Ruszt awaryjny do spalania węgla lub śmieci w programie Czyste Powietrze – kto do tego dopuścił? 

• Organizacje branżowe (PORT PC, SPIUG, APPLiA Polska) alarmują, że w programie Czyste Powietrze wciąż dofinansowuje się kotły na biomasę, które można wyposażyć w ruszt awaryjny umożliwiający spalanie odpadów, węgla czy paliw niskiej jakości, co grozi zwiększoną emisją zanieczyszczeń i utratą miliardów złotych z funduszy.
• Mimo formalnego zakazu od kwietnia 2024 roku oraz wymogu deklaracji producentów, brak realnej kontroli powoduje, że w wielu modelach możliwy jest łatwy montaż rusztu awaryjnego; mechanizmy zgłaszania nieprawidłowości w bazie ZUM są nieskuteczne.
• Branżowe organizacje domagają się natychmiastowego usunięcia z listy ZUM kotłów umożliwiających montaż rusztu, wprowadzenia skutecznych kontroli laboratoryjnych i rynkowych, a także wyrównania wymogów dla wszystkich technologii grzewczych zgodnie z zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”.

Branżowe organizacje – PORT PC, SPIUG i APPLiA Polska – biją na alarm. W ramach programu Czyste Powietrze wciąż można uzyskać dofinansowanie na kotły na biomasę, które w praktyce da się wyposażyć w tzw. ruszt awaryjny. To rozwiązanie techniczne otwiera furtkę do spalania odpadów, węgla czy paliw o bardzo niskiej jakości. Dlatego w apelu skierowanym do MKiŚ oraz NFOŚiGW organizacje domagają się natychmiastowego wycofania takich urządzeń z programu. Gra toczy się nie tylko o czystsze powietrze i ochronę środowiska, ale także o przyszłość finansowania całego programu.

Dla niewtajemniczonych. Ruszt awaryjny to dodatkowy, metalowy element, który po zamontowaniu w kotle na biomasę pozwala spalać paliwa, do których urządzenie w ogóle nie jest przeznaczone – węgiel, drewno niskiej jakości czy nawet odpady. Takie praktyki powodują znaczny wzrost emisji szkodliwych pyłów i innych zanieczyszczeń. To całkowicie kłóci się z ideą ograniczania niskiej emisji. 

Nieszczelna lista ZUM i kolejne problemy programu Czyste Powietrze

Od kwietnia 2024 roku każdy producent kotłów na biomasę, zgłaszając urządzenie na listę Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM) w programie Czyste Powietrze, musi prawnie zadeklarować, że w danym modelu nie da się zamontować tzw. rusztu awaryjnego. W teorii ma to gwarantować, że kocioł nie zostanie przerobiony na „wszystkopalny” i nie posłuży do spalania niskiej jakości paliw. Takie zabezpieczenie powinno zapobiegać sytuacjom, w których urządzenia zakupione z dotacją są używane niezgodnie z zasadami programu obowiązującymi od 2018 roku. Problem w tym, że choć deklaracje trafiają na papier, to praktyka często wygląda zupełnie inaczej.

Źródłem problemu jest brak skutecznej kontroli. Nikt realnie nie weryfikuje, czy deklaracje producentów mają pokrycie w rzeczywistości, a w wielu modelach możliwość zamontowania rusztu pojawia się bez większego wysiłku po zakupie. Internetowy formularz do zgłaszania nieprawidłowości w bazie ZUM praktycznie nie działa – ani użytkownicy, ani instalatorzy, ani producenci nie są zainteresowani egzekwowaniem ograniczeń dotyczących spalania odpadów czy taniego, niededykowanego paliwa. Po raz kolejny okazuje się, że błędy polityków i urzędników powodują niemałe zamieszanie i problemy, które trzeba odkręcać.

Co więcej, istnieje ryzyko, że osoby, które zamontowały ruszt awaryjny, będą musiały zwrócić dotację. Więcej przeczytasz o tym w poniższym materiale.

Lista ZUM do pilnej reformy!

PORT PC, SPIUG i APPLiA w liście do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zaapelowały o pilne usunięcie z listy ZUM wszystkich kotłów, które technicznie umożliwiają montaż rusztu awaryjnego. Postulują też wykreślenie urządzeń, które nie zostały zgłoszone do europejskiego rejestru EPREL – bazy gromadzącej dane o produktach objętych obowiązkiem etykietowania energetycznego. Organizacje domagają się rzetelnych kontroli, które sprawdzą, czy deklaracje producentów są zgodne z rzeczywistością, i podkreślają, że problem ma szerszy, systemowy wymiar. Wojciech Konecki, prezes zarządu APPLiA Polska, twierdzi, że od wielu miesięcy mamy do czynienia z nierównym traktowaniem technologii grzewczych dopuszczonych do programu Czyste Powietrze.

Z jednej strony trwa nieustanne podbijanie wymogów dla pomp ciepła, co mocno utrudnia im dostęp do dofinansowań, a z drugiej jest zachowywana wyjątkowa tolerancja dla reszty urządzeń, nawet wobec ewidentnych naruszeń regulaminu. Efekt? Dofinansowania zostały zdominowane przez urządzenia mniej nowoczesne, o kilkukrotnie niższej efektywności energetycznej niż pompy ciepła. Jest to sprzeczne z kolejną generalną zasadą polityki unijnej: „efektywność energetyczna przede wszystkim”

mówi Wojciech Konecki, prezes zarządu APPLiA Polska.

Organizacje podkreślają, że dane sprzedażowe z hurtowni instalacyjnych pokazują ogromną skalę problemu. W związku z tym zdecydowały o przygotowaniu oficjalnego pisma do Komisji Europejskiej oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego. O planowanych działaniach organizacje poinformowały już MKiŚ i NFOŚiGW. Co powinno zostać zrobione jak najszybciej? Należy “weryfikować kotły na etapie badań typu w laboratoriach pod kątem możliwości montażu rusztu. Wprowadzić kontrole urządzeń obecnych na rynku. Usunąć natychmiast z listy ZUM wszystkie modele kotłów, które mogą być wyposażone później w ruszt awaryjny”.

Źródło: PORT PC, SPIUG i APPLiA.