mogą zakupić urządzenia do produkcji energii ze źródeł odnawialnych, o ile takie instalacje wiążą się z działaniami na rzecz rozwoju gospodarstwa/działalności rolniczej w gospodarstwie lub przygotowaniem do sprzedaży produktów rolnych wytwarzanych w gospodarstwie.

Ponadto prowadzone są działania promujące rozwiązania zrównoważone dla rolnictwa. Przykładowo Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) od 26 lutego do 10 kwietnia 2019 r. przeprowadził  cykl szkoleń pt. „OZE – szansa na innowacyjne rolnictwo” pod patronatem honorowym MRiRW. KOWR informuje, że spotkania odbyły się we wszystkich województwach i miały na celu rozpowszechnienie wiedzy dotyczącej możliwości wykorzystywania OZE. Wzięło w nich udział ponad 1 400 osób.

Agroenergia

Resort przypomniał także o realizowanym przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska programie Agroenergia, w ramach którego można uzyskać dofinansowanie do mikroinstalacji OZE w gospodarstwach rolnych. Celem programu jest zwiększenie produkcji energii  elektrycznej OZE w sektorze rolniczym. Rolnik może uzyskać wsparcie w inwestycji w  instalację fotowoltaiczną, elektrownię wiatrową oraz pompę ciepła służące zaspokajaniu własnych potrzeb energetycznych wnioskodawcy o mocy zainstalowanej większej niż 10 kW oraz nie większej niż 50 kW. Można także dofinansować magazyn energii.

– Dane NFOŚiGW z pierwszego przeprowadzonego naboru wniosków w 2019 r. pokazały, że nie zgłoszono żadnego wniosku dotyczącego dofinansowania mikroinstalacji wiatrowych – wskazuje Mamiński.

Ostatni nabór do programu Agroenergia został zakończony w połowie grudnia 2019 r. Redakcja GLOBenergia.pl pod koniec 2020 r. zapytała NFOŚiGW o dalsze plany wobec tego programu.

Według odpowiedzi, którą otrzymaliśmy od Rzecznika NFOŚiGW, obecnie trwa współpraca z Ministerstwem Klimatu i Środowiska nad dalszą zmianą programu Agroenergia. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej będzie informował o nowym naborze po finalizacji tych rozmów.

Plan strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej

Czy ministerstwo rolnictwa przewiduje wsparcie dla OZE? Mamiński tłumaczy, że w nowej perspektywie finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2021-2027 przewidywane jest wsparcie zakupu i montażu niektórych urządzeń i instalacji OZE jak biogazowni, elektrowni wodnych czy pieców na biomasę.

MRiRW podaje na stronie, że obecnie trwają konsultacje projekt Planu Strategicznego dla WPR. Pierwszy etap konsultacji przewidywany jest do 15 lutego 2021 r. Reforma Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) po 2023 r. zakłada, że każde państwo UE przygotuje Plan Strategiczny dla WPR. W projekcie czytamy, że jednym z celów szczegółowych WPR jest “przyczynianie się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowywania się do niej, a także do zwiększania udziału zrównoważonej energii”. Strategia wyjaśnia, że postępująca mechanizacja i automatyzacja procesów w gospodarstwach rolnych zwiększa zapotrzebowanie na energię elektryczną. Jedną z możliwości zaspokojenia popytu mają być OZE, które mają zapewnić także poprawę warunków produkcji w rolnictwie oraz adaptację do zmian klimatu. Podkreślono istotną rolę mikrobiogazowni, które powinny być traktowane jako element krajowej energetyki rozproszonej.

Projekt planu strategicznego dla WPR zakłada rozwój mikroinstalacji wodnych, które piętrząc wodę będą mogły być wyposażone w generatory do produkcji energii. Mają poprawić efektywność wykorzystania dostępnych zasobów wodnych zarówno w produkcji energii, jak i produkcji rolnej.

Rozwój rolnictwa będzie wymagał szukania rozwiązań z obszaru ograniczenia zużycia energii elektrycznej oraz udziału OZE w procesach produkcyjnych na obszarach wiejskich. – W tym zakresie realizowane będzie wsparcie inwestycyjne umożliwiające realizację projektów przyczyniających się do zwiększenia wykorzystania OZE oraz technologii cyfrowych dla ograniczenia zużycia energii w produkcji rolniczej – czytamy w projekcie planu strategicznego dla WPR. Autorzy projektu mają tu na myśli mikroinstalacje wodne, biogazownie rolnicze, systemy odzyskiwania ciepła z budynków inwentarskich oraz termomodernizację budynków gospodarskich. Niezbędne będą w tym celu odpowiednie usługi doradcze oraz przeszkolenie rolników.

Do priorytetów inwestycyjnych rozwoju obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego ze środków Krajowego Planu Odbudowy zalicza się m.in. utworzenie Funduszu Niskoemisyjnego Transportu Wiejskiego, z którego będą udzielone dotacje na zakup pojazdów elektrycznych przez rolników i zrzeszenia oraz przedsiębiorców prowadzących działalności na terenach wiejskich o ile produkują energię z OZE. Przewiduje się inwestycje OZE na obszarach wiejskich (w tym m.in. budowę instalacji OZE i magazynów energii związanych z działalnością rolniczą, pompy ciepła i systemy rekuperacji, budowę lokalnej sieci dystrybucji energii z OZE, dopłatę do funkcjonowania spółdzielni energetycznej, magazynowania energii w gospodarstwach rolnych, w tym spółkach KOWR).

Resort rolnictwa dostrzega potencjał

MRiRW informuje GLOBEnergia.pl, że dostrzega niewykorzystany potencjał w rozwoju technologii OZE, które poza samym wytwarzaniem energii, przynoszą również inne korzyści dla rolnictwa i obszarów wiejskich, jak np. zagospodarowanie produktów ubocznych i odpadów z rolnictwa, a także poprawa gospodarki wodnej. Mamiński wyjaśnia, że konieczność rozwoju takich źródeł OZE na obszarach wiejskich jest spowodowana m.in. rosnącymi wymogami środowiskowymi, w tym związanymi z ograniczeniem stosowania chemicznych środków ochrony roślin i nawozów mineralnych, co możliwe jest np. dzięki nawozowemu wykorzystaniu produktu pofermentacyjnego z biogazowni rolniczych.

– Dodatkowo lokalne wytwarzanie energii na własne potrzeby ze stabilnych źródeł, zwiększa bezpieczeństwo energetyczne, co przy rozproszonej zabudowie terenów wiejskich i niskiej jakości sieci dystrybucyjnej jest również znaczącą korzyścią – wskazuje przedstawiciel resortu.

Patrycja Rapacka/Maria Niewitała 

Redakcja GLOBEnergia