Kryzys surowcowy zagrozi bezpieczeństwu energetycznemu

Postępujące globalne ocieplenie oraz zmiany klimatu spowodowały, że środowisko międzynarodowe postawiło sobie za cel ograniczenie emisji zanieczyszczeń do powietrza oraz modernizację przemysłu i energetyki. Rozwój “czystych” technologii takich jak odnawialne źródła energii wymagają milionów ton surowców. Analitycy IEA alarmują w raporcie “The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”, że zapotrzebowanie na surowce strategiczne będzie rosło wraz z dążeniem do neutralności klimatycznej.

Dostawy strategicznych minerałów i surowców niezbędnych do produkcji kluczowych technologii takich jak pojazdy elektryczne, panele fotowoltaiczne czy turbiny wiatrowe, zwiększą się gwałtownie w ciągu nadchodzących dziesięcioleci. Mowa przede wszystkim o takich surowcach jak miedź, nikiel, kobalt i metale ziem rzadkich. Raport zaleca decydentom sześć działań, które pozwolą zagwarantować, że kluczowe minerały umożliwią skuteczną transformację energetyczną, a ich brak nie spowoduje zablokowania tego procesu. Eksperci zalecają dywersyfikację źródeł i podaży surowców, inwestycje w recykling, odporność łańcuchów dostaw oraz mniej materiałochłonne technologie.

Fatih Birol, dyrektor wykonawczy IEA, wyjaśnia, że świat zbliża się do momentu, w którym ambicje klimatyczne świata nie będą skorelowane z dostępnością do kluczowych minerałów. Jeżeli kraje nie rozwiążą tego problemu dziś, to potencjalne skutki tej sytuacji będą widoczne w zwolnionym tempie transformacji energetyczno-klimatycznej i jej wysokich kosztach. Przedstawiciel IEA dodaje, że od tego zależy bezpieczeństwo energetyczne w XXI wieku.

Wymagania dotyczące surowców niezbędnych w systemie energetycznym opartym o “czyste” technologie znacznie różnią się od potrzeb energetyki opartej o paliwa kopalne. Samochód elektryczny wymaga sześciokrotnie więcej surowców niż konwencjonalny samochód, a lądowa elektrownia wiatrowa wymaga dziewięciokrotnie więcej materiału niż elektrownia gazowa o podobnej wielkości.

Zapotrzebowanie na surowce wzrośnie sześciokrotnie

Prognozy dotyczące popytu i dostaw różnią się znacznie w zależności od analizowanych surowców. Zapotrzebowanie sektora energetycznego na surowce strategiczne może wzrosnąć nawet sześciokrotnie do 2040 r., w zależności od tego, jak szybko rządy będą podejmować działania na rzecz redukcji emisji zanieczyszczeń. Wraz ze spadkiem kosztów technologii środki finansowe przeznaczane na surowce będą stanowić coraz większy udział w inwestycji sprawiając, że ich wartość będzie bardziej podatna na potencjalne wahania cen poszczególnych materiałów, co właściwie już się dzieje np. w sektorze fotowoltaiki.

Szybko rośnie również znaczenie handlowe surowców strategicznych. Dzisiejsze dochody pochodzące z produkcji węgla są dziesięciokrotnie większe niż z minerałów istotnych dla transformacji energetycznej. Jednak w scenariuszach klimatycznych pozycje te ulegają zamianie jeszcze przed 2040 r.

Popyt na surowce niezbędne do produkcji akumulatorów w pojazdach elektrycznych i magazynów energii wzrośnie co najmniej trzydzieści razy do 2040 r. Sam wzrost produkcji energii z OZE w celu spełnienia celów klimatycznych oznacza również trzykrotne zwiększenie popytu na surowce. Największe zapotrzebowanie będzie dotyczyło energetyki wiatrowej, szczególnie w dobie rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Rozbudowa sieci elektroenergetycznych wymaga również ogromnych ilości miedzi i aluminium.

Produkcja i przetwarzanie takich surowców jak lit i kobalt jest ściśle skoncentrowane w kilku krajach, przy czym trzej najwięksi producenci stanowią ponad 75  proc. ich dostaw. Złożone i czasami chaotycznie stworzone łańcuchy dostaw zwiększają również ryzyka, które mogą wynikać z fizycznych zakłóceń, ograniczeń handlowych lub innych wydarzeń w głównych krajach produkujących. Najlepszym przykładem jest pandemia COVID-19, która zaskoczyła branżę w 2020 r.

Co więcej, jakość dostępnych złóż spada, ponieważ najbardziej eksploatowane są bezpośrednio dostępne zasoby. Producenci stają również przed koniecznością zaostrzenia norm środowiskowych i społecznych.

Źródło: IEA

Redakcja GLOBEnergia