Wielka szansa dla pomp ciepła, magazynów energii i EV. Nowy plan elektryfikacji UE. 

• Komisja proponuje orientacyjny cel elektryfikacji na poziomie 46% w 2040 roku. W 2030 roku wskaźnik ma osiągnąć 32%.
• Tempo instalacji pomp ciepła ma wzrosnąć do około 4 mln urządzeń rocznie w 2030 roku.
• UE chce ograniczyć różnicę między ceną prądu i gazu oraz zwiększyć pojemność magazynów energii do 200 GW w 2030 roku.

Europa od dekady stoi w miejscu

Elektryfikacja unijnej gospodarki postępuje wolniej, niż oczekiwano. Udział energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w UE od około dekady utrzymuje się na poziomie 23%. Dla porównania w Chinach, Japonii i Korei Południowej przekracza już 30%.

Komisja Europejska chce przełamać ten zastój. W opublikowanym 17 lipca 2026 roku Planie Elektryfikacji zaproponowała orientacyjny cel zwiększenia udziału energii elektrycznej do 46% w 2040 roku. Wskaźnik na 2030 rok został określony na poziomie 32%.

Cel na 2040 rok nie jest jednak jeszcze wiążącym obowiązkiem prawnym. Ma zostać poddany ocenie skutków w ramach pakietu dotyczącego przyszłości unii energetycznej, którego przedstawienie zaplanowano na czwarty kwartał 2026 roku.

Pompy ciepła jednym z filarów planu

Jednymi z największych beneficjentów planowanej transformacji mogą zostać producenci i instalatorzy pomp ciepła. Komisja wskazuje, że budynki mieszkalne i komercyjne odpowiadają za około połowę zużycia gazu w Unii Europejskiej. To właśnie ogrzewanie pozostaje więc jednym z największych obszarów uzależnienia Europy od paliw kopalnych.

Pompy ciepła mogą pokryć zapotrzebowanie budynku na ogrzewanie, chłodzenie oraz przygotowanie ciepłej wody użytkowej, które łącznie odpowiadają za około 80% zużywanej w nim energii. Według Komisji zastąpienie kotła gazowego pompą ciepła może obniżyć rachunki przeciętnego europejskiego gospodarstwa domowego od około 20% do ponad 60%. Ostateczny efekt zależy jednak między innymi od cen energii, efektywności urządzenia oraz standardu energetycznego budynku.

Obecnie w europejskich budynkach działa około 30 mln pomp ciepła. Przyspieszenie elektryfikacji mogłoby zwiększyć tę liczbę do około 100 mln. Komisja wyznaczyła również konkretny wskaźnik dla rynku: w 2030 roku w UE powinno być instalowanych około 4 mln pomp ciepła rocznie.

Nowe wsparcie i finansowanie dla ogrzewania elektrycznego

Komisja zapowiada analizę stworzenia mechanizmu rynku czystego ciepła. Miałby on zachęcać producentów do zwiększania udziału pomp ciepła w sprzedaży oraz pomóc ograniczyć różnicę między kosztami zakupu urządzeń elektrycznych i systemów wykorzystujących paliwa kopalne.

Plan przewiduje również wykorzystanie zamówień publicznych do przyspieszenia montażu pomp ciepła w budynkach publicznych. Powstać mają krajowe narzędzia internetowe umożliwiające konsumentom łatwe porównanie cen urządzeń i ofert instalatorów.

W grę wchodzą także dotacje, preferencyjne pożyczki, finansowanie spłacane razem z rachunkami za energię oraz leasing społeczny. Ten ostatni mechanizm miałby umożliwiać korzystanie z urządzeń gospodarstwom, których nie stać na poniesienie wysokiego kosztu początkowego. Komisja zastrzega przy tym, że instalowanie pomp ciepła powinno być łączone z termomodernizacją, szczególnie w przypadku budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej.

Prąd nie może być obciążony mocniej niż gaz

Jedną z najważniejszych barier dla pomp ciepła jest relacja cen energii elektrycznej i gazu. Jeżeli prąd jest zbyt drogi, nawet bardzo wydajne urządzenie może nie zapewniać oczekiwanych oszczędności.

Komisja wskazuje, że energia elektryczna jest obecnie średnio niemal trzykrotnie droższa od gazu dla przedsiębiorstw i około dwa i pół raza droższa dla gospodarstw domowych. W wielu państwach na rachunki za prąd nakładane są również wyższe podatki i opłaty niż na paliwa kopalne.

