Od czasu ostatniej globalnej aktualizacji WHO z 2005 roku, znacznie wzrosła liczba dowodów wskazujących, w jaki sposób zanieczyszczenie powietrza wpływa na różne aspekty zdrowia. Z tego powodu, po dokonaniu systematycznego przeglądu zgromadzonych dowodów, WHO obniżyła prawie wszystkie normy, ostrzegając, że przekroczenie nowych poziomów jakości powietrza wiąże się ze znacznym zagrożeniem dla zdrowia. Jednocześnie jednak ich przestrzeganie może uratować życie milionom ludzi.

Celem wytycznych jest osiągnięcie przez wszystkie kraje zalecanych poziomów jakości powietrza. Mając świadomość, że będzie to trudne zadanie dla wielu krajów i regionów zmagających się z wysokim poziomem zanieczyszczenia powietrza, WHO zaproponowała cele pośrednie, aby ułatwić stopniową poprawę jakości powietrza, a tym samym stopniowe, ale znaczące korzyści zdrowotne dla ludności.

Jak wynika z szybkiej analizy scenariuszy przeprowadzonej przez WHO, prawie 80 proc. zgonów związanych z PM 2.5 na świecie można by uniknąć, gdyby obecny poziom zanieczyszczenia powietrza został obniżony do poziomu zaproponowanego w zaktualizowanych wytycznych. Jednocześnie osiągnięcie celów pośrednich doprowadziłoby do zmniejszenia obciążenia chorobami, z czego największe korzyści zaobserwowano by w krajach o wysokim stężeniu drobnych cząstek stałych (PM 2.5) i dużej liczbie ludności.

Nowe wytyczne WHO zalecają poziomy jakości powietrza dla 6 zanieczyszczeń, w przypadku których dowody na wpływ narażenia na zdrowie są najbardziej zaawansowane. Podjęcie działań w zakresie tych tzw. klasycznych zanieczyszczeń – pyłu zawieszonego (PM), ozonu (O3), dwutlenku azotu (NO2), dwutlenku siarki (SO2) i tlenku węgla (CO) – ma również wpływ na inne szkodliwe zanieczyszczenia.

Nowe wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza

Zagrożenia dla zdrowia związane z pyłem zawieszonym o średnicy równej lub mniejszej niż 10 i 2,5 mikrona (µm) (odpowiednio PM 10 i PM 2.5) mają szczególne znaczenie dla zdrowia publicznego. Zarówno PM 2.5 jak i PM 10 są zdolne do przenikania głęboko do płuc, ale PM 2.5 może nawet przedostać się do krwiobiegu, powodując przede wszystkim skutki dla układu krążenia i układu oddechowego, a także oddziałując na inne organy. PM jest generowany głównie przez spalanie paliw w różnych sektorach, w tym w transporcie, energetyce, gospodarstwach domowych, przemyśle i rolnictwie. W 2013 roku zanieczyszczenie powietrza na zewnątrz i pył zawieszony zostały sklasyfikowane jako rakotwórcze przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem WHO (IARC).

Wytyczne nie są wiążące, ale wspierają decydentów w kreowaniu polityk

Chociaż wytyczne te nie są prawnie wiążące, podobnie jak wszystkie wytyczne WHO, są opartym na dowodach narzędziem dla decydentów, służącym do kierowania prawodawstwem i polityką w celu obniżenia poziomów zanieczyszczeń powietrza i zmniejszenia obciążenia chorobami wynikającymi z narażenia na zanieczyszczenie powietrza na całym świecie. Przy ich opracowywaniu przestrzegano rygorystycznie określonej metodologii, wdrożonej przez grupę ds. opracowywania wytycznych. Opierały się one na dowodach uzyskanych z sześciu przeglądów systematycznych, w których uwzględniono ponad 500 prac. naukowych.

Co roku umiera 7 mln ludzi z powodu zanieczyszczonego powietrza

Szacuje się, że każdego roku narażenie na zanieczyszczenie powietrza jest przyczyną 7 milionów przedwczesnych zgonów i powoduje utratę kolejnych milionów lat życia w zdrowiu. U dzieci może to oznaczać zmniejszenie wzrostu i funkcji płuc, infekcje dróg oddechowych i zaostrzenie astmy. U dorosłych choroba niedokrwienna serca i udar mózgu są najczęstszymi przyczynami przedwczesnej śmierci, którą można przypisać zanieczyszczeniu powietrza na zewnątrz; pojawiają się również dowody na istnienie innych skutków, takich jak cukrzyca i choroby neurodegeneracyjne.

Nierównomierne obciążenie chorobami

WHO szacuje, że rocznie miliony zgonów są spowodowane skutkami zanieczyszczenia powietrza, głównie z powodu chorób niezakaźnych. Czyste powietrze powinno być podstawowym prawem człowieka i warunkiem koniecznym dla zdrowych i produktywnych społeczeństw. Jednak pomimo pewnej poprawy jakości powietrza w ciągu ostatnich trzech dekad, miliony ludzi nadal umierają przedwcześnie, często dotykając najbardziej wrażliwe i zmarginalizowane populacje – informuje WHO.

Globalne oceny samego zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego sugerują utratę setek milionów lat zdrowego życia, przy czym największe przypisywane obciążenie chorobowe obserwuje się w krajach o niskim i średnim dochodzie. Im bardziej są one narażone na zanieczyszczenie powietrza, tym większy jest wpływ na zdrowie, szczególnie w przypadku osób z przewlekłymi schorzeniami (takimi jak astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc i choroby serca), a także osób starszych, dzieci i kobiet w ciąży.

W 2019 roku ponad 90 proc. światowej populacji mieszkało na obszarach, na których stężenia przekraczały wytyczne WHO z 2005 roku dotyczące jakości powietrza dla długotrwałego narażenia na PM 2.5. W krajach, w których nastąpiła zdecydowana, wynikająca z prowadzonej polityki poprawa jakości powietrza, często obserwuje się wyraźne zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, natomiast w regionach o już dobrej jakości powietrza spadek w ciągu ostatnich 30 lat był mniej zauważalny.

Redakcja: Patrycja Rapacka/Źródło: WHO

Redakcja GLOBEnergia