UE ruszy z przebudową sieci energetycznych? To plan na tańszy prąd

• UE przedstawiła European Grids Package i Energy Highways initiative jako kompleksowy plan modernizacji kontynentalnej infrastruktury energetycznej.
• Celem zmian jest usprawnienie przyłączania nowych projektów i wzmocnienie połączeń między państwami.
• Reformy odpowiadają na rosnące ceny energii, starzejącą się infrastrukturę i brak spójności sieciowej w Europie.

Dlaczego UE chce tak szerokiej modernizacji?

W ostatnich latach Europejczycy obserwują rosnące różnice w cenach energii między krajami oraz częste ograniczenia przesyłowe, które blokują swobodny przepływ tańszego prądu z regionów, z nadwyżkami generacji. Zjawisku temu towarzyszy napięcie wynikające z uzależnienia od importu paliw oraz niska elastyczność systemu energetycznego, który coraz trudniej radzi sobie z rosnącym zapotrzebowaniem i większym udziałem niestabilnych źródeł produkcji.

Tymczasem infrastruktura przesyłowa, w dużej mierze zaprojektowana kilkadziesiąt lat temu, nie odpowiada już skali współczesnych potrzeb. Komisja Europejska podkreśla, że bez przebudowy sieci kontynent będzie nadal narażony na gwałtowne wahania cen, problemy z bezpieczeństwem dostaw oraz ograniczenia w rozwoju gospodarki. Stąd potrzeba spójnego europejskiego podejścia do planowania i realizacji projektów energetycznych.

European Grids Package

Opublikowany ostatnio tzw. Pakiet Sieciowy porządkuje zasady funkcjonowania całej infrastruktury: od sposobu przyłączania instalacji, przez procedury administracyjne, po zasady finansowania i podziału kosztów między państwami. Jednym z kluczowych elementów jest odejście od zasady „kto pierwszy, ten lepszy” przy przyłączaniu do sieci. Nowy model premiuje projekty, które są faktycznie gotowe do realizacji, dzięki czemu ma ograniczać blokowanie kolejki przez inwestycje znajdujące się na bardzo wczesnym etapie. To po części też sposób na radzenie sobie z projektami zombie, które blokują punkty przyłączeniowe.

Drugim filarem pakietu jest wprowadzenie jednolitego scenariusza rozwoju infrastruktury dla całej UE. Komisja w ciągu dwóch lat przygotuje ogólnounijną projekcję zapotrzebowania na sieci elektroenergetyczne i wodorowe, a operatorzy ENTSO-E i ENNOH będą na tej podstawie określać potrzeby inwestycyjne. Chodzi o to, by działania państw członkowskich nie rozmijały się z faktycznymi potrzebami kontynentu.

Pakiet zakłada również gruntowną reformę procedur administracyjnych. Dziś uzyskanie pozwoleń bywa większą przeszkodą niż samo finansowanie projektu. Dlatego wprowadzane są limity czasowe na wydawanie decyzji, uproszczone ścieżki dla projektów o niskim wpływie na środowisko, cyfryzacja dokumentacji i zasada, zgodnie z którą brak odpowiedzi urzędu w terminie oznacza zgodę. Ma to skrócić proces realizacji inwestycji, który w przypadku dużych projektów energetycznych potrafił zajmować nawet dekadę.

Uregulowany zostanie również podział kosztów infrastruktury transgranicznej. Dotychczas brak przejrzystych zasad nierzadko wstrzymywał projekty, które przynosiły korzyści całemu regionowi, ale wymagały ponoszenia nakładów na terytorium jednego państwa. Nowe wytyczne mają usprawnić podejmowanie decyzji i ograniczyć spory w tym obszarze.

Energy Highways: osiem strategicznych połączeń dla Europy

Równolegle Komisja wskazała osiem projektów infrastrukturalnych, które uznała za szczególnie istotne dla poprawy przepływów energii w Europie. To przedsięwzięcia, które mają odblokować regiony o słabej integracji z resztą kontynentu, poprawić niezawodność systemów i zwiększyć możliwości przesyłowe.

Wśród nich znajdują się nowe połączenia przez Pireneje, które mają zakończyć długoletnią izolację energetyczną Półwyspu Iberyjskiego, a także Great Sea Interconnector – pierwsze elektryczne połączenie, które połączy Cypr z kontynentalną Europą. Kraje bałtyckie otrzymają wzmocnienie w postaci projektu Harmony Link, a Bornholm ma stać się bałtycką wyspą-węzłem przesyłowym, umożliwiającą dalszą integrację morskiej energetyki.

Do tego dochodzą dwa duże korytarze wodorowe: SouthH2 oraz Southwest, które mają połączyć południe i zachód Europy z rynkami Europy Środkowej. Projekty na Bałkanach, w tym modernizowany TransBalkan Pipeline, mają natomiast zwiększyć odporność regionu na zakłócenia w dostawach gazu. Całość uzupełnia pakiet inwestycji stabilizujących system w południowo-wschodniej części UE, w tym projekty magazynowania energii.

Jakie problemy mają rozwiązać nowe inwestycje?

Nowe połączenia transgraniczne oraz modernizacje sieci mają zmniejszyć rozpiętość cen energii między państwami, umożliwić sprawniejsze wykorzystanie dostępnych zasobów oraz pozwolić na szybsze reagowanie na zmiany rynkowe. Przy dobrze rozwiniętej infrastrukturze nadwyżki energii z jednego kraju mogą być płynnie kierowane tam, gdzie są one potrzebne, co odciąża lokalne systemy i stabilizuje ceny.

Plany te mają także odpowiedzieć na problem przeciążonych kolejek przyłączeniowych, które w wielu państwach blokują rozwój nowych instalacji. Niska elastyczność sieci oznacza, że nawet tam, gdzie istnieje zapotrzebowanie na nowe projekty, systemy nie są w stanie ich obsłużyć. Modernizacja infrastruktury ma stopniowo usuwać te bariery.

Wreszcie, UE chce wypełnić luki w integracji sieciowej, ponieważ wiele krajów nie realizuje zakładanego celu 15 procent interkonektorów do 2030 roku. Brak odpowiednich połączeń osłabia możliwość wzajemnego wsparcia w sytuacjach kryzysowych i spowalnia reakcję systemu na nagłe zmiany popytu czy podaży.

Koszty i skala inwestycji

Modernizacja europejskich sieci to projekt wymagający ogromnych nakładów finansowych. Według szacunków Komisji do 2040 roku potrzeba około 1,2 bln euro na sieci elektroenergetyczne i wodorowe. Największa część tych środków trafi na poziom dystrybucyjny, który jest najbardziej obciążony wzrostem liczby nowych odbiorców i producentów energii.

Aby przyspieszyć realizację projektów, UE planuje znaczne zwiększenie środków w ramach Connecting Europe Facility. Proponowany budżet na lata 2028–2034 ma być pięciokrotnie wyższy niż dotychczasowy. Wsparcie mają zapewnić również Europejski Bank Inwestycyjny i prywatni inwestorzy, dla których Komisja przygotowuje dodatkową strategię inwestycyjną.

Co wydarzy się w najbliższym czasie?

Propozycje trafią teraz do Parlamentu Europejskiego i Rady, które będą musiały je zatwierdzić. Równolegle Komisja rozpoczęła współpracę z państwami członkowskimi nad realizacją listy 235 projektów transgranicznych. To one mają stać się fundamentem nowej europejskiej infrastruktury energetycznej.

Źródło: ec.europa