Do 2030 roku relacja ceny prądu do ceny gazu ma zostać ograniczona maksymalnie do 2,5 w przypadku gospodarstw domowych oraz do 2 w przypadku przemysłu. Komisja przyjmuje przy tym zasadę, zgodnie z którą energia elektryczna nie powinna być opodatkowana bardziej niż gaz. Państwa członkowskie są zachęcane do obniżania podatków i opłat związanych z prądem oraz stopniowego wycofywania dotacji do paliw kopalnych.

Pompy ciepła trafią także do przemysłu

Elektryfikacja nie ma ograniczać się do domowego ogrzewania. Według Komisji technologie elektryczne mogą już technicznie zastąpić paliwa kopalne odpowiadające za około 60% przemysłowego zapotrzebowania na energię.

Duże znaczenie mają mieć przemysłowe pompy ciepła, kotły elektryczne oraz urządzenia wytwarzające ciepło procesowe. Dostępne obecnie rozwiązania pozwalają osiągać temperatury rzędu 400-500°C, co umożliwia ich wykorzystanie między innymi w przemyśle spożywczym, papierniczym i tekstylnym.

Barierą pozostaje jednak cena energii elektrycznej oraz wysoki koszt inwestycji. Dlatego plan zakłada wykorzystanie środków publicznych, przychodów z systemu ETS, preferencyjnego finansowania i umów na zakup energii elektrycznej z OZE.

Bez magazynów elektryfikacja nie ruszy

Rosnące zużycie energii elektrycznej będzie wymagało rozbudowy sieci oraz znacznego zwiększenia elastyczności systemu. Komisja zakłada wzrost mocy magazynów energii z około 55 GW w 2026 roku do 200 GW w 2030 roku. W 2040 roku pojemność systemu magazynowania ma odpowiadać mocy około 500 GW.

Plan obejmuje zarówno domowe baterie, duże magazyny elektrochemiczne, elektrownie szczytowo-pompowe, magazyny ciepła, jak i instalacje długoterminowego magazynowania energii. Ważną rolę mają odegrać taryfy dynamiczne, elastyczne zarządzanie poborem oraz wynagradzanie odbiorców za dostosowywanie zużycia do sytuacji w systemie.

Samochód elektryczny stanie się elementem systemu energetycznego

Elektryfikacja transportu nie oznacza wyłącznie zwiększania liczby samochodów na prąd. Komisja chce również wykorzystać ich akumulatory do stabilizowania sieci.

Plan przewiduje rozwój inteligentnego i dwukierunkowego ładowania, czyli technologii V2G. Pozwala ona ładować samochód w godzinach dużej produkcji energii, a następnie oddawać część zgromadzonego prądu do sieci, gdy zapotrzebowanie rośnie.

Do końca 2027 roku Komisja chce przygotować wymagania dotyczące V2G dla nowych samochodów elektrycznych wprowadzanych na rynek od 2030 roku. W połowie 2027 roku mają zostać również ocenione możliwości wprowadzenia inteligentnego ładowania jako domyślnego rozwiązania w umowach energetycznych powiązanych z samochodami elektrycznymi.

Miliardy euro na elektryfikację

Europejski Bank Inwestycyjny zamierza przeznaczyć ponad 75 mld euro w ciągu trzech lat na projekty związane z elektryfikacją przemysłu, budynków i transportu. Finansowanie ma objąć także sieci, magazyny energii, elastyczność oraz rozwój europejskiej produkcji pomp ciepła i ładowarek do samochodów elektrycznych.

Komisja szacuje, że przyspieszona elektryfikacja mogłaby do 2040 roku ograniczyć import gazu do UE o ponad 70%, a ropy o ponad 40%. Roczne wydatki na import paliw kopalnych mogłyby dzięki temu spaść nawet o 260 mld euro. Jednocześnie koszty produkcji energii elektrycznej miałyby obniżyć się o około 20%.

Szansa dla pomp ciepła, ale nie automatyczny sukces

Nowy plan daje branży pomp ciepła wyraźny sygnał polityczny. Komisja nie traktuje już tych urządzeń jako jednego z wielu dostępnych sposobów ogrzewania, lecz jako podstawowe narzędzie elektryfikacji budynków i części procesów przemysłowych.

Sama deklaracja nie wystarczy jednak do odbudowy rynku. Powodzenie planu będzie zależało od cen energii elektrycznej, krajowych podatków i opłat, dostępności finansowania, tempa termomodernizacji oraz zdolności sieci do obsługi nowych odbiorników.

Dopiero przełożenie unijnych zapowiedzi na konkretne programy wsparcia i przepisy państw członkowskich pokaże, czy plan stanie się rzeczywistym impulsem dla rynku pomp ciepła, czy pozostanie jedynie ambitną mapą przyszłej elektro-Europy.

Źródło: KE