W dniach 17-20 lipca 2020 w Brukseli odbył się szczyt UE, na którym konsultowano budżet na lata 2021-2027 oraz fundusz odbudowy gospodarek w związku z epidemią koronawirusa. Fundusz odbudowy zakłada wykorzystanie nowego narzędzia Komisji Europejskiej – Next Generation EU. W sumie finansowy potencjał budżetu UE na kolejne lata ma wynieść 1,8 bln euro, z czego 750 miliardów euro będzie pochodziło z funduszu Next Generation – 390 miliardów euro w formie dotacji i 360 miliardów euro w formie pożyczek.

Źródło: EU Council Press – Twitter

 

Taki podział oznacza, że fundusz dotacyjny został obniżony o 22% względem wyjściowych propozycji. Polska na zmianie podziału straci jedynie 3%.

Dla naszego kraju zostało przeznaczone w sumie 160 miliardów euro. To o 54 miliardy euro więcej, niż w poprzednim budżecie. 124 miliardy euro zostanie Polsce udostępnione w formie dotacji.

Next Generation

W ramach Funduszu Next Generation wspomagającego walkę ze skutkami pandemii, na odbudowę gospodarek zostaną przeznaczone następujące kwoty w ramach indywidualnych programów:

  • Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF): 672,5 mld EUR
    z czego pożyczki: 360 mld EUR
    z czego dotacje: 312,5 mld EUR
  • REACT-EU: 47,5 mld EUR
  • „Horyzont Europa”: 5 mld EUR
  • Program InvestEU: 5,6 mld EUR
  • Rozwój obszarów wiejskich: 7,5 mld EUR
  • Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST): 10 mld EUR
  • RescEU: 1,9 mld EUR
  • Ogółem: 750 mld EUR

Programy takie jak Horyzont Europa oraz Invest EU mają wykorzystywać środki przeznaczone na transformację ekologiczną. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji ma pomóc państwom członkowskim przyspieszyć przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu. Budżety wszystkich trzech programów zostały zmniejszone w stosunku do pierwotnej wersji.

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji

We wcześniejszych propozycjach budżetu, transformacja energetyczna została wskazana przez Komisję Europejską jako jeden z głównych filarów strategii ożywienia gospodarki Unii Europejskiej po koronawirusie. W ramach środków z funduszu Next Generation EU, Fundusz Sprawiedliwej Transformacji miał zostać zdecydowanie zwiększony i wzmocniony kwotą 40 mld euro.

Jak wskazuje dokument podsumowujący szczyt UE, na Fundusz Sprawiedliwej Transformacji w całej Europie zostało jednak przeznaczone nie 40 a 10 miliardów euro.

Kancelaria Premiera poinformowała na swoim oficjalnym twitterze, że dla Polski zostało przeznaczone 35% środków – 3,5 miliarda euro.

Podział środków w Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, źródło: Kancelaria Premiera – Twitter

Przy takim podziale środków, Polska jest największym beneficjentem Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. Pojawia się jednak pytanie, czy wszystkie te środki faktycznie będą dla nas dostępne.

Jak podaje RMF, część pieniędzy z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji może pozostać zamrożonych, dopóki nie przyjmiemy celu neutralności klimatycznej w 2050 roku. Taka teza znajduje potwierdzenie w punkcie 100. podsumowania szczytu, w którym możemy przeczytać:

Dostęp do Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji będzie ograniczony do 50% krajowej alokacji wobec tych państw członkowskich, które jeszcze nie zobowiązały się do realizacji celu zakładającego osiągnięcie przez UE neutralności klimatycznej do 2050 r., zgodnie z celami porozumienia paryskiego, a pozostałe 50% zostanie udostępnione po przyjęciu takiego zobowiązania.

Z kolei niektóre media podają, że zapis nie dotyczy konieczności zadeklarowania neutralności klimatycznej przez poszczególne państwa, ale Unii Europejskiej jako całości. Jest to więc kwestia sporna, która wymaga wyjaśnienia.

Kwestia praworządności

Kolejnym spornym tematem jest kwestia praworządności. Jak podaje Polska Agencja Prasowa, Premier Mateusz Morawiecki przyznał, że w przyjętym porozumieniu dotyczącym budżetu oraz funduszu odbudowy, nie ma bezpośredniego połączenia pomiędzy oceną praworządności a przyznanymi środkami budżetowymi.

Chociaż po kilku rundach negocjacji w ostatecznym porozumieniu idea powiązania przestrzegania praworządności z płatnościami została mocno osłabiona, Ursula von der Leyen podkreśliła, że dokument wyraźnie zobowiązuje do przestrzegania zasad praworządności i do ochrony interesów finansowych Unii.

W Podsumowaniu zostały zawarte dwa punkty bezpośrednio powiązane z praworządnością.

Punkt 22 zawarty w porozumieniu określa, że interesy finansowe Unii są chronione zgodnie z ogólnymi zasadami zawartymi w Traktatach Unii, w szczególności zgodnie z wartościami zapisanymi w art. 2 TUE. Rada Europejska podkreśla znaczenie ochrony interesów finansowych Unii. Rada Europejska podkreśla znaczenie poszanowania praworządności.

Z kolei punkt 23 stanowi, że Komisja zaproponuje środki w przypadku naruszeń przyjmowane przez Radę większością kwalifikowaną. Rada Europejska szybko powróci do tej kwestii.

Powołanie się na większość kwalifikowaną może wskazywać, że w razie sporu, Polska po prostu zgłosi sprzeciw, ale czy to wystarczy?

Dokument jest jeszcze “świeży” i wymaga dokładnego przeanalizowania przez ekspertów. O wynikach takich analiz będziemy informować na bieżąco!

Źródła: consilium.europa.eu, PAP, RMF, euractiv.eu

Redakcja GLOBEnergia