W ten sposób możesz przejść na net-metering, czyli o spółdzielniach energetycznych

• Spółdzielnia energetyczna pozwala grupie podmiotów wspólnie produkować i rozliczać energię z OZE w modelu zbliżonym do dawnego, atrakcyjnego net-meteringu.
• To forma prawna umożliwiająca wspólne wytwarzanie i zużywanie energii z OZE przez jej członków.
• Działa jako lokalny system energetyczny nastawiony na pokrycie własnych potrzeb, a nie sprzedaż energii na rynku hurtowym.
• Liczba spółdzielni wzrosła z około 50 w latach 2021–2024 do blisko 670 w lutym 2026 roku.

Czym jest spółdzielnia energetyczna?

Zgodnie z ustawą o odnawialnych źródłach energii, spółdzielnia energetyczna to forma organizacyjna, w której jej członkowie wspólnie wytwarzają, dystrybuują i zużywają energię (elektryczną/cieplną z OZE). W praktyce to lokalny sojusz energetyczny. Grupa podmiotów łączy siły, inwestuje we własne źródła odnawialne i rozlicza energię w ramach wspólnego systemu. Celem nie jest sprzedaż energii na rynku hurtowym, lecz zaspokojenie własnych potrzeb energetycznych w sposób tańszy i bardziej przewidywalny.

Boom rejestracyjny. Skąd tak dynamiczny wzrost?

Jeszcze w latach 2021–2024 w wykazie znajdowało się zaledwie około 50 spółdzielni. Tymczasem w 2025 r. zarejestrowano setki nowych podmiotów, a kolejne wpisy pojawiają się również w 2026 r. W lutym 2026 roku w rejestrze KOWR widnieje już niemal 670 spółdzielni.

Kluczowa zmiana: obniżony próg wejścia

Jednym z warunków funkcjonowania spółdzielni jest spełnienie odpowiedniego wskaźnika pokrycia zapotrzebowania energią z własnych instalacji OZE. Przez długi czas wynosił on 70%, co oznaczało konieczność posiadania znaczących mocy wytwórczych już na starcie.

Nowelizacja ustawy z 17 sierpnia 2023 r. wprowadziła jednak okres przejściowy. Spółdzielnie, które złożyły wniosek o wpis do 31 grudnia 2025 r., mogły spełnić warunek przy wskaźniku 40% Co istotne, raz uzyskany poziom pozostaje dla nich obowiązujący w kolejnych latach.

Jak działa spółdzielnia energetyczna w praktyce?

Model działania opiera się na trzech filarach: własnej produkcji, wewnętrznych rozliczeniach i systemowych preferencjach.

1. Własne źródła OZE

Spółdzielnia może posiadać instalacje o łącznej mocy nawet do 10 MW. Najczęściej są to farmy fotowoltaiczne, ale możliwe są również inne technologie, jak biogazownie czy instalacje wiatrowe.

Im większa część zapotrzebowania członków pokrywana jest z własnej produkcji, tym mniejsza potrzeba zakupu energii od sprzedawcy zewnętrznego. Z ekonomicznego punktu widzenia optymalny poziom pokrycia bywa znacznie wyższy niż ustawowe minimum i może sięgać nawet 140% zapotrzebowania.

2. Wewnętrzne rozliczenia energii

Energia wyprodukowana przez jednego członka może zostać zużyta przez innego, nawet w innym punkcie poboru energii. Rozliczenie odbywa się w stosunku 1:1.

Co ważne:

• nie jest wymagana koncesja na obrót energią,
• zasady rozliczeń ustalane są wewnętrznie,
• wykorzystuje się istniejącą sieć dystrybucyjną.

To rozwiązanie przypomina połączenie klasycznego prosumenta i prosumenta wirtualnego, ale w znacznie szerszej skali.

3. Net-metering dla spółdzielni

Spółdzielnie energetyczne mogą korzystać z systemu net-meteringu. Nadwyżki energii oddawane do sieci można później odebrać w 60% To mechanizm, który wcześniej napędzał boom fotowoltaiczny w Polsce. Choć współczynnik 1:0,6 jest mniej korzystny niż historyczne 1:0,8, przy dopuszczalnej mocy do 10 MW nadal pozostaje rozwiązaniem wyjątkowym na rynku.

Zwolnienie z opłat dystrybucyjnych

Jedną z najważniejszych korzyści jest zwolnienie z opłat dystrybucyjnych zmiennych dla energii rozliczanej w ramach spółdzielni. W ostatnich latach to właśnie koszty dystrybucji coraz mocniej obciążały rachunki odbiorców. W modelu spółdzielczym energia wyprodukowana i zużyta w ramach wspólnego systemu nie jest obciążona tym elementem kosztowym. W praktyce oznacza to realne oszczędności.

Kto może przystąpić do spółdzielni energetycznej?

Członkami spółdzielni mogą być:

• osoby fizyczne,
• przedsiębiorcy,
• rolnicy,
• jednostki samorządu terytorialnego,
• inne podmioty posiadające punkty poboru energii na określonym obszarze.

W praktyce najczęściej spotyka się spółdzielnie zrzeszające gminy chcące obniżyć koszty energii w szkołach, urzędach i obiektach komunalnych,lokalnych przedsiębiorców i inwestorów OZE szukających sposobu na uporządkowanie i monetyzację swoich projektów. Jednak wystarczy już 10 osób fizycznych (prosumentów) by zawiązać własną spółdzielnie i zacząć liczyć zyski.

Dlaczego inwestycja we własne źródła się opłaca?

Mechanizm jest prosty. Członkowie spółdzielni funkcjonują w oparciu o umowy kompleksowe, a możliwości negocjowania cen sprzedaży energii są ograniczone. Każda kilowatogodzina, której nie pokryje produkcja z własnego OZE, musi zostać dokupiona po stawkach narzuconych przez sprzedawcę. Dlatego spółdzielnie dążą do maksymalizacji produkcji względem zapotrzebowania. Formalny próg to jedno, realna efektywność ekonomiczna to drugie.

Spółdzielnia energetyczna jako element lokalnej transformacji

Spółdzielnie mają potencjał, by tworzyć lokalne mikrosystemy energetyczne. Przy odpowiedniej koordynacji możliwe jest lepsze bilansowanie energii i ograniczenie problemu nadprodukcji w określonych godzinach. Właśnie to wysoka autokonsumpcja i dążanie do jak najlepszego bilansu energetycznego powinny być głównym celem w działalności spółdzielni, wtedy zyski ekonomiczne są najwyższe.  

Źródła: ustawa o OZE, KOWR,