Spory sądowe w Czystym Powietrzu? NFOŚiGW nie wie, ile ich jest w całym kraju 

• NFOŚiGW nie prowadzi zbiorczej statystyki sporów sądowych w programie Czyste Powietrze. To utrudnia ocenę skali konfliktów z beneficjentami.
• Sprawy dotyczące rozliczeń i kwalifikowalności kosztów trafiają do wojewódzkich funduszy. Centralny program działa więc przy rozproszonej odpowiedzialności.
• Brak zagregowanych danych może być problemem przy tak dużym programie. Utrudnia wyciąganie wniosków i poprawę zasad kontroli.

Spory sądowe w Czystym Powietrzu? NFOŚiGW nie gromadzi zbiorczych danych

Zapytaliśmy NFOŚiGW, czy aktualnie toczą się postępowania sądowe związane z programem Czyste Powietrze, ile ich jest i czy któreś zakończyły się już rozstrzygnięciem. Pytaliśmy także o docierające do redakcji informacje, jakoby beneficjent miał wygrać sprawę, w której zarzucono mu zawyżenie kosztów. Odpowiedź Funduszu nie potwierdza tych doniesień, ale pokazuje istotny problem: NFOŚiGW nie prowadzi zbiorczej statystyki takich spraw. 

To ważne, bo Czyste Powietrze po reformie mocno akcentuje kontrolę, rozliczalność i uszczelnienie zasad. Program ma chronić beneficjentów przed nadużyciami, ale jednocześnie coraz więcej uwagi poświęca się kwalifikowalności kosztów, cenom usług, dokumentacji i prawidłowości rozliczeń. A tam, gdzie pojawia się kontrola, mogą pojawić się także spory. 

NFOŚiGW nie komentuje indywidualnych postępowań

W odpowiedzi na pytania redakcji Fundusz przekazał: “NFOŚiGW nie gromadzi zbiorczych danych dotyczących ewentualnych indywidualnych postępowań sądowych związanych z realizacją programu Czyste Powietrze i nie komentuje toczących się ani zakończonych postępowań dotyczących konkretnych beneficjentów”.

To stanowisko oznacza, że centralny Fundusz nie potwierdza informacji o konkretnej sprawie, ale też nie przedstawia danych, które pozwoliłyby ocenić skalę podobnych postępowań. Odpowiedź ma charakter proceduralny: indywidualne spory związane z realizacją umów pozostają po stronie właściwych wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Choć osobiście uważam, że taką kontrolę i dysponowanie informacjami NFOŚiGW powinien mieć jako główne instytucja, zwłaszcza że to ona przekazuje poszczególnych wfośigw pieniądze. Poniżej dalsza część stanowisko NFOŚiGW:

“Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, z uwzględnieniem jej okoliczności oraz obowiązujących przepisów. W przypadku sporów dotyczących realizacji umów właściwe są wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Co do zasady, ocena kwalifikowalności kosztów oraz rozliczenia inwestycji odbywa się na podstawie dokumentacji programu i indywidualnej analizy konkretnej sprawy prowadzonej przez właściwy WFOŚiGW”.

• Zobacz również: Fundusz odmówił wypłaty dotacji z Czystego Powietrza i przegrał w sądzie. Teraz musi zapłacić

Centralny program, rozproszone konflikty

Tu pojawia się zasadniczy problem. Czyste Powietrze jest programem ogólnopolskim, rozpoznawalnym i finansowanym ze środków publicznych. Dla beneficjenta to jeden program, z jedną nazwą, jednym zestawem zasad i jednym celem: poprawą efektywności energetycznej domu. Od strony obsługi umów i rozliczeń odpowiedzialność jest jednak rozproszona między wojewódzkie fundusze.

To może tłumaczyć, dlaczego NFOŚiGW nie komentuje pojedynczych postępowań. Nie zmienia jednak faktu, że brak zbiorczych danych utrudnia ocenę, czy spory sądowe są marginalnym zjawiskiem, czy sygnałem szerszego problemu. Przy programie tej skali anonimowa, zagregowana informacja o liczbie spraw, ich przedmiocie i rozstrzygnięciach byłaby cenna zarówno dla beneficjentów, jak i dla rynku. No i to trochę dziwne, że ta agregacja się nie odbywa. I to – jak wynika z odpowiedzi NFOŚiGW – nawet w sposób, który byłby tajny. 

Źródła: odpowiedź NFOŚiGW dla redakcji GLOBENERGIA, program Czyste Powietrze.