Tysiące urządzeń może wypaść z listy ZUM? Branża apeluje

• 75% kotłów na biomasę i 30% pomp ciepła z listy ZUM nie ma obowiązkowego numeru EPREL – tak podają organizacje branżowe.
• Ich zdaniem urządzenia bez wpisu do bazy nie mogą być sprzedawane ani finansowane ze środków publicznych.
• Branża apeluje o weryfikację listy ZUM i wstrzymanie dopłat dla produktów niezgodnych z prawem UE. Przedstawiamy wnioski z komunikatu Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), Stowarzyszenia Producentów i Importerów Urządzeń Grzewczych (SPIUG) i APPLiA Polska.

Organizacje branżowe ostrzegają, że brak wpisu urządzeń grzewczych do bazy EPREL to nie zwykły błąd, ale naruszenie przepisów Unii Europejskiej dotyczących etykietowania energetycznego i dopuszczania produktów do sprzedaży. Zgodnie z rozporządzeniem 2017/1369 każdy produkt objęty obowiązkiem etykietowania musi być zarejestrowany w bazie EPREL przed wprowadzeniem na rynek. Lista ZUM, wykorzystywana przez NFOŚiGW do oceny urządzeń w programie Czyste Powietrze, powinna zawierać wyłącznie produkty spełniające te wymogi. Brak rejestracji oznacza, że dany sprzęt nie może być sprzedawany ani finansowany ze środków publicznych. Organizacje apelują o uporządkowanie sytuacji i odbudowanie zaufania do listy ZUM.

Z analizy prawnej przekazanej na początku 2025 roku do MKIŚ, MRiT i NFOŚiGW wynika, że sprzedaż lub finansowanie urządzeń bez wpisu do bazy EPREL jest niedozwolone w całej Unii Europejskiej. Takie działania mogą pociągać za sobą odpowiedzialność cywilną osób decydujących o wykorzystaniu środków publicznych.

Jaki problem widzą organizacje branżowe?

Od początku 2025 roku organizacje PORT PC, SPIUG i APPLiA Polska apelowały do IOŚ–PIB, NFOŚiGW i MKiŚ o pilne sprawdzenie i uzupełnienie danych na liście ZUM, która określa, jakie urządzenia grzewcze mogą otrzymać dofinansowanie. Dopiero w marcu 2025 roku, po przedstawieniu szczegółowej analizy prawnej wskazującej na możliwe naruszenie przepisów unijnych, NFOŚiGW zmienił swoje stanowisko. Wcześniej twierdził, że obowiązek wpisu do bazy EPREL spoczywa wyłącznie na producentach i dystrybutorach.

Zgodnie z nowymi zasadami wszystkie urządzenia z listy ZUM muszą mieć numer rejestracyjny z bazy EPREL do 15 grudnia 2025 roku, a wpis techniczny należy uzupełnić do 10 listopada. Mimo świadomości problemu instytucje publiczne nie wstrzymały finansowania urządzeń bez numeru EPREL, lecz dały firmom dodatkowy czas na uzupełnienie danych.

Organizacje branżowe zwracają uwagę, że komunikat IOŚ–PIB z 31 października, w którym pojawiło się stwierdzenie „aktualizacja wniosku po tym terminie wiąże się z ryzykiem czasowego zawieszenia urządzeń na liście”, jest mylący. Prawo unijne nie przewiduje bowiem wyjątków – po upływie terminu produkty bez numeru EPREL nie mogą znajdować się na liście ZUM ani być finansowane z nowych środków.

W przypadku projektów już rozliczanych brak wpisu do EPREL może skutkować zakwestionowaniem wydatków w audytach unijnych, z których finansowana jest obecna transza programu Czyste Powietrze.

• Zobacz również: Czy branża jest gotowa na zmiany w F-gazach? Nowa era dla rynku pomp ciepła

Brak numeru EPREL – co tak naprawdę znaczy?

Według danych Instytutu Ochrony Środowiska – PIB z 31 października 2025 roku, na liście ZUM wciąż znajduje się 2 366 kotłów na biomasę i 802 pompy ciepła bez numeru rejestracyjnego w bazie EPREL. To odpowiada około 75% wszystkich kotłów na biomasę i 30% pomp ciepła zakwalifikowanych do dofinansowania. Brak numeru EPREL w zestawieniu nie zawsze oznacza brak rejestracji, ale w większości przypadków wskazuje, że urządzenie nie jest wpisane do bazy i formalnie nie powinno być dopuszczone do sprzedaży w Unii Europejskiej.

Mimo to takie produkty nadal mogą otrzymywać wsparcie finansowe w ramach programu Czyste Powietrze, co jest sprzeczne z zasadami unijnymi dotyczącymi przejrzystości i wydatkowania środków publicznych. Sytuacja ta podważa wiarygodność systemu dopłat oraz skuteczność nadzoru nad rynkiem urządzeń grzewczych w Polsce.

Apel stowarzyszeń branżowych

PORT PC, SPIUG oraz Związek Pracodawców AGD i HVAC APPLiA Polska zapowiadają przekazanie raportu do UOKiK i innych instytucji nadzorczych, w którym mają zostać przedstawione dowody na systemowe naruszenie przepisów Unii Europejskiej dotyczących etykietowania energetycznego oraz finansowania urządzeń niespełniających wymogów dopuszczenia do obrotu.

Organizacje oczekują natychmiastowego wstrzymania dopłat dla urządzeń bez numeru EPREL, publikacji listy takich produktów wraz z nazwami producentów i dystrybutorów, a także pełnej weryfikacji listy ZUM przed końcem 2025 roku i podjęcia przez UOKiK działań kontrolnych wobec firm wprowadzających do obrotu niezgodne z prawem urządzenia. Ponadto domagają się, aby MKiŚ oraz NFOŚiGW przedstawiły plan naprawczy i raport z weryfikacji listy ZUM jeszcze przed końcem roku.

Zwróciliśmy się jako redakcja GLOBENERGIA do Instytutu Ochrony Środowiska – PIB oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z prośbą o wyjaśnienie, dlaczego na liście ZUM wciąż znajdują się urządzenia bez numeru EPREL oraz jakie działania zostaną podjęte w celu uporządkowania sytuacji. Czekamy na odpowiedź instytucji.

Źródło: SPIUG, APPLiA Polska, PORT PC.